Thỏa thuận Mỹ - Iran: Chiến thắng của Tehran, cơn ác mộng an ninh của Jerusalem
Giới chức Israel bất mãn với thỏa thuận Mỹ - Iran: Đúng là thảm họa, những vấn đề Israel quan tâm đều bị phớt lờ. Người Israel đang hỏi nhau: Chúng ta phải làm gì với thỏa thuận tồi tệ này?
1. Là một bên chủ động khởi phát cuộc xung đột lần này, Israel về cơ bản đã bị Mỹ gạt ra ngoài vòng đàm phán Mỹ - Iran. Hiện tại, nội dung đầy đủ của thỏa thuận Mỹ - Iran vẫn chưa được công bố, nhưng dư luận trong nước Israel đã sớm bùng nổ.
Tờ New York Times ngày 14 đăng tin trước khi thỏa thuận được tuyên bố vào Chủ nhật, nội dung thỏa thuận được các phương tiện truyền thông tiết lộ đã gây ra làn sóng chỉ trích và bất mãn từ mọi phe phái chính trị tại Israel. Họ đều cho rằng thỏa thuận này không giải quyết được "mối đe dọa an ninh cơ bản" từ Iran đối với Israel.
Trong năm qua, Israel đã phát động hai cuộc chiến tranh nhằm vào Iran, cuộc gần đây nhất là chiến dịch quân sự phối hợp cùng quân đội Mỹ vào cuối tháng 2. Nhưng đến nay, Israel không hề tham gia vào cuộc đàm phán giữa chính quyền Trump và Iran, thực tế đã và đang hoàn toàn bị gạt ra ngoài tiến trình hòa bình.
Các quan chức Mỹ và Iran trước đó cho biết, theo bản ghi nhớ sơ bộ, Iran sẽ mở cửa trở lại tuyến hàng hải có ý nghĩa sống còn đối với kinh tế toàn cầu - Eo biển Hormuz, còn Mỹ sẽ dỡ bỏ lệnh phong tỏa các cảng của Iran. Thỏa thuận ngừng bắn đạt được vào tháng 4 giữa hai bên sẽ được gia hạn thêm 60 ngày. Trong thời gian này, hai bên sẽ tiến hành đàm phán chi tiết về chương trình hạt nhân của Iran và việc Mỹ dỡ bỏ trừng phạt.
Theo hãng tin Reuters ngày 14, một quan chức Iran tiết lộ, theo dự thảo bản ghi nhớ, Mỹ đồng ý sẽ không áp đặt bất kỳ lệnh trừng phạt mới nào lên Iran trước khi đạt được thỏa thuận cuối cùng; sau khi thỏa thuận cuối cùng đạt được, tất cả các lệnh trừng phạt của Mỹ và Liên Hợp Quốc đối với Iran sẽ được dỡ bỏ theo lộ trình đã thỏa thuận. Mỹ sẽ dành cho Iran quyền miễn trừ trừng phạt dầu mỏ trong một khoảng thời gian nhất định, cho phép Tehran bán dầu và thu về nguồn thu. Dự thảo còn đề cập việc Mỹ đồng ý giải phóng 25 tỷ USD tài sản bị đóng băng của Iran.
New York Times nhận định, nội dung thỏa thuận Mỹ - Iran khác xa rất nhiều so với mục tiêu mà Israel đặt ra khi bắt đầu hai cuộc chiến tranh.
Thủ tướng Israel Netanyahu ban đầu tuyên bố mục tiêu của ông là "loại bỏ mối đe dọa sinh tồn đối với Israel", đồng nghĩa với việc phải tiêu diệt toàn bộ mối đe dọa hạt nhân từ Iran cùng chương trình tên lửa đạn đạo của nước này, và "tạo điều kiện để người dân Iran lật đổ chính quyền của họ".
Bên cạnh đó, Israel còn yêu cầu Tehran chấm dứt hỗ trợ cho các lực lượng ủy nhiệm mang thái độ thù địch với Israel, bao gồm Hezbollah ở Lebanon, lực lượng Houthi ở Yemen và Hamas ở Dải Gaza.
Đối mặt với những nội dung thỏa thuận đã được tiết lộ, các chuyên gia Israel cảm thấy vô cùng lo lắng, bởi những vấn đề có ý nghĩa sống còn đối với an ninh Israel lại không được nhắc đến một lời trong thỏa thuận.
2. Một nhân vật Israel giấu tên, người đã được nghe phổ biến về thỏa thuận Mỹ - Iran, đã liệt kê những nghi vấn chính của Israel đối với thỏa thuận này:
Thứ nhất, không có phương án rõ ràng về cách xử lý kho urani đã làm giàu hiện có của Iran, ràng buộc đối với chương trình hạt nhân của Iran cũng không đủ mạnh, thỏa thuận dường như hoàn toàn dựa vào thiện chí của Iran.
Thứ hai, thỏa thuận không những không "tạo điều kiện" cho chính quyền Iran sụp đổ, mà ngược lại còn khiến dòng tiền chảy trở lại vào ngân khố Iran.
Thứ ba, thỏa thuận không đưa ra cơ chế rõ ràng buộc Iran phải chấm dứt hỗ trợ cho các lực lượng ủy nhiệm, nhưng lại buộc Israel phải tạm dừng chiến dịch quân sự chống lại Hezbollah ở Lebanon.
Vài ngày sau khi Mỹ và Israel phát động đòn tấn công quân sự nhằm vào Iran vào cuối tháng 2, Hezbollah ở Lebanon đã nổ súng vào Israel. Iran kiên quyết cho rằng bất kỳ thỏa thuận hòa bình rộng rãi nào cũng phải bao gồm cả xung đột Lebanon. Israel luôn tìm cách ngăn chặn việc gắn thỏa thuận với Iran trực tiếp với chiến dịch quân sự của họ nhắm vào Hezbollah, nhưng hiện tại có vẻ như ảnh hưởng của Israel là rất hạn chế.
3. New York Times cho biết, trang nhất của tờ Yedioth Ahronoth - một trong những tờ báo chính thống hàng đầu Israel - đã dùng tiêu đề "Thỏa thuận tồi tệ" (Bad Deal) để khái quát tâm lý phổ biến của Israel đối với thỏa thuận Mỹ - Iran.
Ông Yaakov Nagel, cựu Cố vấn An ninh Quốc gia quyền của Netanyahu, phát biểu: "Dù xảy ra chuyện tồi tệ gì, Tổng thống Trump cũng sẽ tuyên bố chiến thắng, một chiến thắng toàn diện."
Trong một cuộc họp báo qua video ngày 14, ông Nagel cho biết, trong những chi tiết thỏa thuận được công khai lưu hành hiện nay, hai vấn đề lớn là tên lửa đạn đạo Iran và việc Iran hậu thuẫn các lực lượng ủy nhiệm trong khu vực thậm chí còn không được đưa vào danh mục đàm phán.
Phe đối lập với Netanyahu còn dùng lời lẽ gay gắt hơn.
"Xét từ góc độ Israel, đây là một thảm họa," cựu Bộ trưởng Quốc phòng Israel Avigdor Lieberman viết trên mạng xã hội ngày 14. Ông Lieberman từng là đồng minh của Netanyahu, nhưng hiện là một trong những người chỉ trích ông gay gắt nhất.
Ông Yair Lapid, lãnh đạo phe đối lập tại Quốc hội Israel và là cựu Thủ tướng, bày tỏ ông hy vọng những thông tin về việc đạt được thỏa thuận với Iran không phải là sự thật. "Nếu thông tin là đúng, đây sẽ là một trong những thất bại đáng kinh ngạc nhất trong chính sách ngoại giao và an ninh của Israel."
Các quan chức đương nhiệm trong chính phủ Israel, do lo ngại làm Trump nổi giận, đã chọn cách giữ im lặng.
Trang web Yedioth Ahronoth ngày 13 dẫn lời một quan chức cấp cao Israel cho biết, bản ghi nhớ dự kiến được Mỹ và Iran ký kết vào ngày 14 "không phải là một thỏa thuận tốt".
"Không ai cảm thấy vui vẻ về điều này," vị quan chức này nói, "Chúng tôi hiểu rằng điều này bất lợi cho chúng ta, và làm tổn hại đến lợi ích của Israel. Rắc rối ở chỗ Israel không thể tác động đến nó, tiếng nói của chúng tôi không được lắng nghe."
4. Cuộc bầu cử toàn quốc Israel dự kiến được tổ chức vào cuối tháng 10 năm nay, Netanyahu đang phải chịu áp lực rất lớn từ cả trong liên minh cầm quyền lẫn những người chỉ trích bên ngoài chính phủ, yêu cầu ông không được khuất phục trước chỉ thị của Trump.
Tuy nhiên, New York Times cho rằng Netanyahu luôn luôn né tránh việc công khai phản đối Trump, phần lớn là do ông luôn luôn coi mối quan hệ thân thiết giữa hai người là một trong những vốn liếng chính trị quan trọng nhất của mình.
Thế nhưng, ngay khi truyền thông ồ ạt đưa tin về việc Mỹ và Iran đạt được thỏa thuận, Netanyahu lại một lần nữa bị Trump mắng nhiếc thậm tệ.
Sáng sớm ngày 14, Israel phát động một cuộc tấn công vào thủ đô Beirut của Lebanon. Trump đặc biệt phẫn nộ trước việc Israel phá vỡ chương trình nghị sự của ông. Trong cuộc phỏng vấn với hãng truyền thông Mỹ Axios, ông nói: "Thật quá tệ - tôi không thể tin nổi. Chỉ một giờ trước thời điểm dự định ký kết thỏa thuận."
"Tại sao Bibi (biệt danh của Netanyahu) lại phát động cuộc tấn công chết tiệt đó? Lúc đó tôi điên tiết, tôi đã cho ông ta biết rằng ông ta hoàn toàn không có óc phán đoán. Tôi đã nói rõ điều đó cho ông ta rồi." Trump nói.
5. Tóm lại, cơn thịnh nộ của Trump và sự im lặng đầy bất lực của giới chức Israel đã phơi bày những vết rạn nứt sâu sắc trong liên minh Tel Aviv - Washington. Trong khi Trump muốn ghi danh một chiến thắng ngoại giao trước thềm các áp lực chính trị, thì Israel lại phải gánh chịu hậu quả an ninh lâu dài. Nếu thỏa thuận này chính thức được ký kết tại Geneva, nó sẽ không chỉ định hình lại tương lai của Iran, mà còn buộc Israel phải đối mặt với một kỷ nguyên mới đầy thách thức, vì họ không thể còn dựa dẫm hoàn toàn vào sự bảo đảm của Mỹ.
Thỏa thuận giữa Mỹ và Iran không chỉ là một cú sốc ngoại giao, mà còn là lời cảnh tỉnh về sự thay đổi trong cán cân quyền lực tại Trung Đông. Khi Washington ưu tiên các mục tiêu đối nội và những 'thỏa thuận nghệ thuật' của riêng mình, Tel Aviv bỗng nhận ra rằng 'tấm khiên' an ninh mà họ luôn dựa dẫm có thể trở nên mong manh hơn bao giờ hết. Với cuộc bầu cử vào tháng 10 đang cận kề, Netanyahu đang đứng trước một bài toán hóc búa: làm thế nào để bảo vệ lợi ích sinh tồn của Israel mà không làm sụp đổ mối quan hệ vốn đã rạn nứt với Nhà Trắng.
Thỏa thuận giữa Mỹ và Iran không chỉ là một cú sốc ngoại giao, mà còn là lời cảnh tỉnh về sự thay đổi trong cán cân quyền lực tại Trung Đông. Khi Washington ưu tiên các mục tiêu đối nội và những 'thỏa thuận nghệ thuật' của riêng mình, Tel Aviv bỗng nhận ra rằng 'tấm khiên' an ninh mà họ luôn dựa dẫm có thể trở nên mong manh hơn bao giờ hết. Với cuộc bầu cử vào tháng 10 đang cận kề, Netanyahu đang đứng trước một bài toán hóc búa: làm thế nào để bảo vệ lợi ích sinh tồn của Israel mà không làm sụp đổ mối quan hệ vốn đã rạn nứt với Nhà Trắng.
https://marcschulman.substack.com/p/june-14-2026-as-us-and-iran-near
https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/us-has-almost-completely-excluded-israel-from-negotiations-with-iran-israeli-defense-officials-say/
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét