ĐỪNG ÉP CON HỌC THÊM KHI NỀN TẢNG TIẾNG VIỆT CHƯA VỮNG

ĐỪNG ÉP CON HỌC THÊM KHI NỀN TẢNG TIẾNG VIỆT CHƯA VỮNG

Hôm qua, gia đình tôi đi ăn với gia đình cô em họ. Cô kể một chị phụ huynh nhắn tin cho cô trong sự bế tắc: "Con em đang học lớp 4, đã đăng ký đến 2 lớp học thêm toán, tối nào cũng cày bài tập đến hơn 10 giờ đêm, nhưng điểm số vẫn dậm chân tại chỗ, thậm chí gần đây còn đi xuống. Chị hỏi cô em tôi: "Cô giáo có lời khuyên nào cho trường hợp này không?"

Em tôi đã nhắn tin hỏi lại: "Điểm môn Tiếng Việt của con chị thường bao nhiêu?" Chị ấy ngập ngừng rồi nói: "Trung bình thôi, khoảng 6 đến 8 điểm, có khi còn thấp hơn." Em tôi nói: "Chị hãy dừng việc học thêm toán ngay lập tức. Hãy tập trung toàn bộ thời gian để cải thiện môn Tiếng Việt cho con."

Chị phụ huynh im lặng. Có lẽ chị ấy nghĩ em tôi đang nói đùa hoặc không hiểu gì về áp lực điểm số. Nhưng cô em tôi bảo đây không phải là lời khuyên ngẫu hứng, mà là kết luận rút ra từ hàng trăm trường hợp tương tự mà em tôi đã quan sát trong suốt cuộc đời dạy học.

Tôi hoàn toàn đồng ý với cô em tôi. Ở trường, dạy cho sinh viên đại học, trong buổi đầu tiên, bao giờ tôi cũng yêu cầu việc đầu tiên sinh viên ghi nhớ là phải hiểu tất cả các từ tiếng Việt dùng trong môn học. Và phải hiểu theo đúng nghĩa khoa học, hoặc ít nhất cũng phải đúng nghĩa trong từ điển tiếng Việt, chứ không phải hiểu lơ mơ giống như các bà bán rau ngoài chợ. Ví dụ cung là gì, cầu là gì, thị trường là gì, tăng trưởng là gì, lạm phát là gì, thất nghiệp là gì... Hiểu thật chính xác rồi thì mới tới bước hai là biết phân tích đặc điểm tiến triển và nguyên nhân, rồi đến đánh giá tốt hay xấu, và cuối cùng là dự báo tương lai để vận dụng trong cuộc sống.

1. Ảo tưởng về "thần đồng" và cái bẫy "học vượt"

Rất nhiều phụ huynh Việt Nam mắc phải sai lầm này: Thấy con học lớp 1, lớp 2 luôn luôn đạt 9, 10 điểm Toán, liền cho rằng con mình có năng khiếu đặc biệt. Họ bắt đầu cho con tham gia ở các lớp học thêm để "học vượt", nhồi nhét Toán nâng cao từ lớp 3, lớp 4, với hy vọng tạo đà cho cấp 2, rồi cấp 3.

Kết quả ra sao? Khi lên cấp 2 (THCS), điểm Toán của đứa trẻ đột ngột lao dốc xuống 5, thậm chí dưới 5 điểm. Phụ huynh hoang mang, đau khổ: "Tại sao lại thế? Gia đình đã đầu tư tiền bạc, công sức kèm cặp con suốt bao năm!"

Sự thật là họ đang "giúp" con phát triển theo cách của người lớn, chứ không phải theo quy luật phát triển tư duy của trẻ. Ở bậc tiểu học, điều cần tránh nhất chính là việc học trước, học vượt hay luyện giải đề toán chuyên sâu. Toán học ở giai đoạn này phụ thuộc rất nhiều vào tư duy logic bẩm sinh. Nếu trẻ có năng khiếu, trẻ sẽ tự tiếp thu tốt. Nếu không, mọi lớp học thêm chỉ là cưỡng ép "học vẹt" công thức, và nó sẽ sụp đổ hoàn toàn khi học chương trình Toán cấp 2, vì chương trình này đòi hỏi tư duy trừu tượng.

2. Toán có lời văn: Thực chất là bài kiểm tra ĐỌC HIỂU

Khi con bị trừ điểm ở các bài toán có lời văn, bạn có thực sự biết con sai ở đâu không? Đa phần không phải do con tính sai 2+2, cũng không phải do con không biết công thức.

Hãy xem ví dụ kinh điển: "Hai người A và B cùng xuất phát từ hai điểm khác nhau, họ đi ngược chiều nhau. Một người thứ ba xuất phát từ điểm giữa, đi về phía B, gặp một con chó trên đường rồi quay lại..."

Đây có phải là bài kiểm tra Toán không? Không. Đây thực chất là một bài kiểm tra ĐỌC HIỂU Tiếng Việt được ngụy trang dưới dạng bài Toán. Để lập được phương trình đúng, trẻ trước hết phải đọc hiểu được mạch logic của câu chữ: Ai đi trước? Ai đi sau? Điểm gặp nhau ở đâu? Nếu vốn từ và kỹ năng phân tích câu của trẻ yếu, trẻ sẽ không thể nào hiểu những câu đó là gì và do đó không thể chuyển hóa được từ ngữ này thành các phép tính.

3. "Hiệu ứng ếch luộc" trong việc học Tiếng Việt

Tại sao phụ huynh lại dễ dàng nhận ra con kém Toán, nhưng lại thờ ơ với việc con kém Tiếng Việt?

Bởi vì điểm Toán giảm là một cú sốc tức thì (đang 9 điểm đột ngột xuống 6 điểm). Nhưng điểm Tiếng Việt giảm lại giống như "hiệu ứng ếch luộc": nó diễn ra từ từ, âm ỉ.

Khi con làm văn lạc đề hay đọc hiểu sai, phụ huynh thường đoán "Chắc do con cẩu thả", "Chắc do con thiếu có ý tưởng hay".

Đến khi nhận ra vấn đề thì đã quá muộn. Càng nhận ra muộn thì kỹ năng đọc hiểu của con càng tụt hậu xa so với các bạn đồng trang lứa. Chúng ta nên nhớ Tiếng Việt là nền tảng của mọi môn học. Một đứa trẻ không đọc hiểu tốt Tiếng Việt sẽ gặp khó khăn không chỉ ở Toán, mà còn ở Lịch sử, Địa lý, và sau này là Vật lý, Hóa học (vì không hiểu bản chất khái niệm).

4. Sau tiếng Việt là tiếng Anh

Tại sao Tiếng Anh lại xếp thứ Hai? Nhiều người sẽ thắc mắc tại sao tôi lại xếp Tiếng Anh lên trên Toán. Lý do rất đơn giản: Tiếng Anh là môn học có tính "đầu tư - thu hoạch" rõ ràng nhất.

Không phải Tiếng Anh không quan trọng, mà vì Tiếng Anh có một lợi thế: Chỉ cần con bạn đầu tư thời gian một cách kiên trì (học từ vựng, luyện ngữ pháp, làm bài tập đều đặn), điểm số chắc chắn sẽ cải thiện. Tiếng Anh đòi hỏi sự chăm chỉ hơn là năng khiếu bẩm sinh.

Tuy nhiên, có một sự thật ít ai nói ra: Không ai có thể giỏi ngoại ngữ nếu tư duy ngôn ngữ mẹ đẻ yếu kém. Việc dịch thuật, so sánh và nắm bắt ngữ cảnh đều dựa trên nền tảng logic ngôn ngữ vững chắc. Thực tế tôi chưa từng thấy một đứa trẻ học Tiếng Việt lộn xộn, diễn đạt kém mà lại có thể học Tiếng Anh một cách bài bản và sâu sắc.

5. Công thức ưu tiên cho bậc Tiểu học

Là một người nghiên cứu khoa học và tham gia giảng dạy, tôi xin đưa ra lời khuyên có thể khiến nhiều phụ huynh "nghĩ lại" về chiến lược học tập của con mình. Thứ tự ưu tiên đầu tư cho trẻ tiểu học nên là:

TIẾNG VIỆT (Ưu tiên số 1): Xây dựng vốn từ, kỹ năng đọc hiểu sâu, khả năng diễn đạt mạch lạc. Đây là "hệ điều hành" cho mọi tư duy của trẻ.

TIẾNG ANH (Ưu tiên số 2): Đầu tư thời gian đều đặn để tích lũy ngôn ngữ như một kỹ năng.

TOÁN HỌC (Ưu tiên số 3): Học chắc chương trình cơ bản, hiểu rõ từng khái niệm và mối quan hệ của chúng thay vì học vẹt công thức hay ép học nâng cao quá sớm.

Ngay cả khi năng khiếu Toán của các con chỉ ở mức trung bình, việc cải thiện kỹ năng Tiếng Việt vẫn sẽ mang lại hiệu quả tổng thể tốt hơn gấp nhiều lần so với việc bỏ bê Tiếng Việt để ép con cày cuốc trong các lớp Toán của lớp cao hơn.

Tóm lại, đừng để sự lo lắng của người lớn biến tuổi thơ của các con thành những đêm thức trắng giải những bài toán mà chính trẻ còn không hiểu đề bài đang nói gì. Hãy tập trung dạy cho các con nền tảng vững chắc nhất: Ngôn ngữ mẹ đẻ.