Không thể đánh bại Mỹ về quân sự, Iran sẽ làm gì?
Tác giả Luis Barrucho, BBC World Service -Mỹ và Israel cho biết các cuộc không kích chung liên tục của hai quốc gia này đã khiến khả năng quân sự của Iran suy giảm đáng kể. "Hệ thống phòng không, không quân, hải quân và cả giới lãnh đạo của họ đã biến mất," Tổng thống Mỹ Donald Trump viết trên mạng xã hội Truth Social của mình vào hôm 3/3. "Họ muốn đàm phán. Tôi đã nói, 'Quá muộn rồi!'"
Làm cạn kiệt nguồn lực
Cách tiếp cận quân sự hiện nay của Iran không phải nhằm đánh bại Mỹ hay Israel "trong một cuộc chiến thông thường", mà là làm cho bất kỳ cuộc xung đột nào cũng trở nên kéo dài, lan rộng trong khu vực và tốn kém về kinh tế, theo Tiến sĩ H. A. Hellyer, chuyên gia an ninh Trung Đông tại Viện Các quân chủng thống nhất Hoàng gia Anh (RUSI).
"Iran không thể thắng theo cách thông thường - nhưng chiến lược của họ là đảm bảo rằng chiến thắng của đối phương trở nên tốn kém và không chắc chắn," ông nói.
Phó giáo sư Nicole Grajewski tại Trung tâm Nghiên cứu Quốc tế (CERI) thuộc trường Sciences Po, Pháp, đồng ý với quan điểm này.
Bà Grajewski mô tả chiến lược của Iran là "cuộc chiến tranh tiêu hao" - một cách tiếp cận quân sự được thiết kế để làm suy yếu đối thủ bằng cách làm cạn kiệt nguồn lực và gây ra những tổn thất liên tục cho đến khi khả năng chiến đấu của họ suy giảm.
Ngoài ra còn có khía cạnh tâm lý.
"Trong cuộc chiến kéo dài 12 ngày [với Israel vào năm ngoái], Iran đã chuyển hướng tấn công nhiều hơn sang các khu vực dân sự," bà Grajewski nói. "Độ chính xác không còn là mối quan tâm hàng đầu. Điều này gieo rắc nỗi sợ hãi và tổn thương tâm lý trong dân chúng."
Tên lửa và drone được đánh giá là xương sống trong học thuyết phòng thủ của Iran.
Kho tên lửa đạn đạo của Iran được cho là bị ảnh hưởng nặng nề trong cuộc chiến 12 ngày năm ngoái, nhưng "vẫn chưa rõ số liệu chính xác do có các kho lưu trữ dưới lòng đất và các nỗ lực sản xuất liên tục", bà Grajewski nói.
Israel ước tính Iran có khoảng 2.500 tên lửa vào tháng 2/2026 – bao gồm cả tầm ngắn (tầm bắn lên đến 1.000km) và tầm trung (tầm bắn 1.000–3.000km).
Các quan chức Iran cho biết họ đã sử dụng các hệ thống bao gồm tên lửa Sejjil, được mô tả là có tầm bắn khoảng 2.000km, và Fattah, mà Tehran mô tả là siêu thanh – nhanh hơn nhiều so với tốc độ âm thanh.
'Các thành phố tên lửa'
Truyền thông Iran thường xuyên nhắc đến các cơ sở tên lửa ngầm được gọi là "thành phố tên lửa", dù quy mô và kho vũ khí của những cơ sở vẫn chưa được xác minh.
Nhưng Tướng Dan Caine, chỉ huy cao cấp của Mỹ, cho biết số vụ phóng tên lửa đạn đạo của Iran đã giảm 86% kể từ hôm 28/2, ngày đầu của cuộc giao tranh. Và Bộ Tư lệnh Trung ương Mỹ (Centcom) báo cáo mức giảm thêm 23% vào hôm 4/3.
Dù vậy, nhà nghiên cứu Hellyer cho biết Iran vẫn giữ được khả năng tấn công đáng kể nhằm vào "cơ sở hạ tầng của Israel, các căn cứ quân sự Mỹ trong khu vực và các đồng minh của Mỹ ở vùng Vịnh, đồng thời đe dọa dòng chảy năng lượng toàn cầu qua eo biển Hormuz".
"Chỉ cần gián đoạn nhỏ ở eo biển Hormuz cũng có thể gây hậu quả kinh tế nghiêm trọng trên toàn cầu," ông nói.
Đồ họa của BBC giải thích về công dụng chính, cách vận hành, chi phí ước tính và tầm hoạt động của drone “cảm tử” Shahed-136
Mặc dù Iran có thể phải đối mặt với tình trạng thiếu hụt tên lửa tiên tiến và nhiên liệu rắn, bà Grajewski cho biết năng lực drone của nước này vẫn rất đáng kể.
Trước cuộc chiến, Iran được cho là đã sản xuất hàng chục ngàn drone tấn công cảm tử Shahed.
Thiết kế này đã được xuất khẩu sang Nga, và thậm chí Mỹ cũng đã mô phỏng một số khía cạnh của công nghệ này.
Ngoài việc gây thiệt hại trực tiếp, loại drone tự sát này còn còn phục vụ mục đích chiến lược khác – làm suy yếu hệ thống phòng không của đối phương theo thời gian bằng cách buộc họ phải sử dụng các tên lửa đánh chặn đắt tiền.
"Một phần của chiến lược này là làm cạn kiệt khả năng đánh chặn," bà Grajewski nói.
"Iran đã làm điều đó bằng UAV [máy bay không người lái] và drone. Đó cũng là chiến thuật mà Nga đã sử dụng ở Ukraine."
Tuy nhiên, Mỹ cho biết số vụ phóng drone của Iran đã giảm 73% kể từ ngày đầu tiên của cuộc xung đột.
Viện Nghiên cứu An ninh Quốc gia (INSS) có trụ sở tại Tel Aviv cho biết Mỹ và Israel đã thực hiện hơn 2.000 cuộc tấn công đa vũ khí, trong khi Iran đã phóng 571 tên lửa và 1.391 drone, nhưng nhiều tên lửa và drone đã bị đánh chặn.
Theo các chuyên gia, việc duy trì cường độ chiến đấu như vậy sẽ ngày càng khó khăn đối với cả hai bên khi chiến tranh kéo dài.
Đồ họa của BBC mô tả tầm bắn của các tên lửa Iran
Báo cáo Military Balance 2025 (Cân bằng Quân sự năm 2025) của Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế (IISS) ước tính Iran có khoảng 610.000 quân nhân tại ngũ, gồm:
350.000 quân chính quy
190.000 quân IRGC, lực lượng giám sát các chương trình tên lửa, drone, cũng như nhiều hoạt động khu vực
Iran cũng dựa vào một mạng lưới các đồng minh khu vực – bao gồm phiến quân Houthi ở Yemen, các nhóm vũ trang ở Iraq, Hezbollah ở Lebanon và Hamas ở các vùng lãnh thổ bị chiếm đóng – nhưng "Trục Kháng chiến" mà họ mô tả đã chịu tổn thất nặng nề trong làn sóng giao tranh lan rộng khắp khu vực sau cuộc tấn công của Hamas từ Gaza vào tháng 10/2023.
Theo chuyên gia Grajewski, bất chấp những hạn chế hiện tại, Iran có kinh nghiệm đối phó với các cuộc xung đột kéo dài.
Sự bền bỉ của quốc gia này bắt nguồn từ chiến tranh Iran-Iraq, khi các thành phố của họ liên tục bị tấn công dù Iran ở thế yếu về sức mạnh quân sự thông thường.
Nhưng sức bền chiến lược của Iran có thể phụ thuộc vào sự đoàn kết nội bộ.
"Điều đó thực sự phụ thuộc vào việc giới tinh hoa an ninh và chính trị có tiếp tục đoàn kết hay không, và liệu có xảy ra rạn nứt hay không," bà Grajewski nói. "Điều này có thể dẫn đến tình trạng hỗn loạn hơn trong chiến lược quân sự.
"Có vẻ như các đơn vị vận hành tên lửa đang chịu rất nhiều áp lực và kiệt sức, dẫn đến việc phóng nhầm mục tiêu hoặc thiếu chính xác. Nhiều chiến dịch trở nên rối loạn hơn và có mức độ kiệt sức rõ rệt", chuyên gia từ CERI nói.
Và điều này, khi kết hợp với các cuộc tấn công liên tục nhằm vào kho tên lửa và lực lượng của Iran, "có thể dẫn đến sự leo thang ngoài ý muốn".
'Leo thang hơn nữa'
Phó giáo sư Grajewski đề cập đến việc Thổ Nhĩ Kỳ cho biết hệ thống phòng không của NATO đã phá hủy một tên lửa đạn đạo của Iran đang bay vào không phận nước này hôm 4/3.
Thổ Nhĩ Kỳ - quốc gia láng giềng của Iran, từng tìm cách làm trung gian hòa giải cho các cuộc đàm phán Mỹ-Iran trước khi cuộc chiến trên không bắt đầu vào cuối tuần trước – đã cảnh báo "tất cả các bên hãy kiềm chế những hành động có thể dẫn đến leo thang hơn nữa".
Nhưng mục tiêu rộng hơn của Iran là tạo ra các điều kiện "không thể chịu đựng nổi" đối với các nước láng giềng để họ "có khả năng gây áp lực lên Mỹ hoặc ít nhất là cố gắng buộc Mỹ chuyển sang một giải pháp đàm phán hơn hoặc chấm dứt chiến sự", bà Grajewski nói.
"Cho đến nay, tôi không biết liệu điều đó có thành công hay không, nhưng đó dường như là canh bạc mà Iran đang đặt cược vào lúc này", bà nói thêm.
Tuy nhiên, canh bạc này cũng có thể dễ dàng phản tác dụng.
Nhà nghiên cứu Hellyer nói rằng các quốc gia vùng Vịnh "có thể quyết định rằng dù ban đầu họ phản đối cuộc chiến của Mỹ và Israel nhằm vào Iran, nhưng an ninh của chính họ giờ đây đang bị đe dọa bởi các hành động trả đũa của Iran, vì vậy việc ủng hộ chiến dịch của Mỹ để chấm dứt mối đe dọa trực tiếp từ Iran sẽ hợp lý hơn".
"Tôi không nghĩ các quốc vùng Vịnh đã đi đến bước ấy," ông Hellyer nói, "nhưng tôi nghĩ thời gian cho điều đó đang cạn dần."
https://www.bbc.com/vietnamese/articles/cm215kmgj3yo
Thổ Nhĩ Kỳ - quốc gia láng giềng của Iran, từng tìm cách làm trung gian hòa giải cho các cuộc đàm phán Mỹ-Iran trước khi cuộc chiến trên không bắt đầu vào cuối tuần trước – đã cảnh báo "tất cả các bên hãy kiềm chế những hành động có thể dẫn đến leo thang hơn nữa".
Nhưng mục tiêu rộng hơn của Iran là tạo ra các điều kiện "không thể chịu đựng nổi" đối với các nước láng giềng để họ "có khả năng gây áp lực lên Mỹ hoặc ít nhất là cố gắng buộc Mỹ chuyển sang một giải pháp đàm phán hơn hoặc chấm dứt chiến sự", bà Grajewski nói.
"Cho đến nay, tôi không biết liệu điều đó có thành công hay không, nhưng đó dường như là canh bạc mà Iran đang đặt cược vào lúc này", bà nói thêm.
Tuy nhiên, canh bạc này cũng có thể dễ dàng phản tác dụng.
Nhà nghiên cứu Hellyer nói rằng các quốc gia vùng Vịnh "có thể quyết định rằng dù ban đầu họ phản đối cuộc chiến của Mỹ và Israel nhằm vào Iran, nhưng an ninh của chính họ giờ đây đang bị đe dọa bởi các hành động trả đũa của Iran, vì vậy việc ủng hộ chiến dịch của Mỹ để chấm dứt mối đe dọa trực tiếp từ Iran sẽ hợp lý hơn".
"Tôi không nghĩ các quốc vùng Vịnh đã đi đến bước ấy," ông Hellyer nói, "nhưng tôi nghĩ thời gian cho điều đó đang cạn dần."
https://www.bbc.com/vietnamese/articles/cm215kmgj3yo
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét