Phát triển quá nhanh sẽ hình thành “đường cong tăng trưởng”?
Gần đây, tôi tình cờ đọc được một luận điểm cho rằng một nền văn minh phát triển quá nhanh cũng sẽ hình thành những đường cong tăng trưởng. Ba thế hệ người Việt Nam dường như sống trong cùng một đất nước, nhưng trên thực tế, họ trưởng thành trong ba xã hội khác nhau, dẫn đến ba cách nhìn khác nhau về thời gian, nhịp sống và giá trị. Biểu hiện điển hình nhất là: ông bà chúng ta sợ chết đói, cha mẹ chúng ta sợ chết vì gian khổ, còn chúng ta sợ chết đột ngột.
Điều này làm cho tôi nhớ đến thời học ở Đại học Sorbonne Pháp. Hồi đó tôi có đọc một cuốn sách của nhà xã hội học William F. Ogburn về khái niệm “độ trễ văn hóa” (cultural lag), trong đó ông viết công nghệ và điều kiện vật chất có thể thay đổi nhanh hơn các giá trị, luật lệ, thiết chế và chuẩn mực xã hội, văn hóa và nhận thức của con người.
Có thể hình dung quá trình phát triển qua ba giai đoạn:
