Suy nghĩ về phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 9

Suy nghĩ về phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 9

Tôi đọc thông tin dưới đây về phiên họp Chính phủ mà trước đây đôi khi tôi cũng tham dự, thấy có một số tin đáng chú ý sau.

Thủ tướng Lê Minh Hưng chủ trì phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 9 và trực tuyến với các bộ ngành, địa phương - Ảnh: NHẬT BẮC

1. Câu về cán bộ là điểm đáng chú ý nhất. Thủ tướng đã công khai biến một chỉ đạo kinh tế trở thành một thông điệp rất rõ về cơ chế đánh giá cán bộ.

Tin nguyên văn trong bài viết của TUOI TRE ONLINE: “Quý 3 đã ‘bật đèn vàng’ với một số địa phương không có chuyển biến trên một số lĩnh vực và kết quả cuối năm sẽ là cơ sở chính xác nhất để tiến hành đánh giá, bố trí, luân chuyển cán bộ.”

Điều này của nghĩa là đến đầu năm 2027, nếu một địa phương có kết quả tăng trưởng thấp mà người đứng đầu hoặc cán bộ chủ chốt phải nhận quyết định “bố trí lại”, “luân chuyển” tới vị trí ít “ngon” hơn hiện tại, thì hoàn toàn có thể suy đoán rằng kết quả kinh tế năm 2026 là một trong những căn cứ quan trọng của quyết định đó.

Điều thú vị nằm ở chữ “cơ sở chính xác nhất”. Đây không còn là một lời nhắc nhở chung chung nữa. Nó tạo ra một tín hiệu khuyến khích rất mạnh cho các địa phương trong quý IV: Kết quả kinh tế cuối năm không chỉ được dùng để đánh giá nền kinh tế; nó còn có thể được dùng để đánh giá người điều hành nền kinh tế địa phương. Đây là một thay đổi khá quan trọng về incentive.

2. Nhưng ở đây có một vấn đề kinh tế học rất đáng bàn

Nếu dùng tốc độ tăng GRDP/GDP làm thước đo năng lực của cán bộ, thì phải rất cẩn thận. Một tỉnh tăng trưởng 12% không nhất thiết người lãnh đạo giỏi hơn tỉnh tăng 8%.

Đó là vì tăng trưởng còn phụ thuộc vào cơ cấu kinh tế, nền năm trước, FDI, xuất khẩu, đầu tư công, chu kỳ ngành, giá cả, các dự án lớn, vị trí địa lý, điều kiện quốc tế và sức mua của người dân.

Số liệu 9 tháng cho thấy tăng trưởng rất khác nhau giữa các địa phương. Quảng Ninh 12,54%, Hà Tĩnh 12,36%, Hải Phòng 12,08%, Bắc Ninh 11,81%, Ninh Bình 11,31%. Cục Thống kê cũng nhận xét tăng trưởng cao tập trung ở những địa phương có nền tảng công nghiệp và chế biến chế tạo lớn, đồng thời được thúc đẩy bởi đầu tư, xuất khẩu và dịch vụ.

Nói cách khác, một phần thành tích thuộc về người lãnh đạo, nhưng một phần rất lớn thuộc về cấu trúc kinh tế mà họ được thừa hưởng. Đây chính là vấn đề khó khăn trong đánh giá chính sách: làm sao phân biệt được cái gì là do cán bộ làm tốt và cái gì là do hoàn cảnh khách quan?

Nếu không phân biệt được, rất dễ xảy ra tình trạng: Tỉnh có FDI lớn, công nghiệp mạnh thì lãnh đạo được điểm cao; tỉnh đang tái cơ cấu, đang xây dựng mới các nền tảng công nghiệp thì lãnh đạo bị điểm thấp; trong khi thực tế có thể người thứ hai mới là người điều hành tốt hơn.

3. Mục tiêu tăng trưởng quý IV trên 12,5% đáng bàn hơn nữa. 

GDP 9 tháng tăng 9,01%. Muốn cả năm đạt 10%, quý IV phải tăng trên 12,5%. Chính Thủ tướng cũng thừa nhận đây là “áp lực rất lớn, nhiệm vụ rất nặng nề”. Điều đáng chú ý là Chính phủ đồng thời yêu cầu: tăng trưởng quý IV >12,5%, giữ lạm phát trong mục tiêu, không tăng giá điện, ổn định lãi suất, ổn định tỷ giá, kiểm soát nhập siêu. Về mặt kinh tế vĩ mô, đây là một bài toán đa mục tiêu rất khó thực hiện.

Muốn GDP quý IV tăng thêm khoảng 3 điểm phần trăm so với quý III, thông thường phải có thêm một hoặc nhiều động lực rất mạnh: đầu tư công, tiêu dùng, xuất khẩu, FDI, tín dụng, sản xuất công nghiệp... Nhưng ai cũng biết nếu kích cầu quá mạnh thì lại gây áp lực lên CPI, lãi suất, tỷ giá và nhập khẩu. Đặc biệt, số liệu quý III cho thấy tích lũy tài sản tăng tới 21,39%, xuất khẩu tăng 23,27%, nhưng nhập khẩu tăng tới 28,75%.

Như vậy, tăng trưởng đang được hỗ trợ mạnh bởi đầu tư và thương mại, nhưng nhập khẩu tăng nhanh hơn xuất khẩu. Đặc biệt nhập khẩu năng lượng và áp lực lạm phát đang là những rủi ro đối với tăng trưởng cuối năm.

Cho nên câu hỏi kinh tế học không chỉ là “Có đạt 12,5% hay không?”, mà nên phải là: “12,5% đó được tạo ra bằng cách nào?”. Đây mới là câu hỏi quan trọng.

4. Tôi đặc biệt chú ý đến “giải ngân 100%”. 

Thủ tướng yêu cầu phấn đấu giải ngân 100% kế hoạch đầu tư công, đồng thời tháo gỡ các dự án tồn đọng. Về ngắn hạn, đây là một cách rất trực tiếp để đẩy tổng cầu và GDP quý IV.

Nhưng ở đây lại xuất hiện một nghịch lý: Nếu lấy tăng trưởng quý IV làm căn cứ đánh giá cán bộ, thì động cơ giải ngân bằng mọi giá sẽ tăng lên rất mạnh.

Khi đó cần phân biệt giải ngân nhiều và đầu tư hiệu quả, rồi GDP tăng nhanh và năng suất tăng nhanh… có đi đôi với nhau không ?

Đây chính là chỗ làm tôi phải suy nghĩ. Một cơ chế đánh giá cán bộ dựa chủ yếu vào kết quả tăng trưởng có thể tạo ra động lực tốt, nhưng nếu chỉ nhìn vào một chỉ tiêu GDP/GRDP thì cũng có thể tạo ra những hành vi tối ưu hóa chỉ tiêu thay vì tối ưu hóa hiệu quả kinh tế. Đây là vấn đề rất kinh điển trong kinh tế học về incentive và Goodhart's law: khi một chỉ tiêu trở thành mục tiêu, nó có thể không còn là một chỉ tiêu tốt.

5. Viết đến đây, tôi chợt nghĩ đến câu viết ở đầu bài. 

Điều thú vị nhất trong chỉ đạo lần này có lẽ không phải là yêu cầu quý IV phải tăng trưởng trên 12,5%, mà là câu: “kết quả cuối năm sẽ là cơ sở chính xác nhất để đánh giá, bố trí, luân chuyển cán bộ”.

Như vậy, từ nay đến cuối năm, tăng trưởng GDP không chỉ là một con số kinh tế. Nó còn trở thành một chỉ tiêu đánh giá người làm kinh tế. Đầu năm 2027, có lẽ chỉ cần nhìn xem cán bộ nào được ‘bố trí, luân chuyển’ là chúng ta sẽ đoán được phần nào địa phương nào đã không đạt KPI 2026.

Nhưng kinh tế học lại đặt ra một câu hỏi khó hơn: một địa phương tăng trưởng thấp có chắc là do lãnh đạo kém, và một địa phương tăng trưởng cao có chắc là do lãnh đạo giỏi?”

Tôi cho rằng đây mới là cái hay của tin này. Nó mở ra một câu chuyện rất rộng về KPI của cán bộ, tăng trưởng GDP và chất lượng của tăng trưởng. Và nếu đặt cạnh những tranh luận gần đây về việc Việt Nam công bố các tỷ lệ tăng trưởng kinh tế rất cao nhưng các tổ chức quốc tế vẫn dự báo thấp hơn đáng kể, thì câu chuyện còn thú vị hơn nữa: khi một con số GDP trở thành căn cứ để đánh giá cả nền kinh tế lẫn người điều hành, thì độ tin cậy và cách tạo ra con số ấy trở nên đặc biệt quan trọng.

Dưới đây là tin trên báo TUOI TRE ONLINE
---------------------

Thủ tướng yêu cầu quý 4 tăng trưởng trên 12,5%, không tăng giá điện, giữ mục tiêu lạm phát 2026

03/10/2026 - Để đạt mục tiêu tăng trưởng 2 con số, Thủ tướng yêu cầu quý 4 tăng trưởng trên 12,5%, đồng thời kiểm soát chặt giá cả và không tăng giá điện.

Kết luận phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 9 và trực tuyến với các bộ ngành, địa phương vào sáng 3-10, Thủ tướng Lê Minh Hưng nêu rõ để đạt mục tiêu tăng trưởng 2 con số thì quý 4 tăng trưởng GDP phải ở mức trên 12,5%.

Theo người đứng đầu Chính phủ, đây là áp lực rất lớn, nhiệm vụ rất nặng nề đòi hỏi các bộ, ngành, địa phương phải quyết tâm và nỗ lực cao nhất.

Kết quả cuối năm sẽ là cơ sở đánh giá, bố trí, luân chuyển cán bộ

Thủ tướng Lê Minh Hưng đánh giá rất cao nỗ lực của các địa phương, nhất là các địa phương có tăng trưởng vượt bậc trong quý 3, đóng góp vào tăng trưởng 9 tháng và tăng trưởng chung.

Bên cạnh những kết quả đạt được, Thủ tướng chỉ rõ vẫn còn một số khó khăn, thách thức như tăng trưởng cao nhưng chưa đạt mục tiêu đề ra, áp lực lạm phát rất lớn, mặt bằng lãi suất còn tương đối cao…

Chỉ đạo các nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu từ nay đến cuối năm, Thủ tướng yêu cầu phấn đấu giải ngân 100% kế hoạch đầu tư công, hoàn thành các dự án trọng điểm theo tiến độ năm 2026 và tháo gỡ cho các dự án tồn đọng kéo dài.

Các địa phương tích cực tham gia góp ý dự thảo nghị định của Chính phủ, đề xuất các nhóm nhiệm vụ, giải pháp để phát triển các khu kinh tế đặc biệt theo quy định của Luật Phát triển đô thị.

Tập trung phát triển mạnh thị trường trong nước, kích cầu, khai thác hiệu quả mùa tiêu dùng, du lịch cuối năm. Tuy nhiên điều này cần gắn với kiểm soát, bình ổn giá.

Thủ tướng lưu ý phải kiểm soát chặt chẽ giá cả, quyết tâm phấn đấu giữ mục tiêu lạm phát năm 2026 đã được Quốc hội thông qua. Trong đó phải bảo đảm nguồn cung các mặt hàng thiết yếu như xăng dầu, điện, lương thực, thực phẩm, vật liệu xây dựng, thuốc… tăng cường kiểm tra, xử lý nghiêm việc găm hàng, đầu cơ, buôn lậu.

Một nhiệm vụ khác được nhấn mạnh là không tăng giá điện và tiếp tục nghiên cứu các giải pháp điều tiết phù hợp giá các mặt hàng do Nhà nước quản lý như điện, xăng dầu. Chủ tịch UBND các địa phương chỉ đạo quản lý giá các mặt hàng trên địa bàn.

Đối với UBND các tỉnh, thành phố, Thủ tướng yêu cầu khẩn trương rà soát, cập nhật kịch bản tăng trưởng sau 9 tháng, đánh giá cụ thể từng ngành, lĩnh vực, chỉ tiêu. Qua đó xác định rõ phần còn thiếu hụt so với kịch bản đề ra và có các giải pháp phù hợp trong quý 4.

Các địa phương là cực tăng trưởng, có quy mô kinh tế lớn (TP.HCM, Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh, Đồng Nai, Bắc Ninh…) phải phấn đấu cao hơn, khai thác mạnh mẽ hơn các dư địa tăng trưởng với các giải pháp có thể làm ngay.

Đối với các địa phương tăng trưởng đang còn thấp hơn so với mục tiêu đề ra (đặc biệt là các địa phương dự kiến thấp hơn mục tiêu cả năm), cần đánh giá kỹ các dư địa tăng trưởng, thực hiện ngay các giải pháp mạnh quyết liệt, phấn đấu hoàn thành mục tiêu ở mức cao nhất.

Thủ tướng nêu rõ, quý 3 đã "bật đèn vàng" với một số địa phương không có chuyển biến trên một số lĩnh vực và kết quả cuối năm sẽ là cơ sở chính xác nhất để tiến hành đánh giá, bố trí, luân chuyển cán bộ.

Nghiên cứu đơn giản hóa quy trình quản lý thuế và quy trình thủ tục liên quan đầu tư công

Thủ tướng yêu cầu Bộ Tài chính tiếp tục bám sát tình hình trong nước và quốc tế, thường xuyên theo dõi và cập nhật kịch bản tăng trưởng. Qua đó kịp thời tham mưu Chính phủ, Thủ tướng xử lý những khó khăn, vướng mắc, nhất là các yếu tố tác động đến tăng trưởng.

Bộ cần khẩn trương trình Chính phủ ban hành ngay nghị định giảm 30% thuế thu nhập đối với doanh nghiệp, hộ kinh doanh có doanh thu không quá 10 tỉ đồng/năm.

Tập trung nghiên cứu đơn giản hóa quy trình quản lý thuế và quy trình thủ tục liên quan đến đầu tư công. Ngoài ra cần rà soát, tổng hợp báo cáo Thủ tướng phương án điều chuyển kế hoạch vốn đầu tư công giữa các bộ, cơ quan, địa phương bảo đảm khả thi, hiệu quả.

Ngân hàng Nhà nước Việt Nam tập trung điều hành chính sách tiền tệ, triển khai các giải pháp ổn định mặt bằng lãi suất, ổn định thị trường ngoại tệ và theo dõi chặt chẽ diễn biến cán cân thanh toán quốc tế hằng tháng.

Bộ Công Thương chuẩn bị phương án thực thi Hiệp định thương mại đối ứng ngay khi được ký kết. Trong đó cần tập trung triển khai các giải pháp thúc đẩy xuất khẩu, kiểm soát nhập siêu và hỗ trợ doanh nghiệp ứng phó với biến động thương mại quốc tế.

Bộ Xây dựng bảo đảm tiến độ thực hiện các dự án giao thông trọng điểm; phối hợp với Bộ Công Thương quản lý nguồn cung vật liệu xây dựng phục vụ các dự án quan trọng, trọng điểm quốc gia.

Bộ Giáo dục và Đào tạo chủ trì, hoàn thiện chương trình và có lộ trình cụ thể hoàn thành bộ sách giáo khoa mới sử dụng thống nhất trong toàn quốc và miễn phí sách giáo khoa từ năm học 2028 - 2029. Đồng thời cần phối hợp với các địa phương để bố trí đủ đội ngũ giáo viên và rà soát quy hoạch, bố trí ngân sách, quỹ đất để xây dựng các trường mới, bảo đảm đủ trường, đủ lớp.

Thủ tướng yêu cầu các bộ trưởng, trưởng ngành chủ động, tích cực chuẩn bị chu đáo, kỹ lưỡng các nội dung phục vụ Hội nghị Trung ương 4, kỳ họp thứ 2 - Quốc hội khóa XVI; đồng thời các bộ ngành chủ động hơn nữa và tăng cường phối hợp với các cơ quan báo chí trong công tác truyền thông chính sách.

https://tuoitre.vn/thu-tuong-yeu-cau-quy-iv-tang-truong-tren-125-khong-tang-gia-dien-giu-muc-tieu-lam-phat-2026-100261003150559542.htm