Mỹ "bỏ chạy", các nước vùng Vịnh đối mặt "bước ngoặt thảm họa"
Trong nhiều thập kỷ, các quốc gia Ả Rập vùng Vịnh luôn coi liên minh với Mỹ là nền tảng cốt lõi cho an ninh và ổn định chiến lược khu vực. Thế nhưng, đầu năm nay, chính quyền Trump với sự cố chấp đã cùng Israel mạo hiểm phát động tấn công quân sự vào Iran, thất bại, nên đang vội vã thỏa hiệp, ký kết biên bản ghi nhớ với Iran và rút lui, khiến các đồng minh vùng Vịnh vốn phụ thuộc sâu sắc vào Mỹ phải sững sờ.
Các nước vùng Vịnh đang phải đối mặt trực diện với một câu hỏi: Dựa vào bảo vệ của Mỹ rốt cuộc có ý nghĩa gì?
Tuần trước, Mỹ và Iran đã ký kết biên bản ghi nhớ từ xa, mở ra khung thời gian đàm phán 60 ngày. Theo Reuters, để trấn an đồng minh, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio trong tuần này sẽ giới thiệu biên bản ghi nhớ Mỹ-Iran tới các nhà lãnh đạo Ả Rập vùng Vịnh. Tuy nhiên, các nước này lo ngại việc Mỹ nhượng bộ quá nhiều trước Iran sẽ làm gia tăng sức mạnh của Iran, cho phép Iran định hình lại cục diện an ninh khu vực và nguồn cung dầu mỏ.
Theo lịch trình, ông Rubio sẽ có cuộc gặp với các bên liên quan tại UAE vào ngày 23, sau đó tới Kuwait và Bahrain để gặp các quan chức Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh (GCC).
6 quốc gia thành viên của GCC đều là đồng minh chiến lược của Mỹ, đã cung cấp các mức độ hỗ trợ hậu cần khác nhau cho chiến dịch quân sự của Mỹ-Israel nhằm vào Iran, và do đó cũng hứng chịu các đòn tấn công từ Iran.
Chuyến đi này của ông Rubio nhằm thuyết phục các nước vùng Vịnh tin tưởng cam kết an ninh của Mỹ vẫn có hiệu lực. Ngày 24, phát biểu tại Kuwait, ông Rubio tuyên bố Mỹ sẽ không làm tổn hại đến lợi ích của các đồng minh vùng Vịnh trong các cuộc đàm phán với Iran. Ông nói với các phóng viên: "Chúng tôi muốn khẳng định lại lập trường và bắt đầu giao tiếp với họ, đối thoại về mọi quyết định liên quan đến đàm phán. Chúng tôi sẽ không làm bất cứ điều gì phá hoại an ninh của đồng minh."
Báo chí đưa tin, các nước vùng Vịnh từng phản đối thỏa thuận hạt nhân Iran năm 2015 dưới thời Obama và đã hoan nghênh khi ông Trump xé bỏ thỏa thuận này vào năm 2018. Tuy nhiên, thỏa thuận Mỹ-Iran mới có thể sẽ khiến các nước vùng Vịnh cảm thấy bất an, vì nó không giải quyết được những vấn đề còn tồn đọng, và diễn ra trong giai đoạn mà ông Alhasan gọi là "mất niềm tin vào Mỹ". Một nhà ngoại giao cấp cao vùng Vịnh tiết lộ với CNN rằng cuộc xung đột này đã cho thấy "Iran đã sớm xây dựng các kế hoạch hoàn chỉnh nhắm vào các nước vùng Vịnh".
Ngoài ra, biên bản ghi nhớ Mỹ-Iran không bao gồm vấn đề tên lửa, trong khi nhiều nước vùng Vịnh cho rằng những vấn đề này cấp bách hơn cả hoạt động hạt nhân của Iran.
Ông Rubio cho biết, đối với vấn đề tên lửa Iran, Mỹ sẽ "hoàn toàn thống nhất với các đối tác vùng Vịnh", nhưng ông Trump tuần trước dường như đã giảm nhẹ vấn đề này, nói rằng nếu Ả Rập Xê Út và Qatar đều có tên lửa đạn đạo mà Iran không có, thì điều đó hơi thiếu công bằng với Iran.
CNN nhận định, thỏa thuận này cần sự tham gia của các nước vùng Vịnh vì nó bao gồm một quỹ tái thiết 300 tỷ USD dành cho Iran. Mặc dù Phó Tổng thống JD Vance trước đó ám chỉ các nước vùng Vịnh sẽ bỏ tiền, nhưng hầu như không có bằng chứng nào cho thấy họ đã đồng ý góp vốn. Phía Ả Rập Xê Út cho biết họ "không có thông tin chi tiết" về đề xuất này, Qatar tuy bày tỏ sự quan tâm nhưng chưa chính thức ký kết thỏa thuận liên quan.
Ông Rubio ngày 23 lại cho biết, trong chuyến thăm ông sẽ không yêu cầu đồng minh cung cấp tiền cho quỹ 300 tỷ USD, và gọi các vấn đề liên quan là "còn lâu mới được đưa vào chương trình nghị sự".
Ông nói với CNN, mặc dù vậy, các nước Ả Rập vùng Vịnh vẫn ủng hộ thỏa thuận ngừng bắn Mỹ-Iran. "Đối với họ, một thỏa thuận tồi tệ vẫn tốt hơn nhiều so với chiến tranh."
Các nước vùng Vịnh nhận thấy hiện hầu như không có đối tác an ninh chủ chốt nào có thể thay thế Mỹ. Ngay cả khi ảnh hưởng an ninh của Mỹ bị cho là đang suy giảm, hợp tác kinh tế giữa Mỹ và các nước trong khu vực vẫn vững chắc, các nước như UAE còn cam kết sẽ "làm sâu sắc thêm" quan hệ với Mỹ.
Trước khi biên bản ghi nhớ được ký kết, một nhà ngoại giao cấp cao vùng Vịnh tiết lộ với CNN quan hệ giữa các nước vùng Vịnh và chính quyền Trump sau chiến tranh sẽ phát triển như thế nào vẫn còn chưa rõ ràng, bao gồm việc liệu hai bên có hình thành một cơ chế an ninh chính thức hơn, buộc Washington phải can thiệp khi an ninh vùng Vịnh bị đe dọa hay không.
Nhà ngoại giao này cũng cho biết, ngay cả như vậy, một số nước vùng Vịnh đã bắt đầu thúc đẩy đa dạng hóa các kênh mua sắm quân sự, coi Thổ Nhĩ Kỳ là một nhà cung cấp vũ khí khác.
Cuộc chiến này cũng buộc các nhà lãnh đạo vùng Vịnh phải suy nghĩ nghiêm túc hơn về con đường hướng tới hòa giải lâu dài với Iran. Nhà ngoại giao này nói, ngày càng nhiều quan chức cho rằng vai trò của Washington trong hệ thống an ninh khu vực trong tương lai sẽ suy yếu đáng kể, và một khung khả thi là ký kết hiệp ước không xâm lược khu vực với Iran.
Nhưng làm thế nào để thuyết phục Iran tham gia các hiệp định như vậy lại là một bài toán khó khác. Khi niềm tin vào cam kết an ninh của Mỹ suy giảm, ngoài thương mại, đầu tư và hợp tác kinh tế, họ hầu như không có phương tiện nào để gây ảnh hưởng lên Tehran.
Một bài bình luận đăng trên tờ Asharq Al-Awsat tuần này đưa ra, hoàn cảnh của Iran có lẽ đã buộc nước này phải thực hiện tư thế đối đầu, và thảo luận liệu có thể dùng biện pháp ngoại giao để thái độ của Iran dịu bớt hay không.
Trước khi chiến tranh nổ ra, bình luận viên nổi tiếng người Ả Rập Xê Út Abdulrahman Al-Rashed trong một bài viết đã bác bỏ quan điểm cho rằng "một Iran yếu ớt, bị cô lập sẽ có lợi cho vùng Vịnh". Theo ông, mục tiêu không phải là làm suy yếu vĩnh viễn Cộng hòa Hồi giáo Iran, mà là thay đổi mô hình hành vi của nước này, đưa họ vào một trật tự khu vực ổn định hơn.
Nếu các nước vùng Vịnh đang xem xét lại mối quan hệ với Iran, một phần nguyên nhân là họ cũng đang đánh giá lại mối quan hệ với Washington.
Ông Firas Maksad, Giám đốc điều hành khu vực Trung Đông và Bắc Phi của Tập đoàn Eurasia, cho biết: "Tại các nước vùng Vịnh, khái niệm 'Mỹ là đồng minh chiến lược đáng tin cậy' hiện đang bị nghi ngờ nghiêm trọng." Ông cho rằng cuộc chiến này đã đặt dấu chấm hết cho những thất vọng tích tụ trong nhiều năm qua, những thất vọng đang liên tục mài mòn niềm tin của các nước vùng Vịnh vào cam kết an ninh của Mỹ.
"Các nước vùng Vịnh cần đạt được hòa giải với Iran, vì họ không thể hoàn toàn tin tưởng Mỹ. Về lâu dài, họ cũng phải xây dựng lực lượng quân sự của chính mình," ông Maksad nói.
Nguồn: Trên báo thế giới
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét