Thứ Năm, 29 tháng 10, 2026

Quy tắc 50% GDP: Một ngưỡng kinh tế hay logic của bá quyền?

Quy tắc 50% GDP: Một ngưỡng kinh tế hay logic của bá quyền?
VƯỢT NGƯỠNG 50% GDP CỦA MỸ: VÌ SAO MỘT CƯỜNG QUỐC TRỖI DẬY CÓ THỂ TRỞ THÀNH ĐỐI THỦ KHÔNG THỂ CHẤP NHẬN CỦA WASHINGTON?
Trong lịch sử thế giới sau Chiến tranh thế giới thứ hai, có một quy luật đáng suy ngẫm: khi quy mô kinh tế của một quốc gia hoặc một khối kinh tế vượt ngưỡng 50% GDP của Mỹ, sự trỗi dậy của thực thể đó có thể bắt đầu đặt ra thách thức thực sự đối với vị thế bá quyền của Washington. 

Từ Liên Xô, Nhật Bản, Liên minh châu Âu cho đến Trung Quốc ngày nay, những trường hợp này cho thấy quy mô kinh tế không chỉ là một chỉ tiêu phản ánh sức mạnh phát triển. Nó còn có thể trở thành một ngưỡng địa chính trị, để từ đó quan hệ giữa Mỹ và đối thủ bắt đầu thay đổi về chất.

Có thể gọi đây là quy tắc 50% GDP. Tuy nhiên, cần hiểu rằng đây không phải một định luật kinh tế đã được kiểm chứng, cũng không phải một ngưỡng chính thức trong chiến lược an ninh quốc gia của Mỹ. Đúng hơn, đây là một giả thuyết địa chính trị đáng chú ý: khi một quốc gia có quy mô kinh tế đủ lớn, nước đó có thêm nguồn lực để phát triển công nghiệp, công nghệ, quân sự và mở rộng ảnh hưởng quốc tế, qua đó làm suy giảm ưu thế tương đối của cường quốc đang thống trị hệ thống thế giới.

Vấn đề cốt lõi, vì thế, không đơn thuần nằm ở sự khác biệt về thể chế chính trị hay hệ tư tưởng. Nó nằm ở mâu thuẫn giữa sự trỗi dậy của một cường quốc mới và mong muốn duy trì vị thế thống trị của cường quốc hiện hữu. Khi sức mạnh kinh tế bắt đầu chuyển hóa thành năng lực cạnh tranh chiến lược, những gì trước đây được xem là quan hệ hợp tác bình thường có thể dần trở thành cuộc đấu tranh nhằm giành quyền kiểm soát công nghệ, thị trường, chuỗi cung ứng, các tuyến giao thông chiến lược và trật tự quốc tế.

1. Liên Xô: Khi đối thủ chiến lược đạt đến quy mô kinh tế đủ lớn

Trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh, Liên Xô là đối thủ chiến lược lớn nhất của Mỹ. Hai nước đại diện cho hai hệ thống chính trị và kinh tế khác nhau, cạnh tranh quyết liệt trên nhiều phương diện, từ quân sự, khoa học, công nghệ đến ảnh hưởng tại các khu vực trên thế giới.

Theo số liệu thống kê, GDP của Liên Xô từng đạt khoảng 53% GDP của Mỹ vào năm 1975. Đây là thời kỳ Liên Xô sở hữu nền công nghiệp nặng đáng kể, lực lượng quân sự hùng mạnh và năng lực khoa học đủ sức cạnh tranh với Mỹ trong nhiều lĩnh vực, bao gồm cả không gian vũ trụ.

Sự cạnh tranh Mỹ–Liên Xô không chỉ bắt nguồn từ khác biệt về ý thức hệ. Hai cường quốc còn tranh giành ảnh hưởng địa chính trị, xây dựng liên minh quân sự và tìm cách định hình trật tự quốc tế theo lợi ích của mình. Một Liên Xô có quy mô kinh tế lớn, năng lực quân sự mạnh và mạng lưới đồng minh rộng khắp rõ ràng là thách thức đối với tham vọng duy trì ưu thế toàn cầu của Washington.

Tuy nhiên, sự tan rã của Liên Xô năm 1991 không thể chỉ được giải thích bằng chính sách kiềm chế và ngầm lật đổ của Mỹ và phương Tây. Những vấn đề nội tại như năng suất thấp, cơ chế phân bổ nguồn lực kém hiệu quả, tình trạng trì trệ kinh tế, gánh nặng quân sự và khủng hoảng chính trị cũng đóng vai trò quan trọng. Áp lực từ bên ngoài và những điểm yếu bên trong đã tác động lẫn nhau, góp phần dẫn đến sự sụp đổ của hệ thống Xô viết.

Đến năm 2025, GDP danh nghĩa của Nga chỉ còn tương đương một phần nhỏ GDP của Mỹ, là 8,36%. Khoảng cách này cho thấy sự thay đổi sâu sắc trong tương quan kinh tế giữa hai nước sau khi Liên Xô tan rã.

Bài học đáng chú ý không phải là Liên Xô sụp đổ chỉ vì dám vượt ngưỡng 50% GDP của Mỹ, mà là một đối thủ đủ mạnh để thách thức vị thế của Washington sẽ phải đối mặt với sự cạnh tranh chiến lược lâu dài, trong khi những điểm yếu nội tại có thể khiến sức ép bên ngoài trở nên đặc biệt nguy hiểm.

2. Nhật Bản: Một đồng minh kinh tế cũng có thể trở thành đối thủ cạnh tranh

Trường hợp Nhật Bản đặc biệt đáng chú ý bởi nước này không phải đối thủ quân sự hay ý thức hệ của Mỹ. Ngược lại, Nhật Bản là một đồng minh quan trọng của Washington, nằm trong hệ thống an ninh do Mỹ đóng vai trò chủ đạo. Thế nhưng, sự trỗi dậy kinh tế của Nhật Bản trong những thập niên sau chiến tranh vẫn từng khiến giới hoạch định chính sách và doanh nghiệp Mỹ lo ngại.

Trong giai đoạn tăng trưởng thần kỳ, Nhật Bản phát triển mạnh các ngành ô tô, điện tử, máy móc và công nghệ công nghiệp. Những tập đoàn Nhật Bản ngày càng cạnh tranh quyết liệt với doanh nghiệp Mỹ trên thị trường thế giới. Trong một số ngành, hàng hóa Nhật Bản không chỉ chiếm thị phần lớn mà còn tạo sức ép đáng kể lên các nhà sản xuất Mỹ ngay tại thị trường nội địa.

GDP Nhật Bản đã đạt khoảng 71% GDP Mỹ vào năm 1995. Đây là một tỷ lệ đủ lớn để làm dấy lên những lo ngại về khả năng Nhật Bản tiếp tục thu hẹp khoảng cách kinh tế với Mỹ.

Hiệp định Plaza năm 1985, trong đó các nền kinh tế lớn phối hợp thúc đẩy điều chỉnh tỷ giá nhằm làm giảm sự mất cân đối thương mại, đã góp phần khiến đồng yên tăng giá mạnh. Sau đó, Nhật Bản trải qua giai đoạn tăng giá tài sản quá mức, bong bóng bất động sản và chứng khoán vỡ, hệ thống ngân hàng gặp khó khăn, tăng trưởng trì trệ kéo dài.

Có quan điểm cho rằng Mỹ đã sử dụng sức mạnh kinh tế và vị thế đồng minh để kiềm chế Nhật Bản. Cách nhìn này có cơ sở để đặt câu hỏi về sự bất bình đẳng trong quan hệ giữa hai nước, nhưng không nên vì thế mà quy toàn bộ ba thập niên trì trệ của Nhật Bản cho Hiệp định Plaza hay một kế hoạch có chủ đích của Mỹ. Chính sách tiền tệ, sự điều chỉnh chậm chạp của hệ thống tài chính, nhân khẩu học và những vấn đề cơ cấu của Nhật Bản cũng có vai trò quan trọng.

Dẫu vậy, trường hợp Nhật Bản vẫn gợi ra một vấn đề lớn: không cần trở thành kẻ thù quân sự, một quốc gia vẫn có thể bị nhìn nhận như đối thủ nếu sự phát triển kinh tế của nó đe dọa lợi ích của các ngành công nghiệp và doanh nghiệp chủ chốt tại Mỹ.

Điều này cho thấy cạnh tranh giữa các cường quốc không nhất thiết bắt đầu bằng xung đột quân sự. Nó có thể xuất hiện từ những tranh chấp về thương mại, tỷ giá, công nghệ, đầu tư và quyền tiếp cận thị trường. Khi lợi ích kinh tế bị đặt lên bàn cân quyền lực, ngay cả quan hệ đồng minh cũng không loại bỏ được những mâu thuẫn căn bản.

3. Liên minh châu Âu: Một khối kinh tế lớn nhưng khó chuyển hóa thành sức mạnh thống nhất

Liên minh châu Âu là trường hợp khác biệt so với Liên Xô và Nhật Bản. Đây không phải một quốc gia đơn nhất, mà là một khối gồm nhiều nước có lợi ích, cơ cấu kinh tế và ưu tiên chính trị khác nhau. Mặc dù các thành viên có thể phối hợp trong nhiều lĩnh vực, họ không phải lúc nào cũng thống nhất về chính sách đối ngoại, quốc phòng, năng lượng hay quan hệ với Mỹ.

Khi EU được thành lập năm 1993, GDP của khối tương đương khoảng 98% GDP của Mỹ. Tỷ lệ này sau đó có lúc vượt GDP Mỹ, đạt khoảng 111% vào năm 2008. Đến năm 2025, tỷ lệ giảm xuống chỉ còn 68,8%.

Những con số này cần được hiểu thận trọng vì tỷ lệ GDP giữa các nền kinh tế có thể thay đổi đáng kể theo tỷ giá, lạm phát và phương pháp tính toán. Tuy nhiên, chúng vẫn cho thấy châu Âu từng sở hữu một quy mô kinh tế tổng hợp đủ lớn để trở thành một cực quyền lực quan trọng trong hệ thống quốc tế.

Vậy tại sao EU không trở thành một đối trọng thống nhất với Mỹ?

Nguyên nhân quan trọng nằm ở khoảng cách giữa quy mô kinh tế tổng hợp và năng lực hành động chính trị tập thể. Các nước thành viên EU vẫn có những lợi ích riêng, trong khi năng lực quốc phòng, chính sách tài khóa và chiến lược đối ngoại chưa hoàn toàn được thống nhất. Một khối kinh tế lớn không tự động trở thành một cường quốc địa chính trị tương ứng.

Brexit, những bất đồng về đồng euro, cuộc khủng hoảng năng lượng và tác động của cuộc chiến Nga–Ukraine từ năm 2022 đã làm gia tăng những khó khăn của châu Âu. Quan hệ xuyên Đại Tây Dương cũng không phải lúc nào thuận lợi: Mỹ và EU vừa hợp tác, vừa cạnh tranh, đồng thời bất đồng về thương mại, trợ cấp công nghiệp, năng lượng và cách xử lý các cuộc khủng hoảng quốc tế.

Có quan điểm cho rằng Mỹ chủ động thúc đẩy những diễn biến gây chia rẽ hoặc làm suy yếu EU, trong đó có Brexit và những hệ quả kinh tế của cuộc chiến Nga–Ukraine. Tuy nhiên, để khẳng định những sự kiện này là kết quả của một kế hoạch thống nhất của Mỹ nhằm phá vỡ EU cần có bằng chứng cụ thể. Brexit trước hết xuất phát từ những mâu thuẫn chính trị và xã hội bên trong nước Anh; cuộc chiến Nga–Ukraine cũng có nguyên nhân trực tiếp và diễn biến phức tạp riêng.

Điểm đáng chú ý hơn là một khối kinh tế dù lớn đến đâu cũng khó thách thức bá quyền nếu không thể chuyển sức mạnh kinh tế thành ý chí chính trị và năng lực chiến lược thống nhất. Đây là khác biệt căn bản giữa EU và Trung Quốc hiện nay.

4. Trung Quốc: Khi ngưỡng 50% trở thành điểm nóng của cạnh tranh chiến lược

Nếu Liên Xô là đối thủ của Mỹ trong Chiến tranh Lạnh, Nhật Bản là đối thủ cạnh tranh công nghiệp, còn EU là một cực kinh tế chưa thống nhất về chiến lược, thì Trung Quốc đang đặt ra một thách thức có tính chất tổng hợp hơn.

Trong nhiều thập niên, Trung Quốc duy trì tốc độ tăng trưởng cao, xây dựng hệ thống công nghiệp quy mô lớn, phát triển cơ sở hạ tầng, mở rộng xuất khẩu và từng bước nâng cao năng lực khoa học, công nghệ. Quá trình này đã làm thay đổi sâu sắc tương quan kinh tế toàn cầu.

GDP danh nghĩa của Trung Quốc đạt khoảng 50% GDP Mỹ vào năm 2011, tăng lên khoảng 77% vào năm 2021, sau đó giảm còn khoảng 63,8% vào năm 2025. Những tỷ lệ này phụ thuộc vào nguồn dữ liệu và cách quy đổi GDP sang đô la Mỹ, đặc biệt là biến động tỷ giá và chênh lệch mức giá giữa hai nền kinh tế. Tuy nhiên, xét về xu hướng dài hạn, Trung Quốc đã trở thành một trung tâm kinh tế có quy mô đủ lớn để cạnh tranh với Mỹ trên nhiều phương diện.

Nếu tính theo sức mua tương đương (PPP), tổng sản lượng kinh tế của Trung Quốc đã vượt Mỹ từ năm 2014 theo các ước tính quốc tế phổ biến. Nhưng GDP theo PPP và GDP danh nghĩa không thể thay thế cho nhau: PPP phản ánh tốt hơn khối lượng hàng hóa, dịch vụ mà nền kinh tế có thể tạo ra trong nước, trong khi GDP danh nghĩa theo tỷ giá thị trường có ý nghĩa quan trọng đối với năng lực mua sắm quốc tế, tài chính và một số loại chi tiêu quân sự.

Dù sử dụng thước đo nào, điều đáng chú ý là Trung Quốc đã có đủ quy mô để đầu tư mạnh vào nghiên cứu và phát triển, xây dựng các ngành công nghiệp chiến lược, mở rộng năng lực quân sự và tham gia định hình các thể chế kinh tế quốc tế. Nước này không chỉ cạnh tranh với Mỹ trong một vài ngành hàng, mà còn có khả năng tác động đến chuỗi cung ứng toàn cầu, thị trường nguyên liệu, công nghệ bán dẫn, xe điện, pin, năng lượng tái tạo và nhiều lĩnh vực khác.

Đây chính là điểm khiến Trung Quốc khác với Nhật Bản trong thập niên 1980–1990. Nhật Bản từng có năng lực công nghiệp rất mạnh, nhưng quy mô dân số, thị trường nội địa và phạm vi ảnh hưởng chiến lược của nước này không tương đương Trung Quốc. Trung Quốc có thị trường nội địa khổng lồ, lực lượng lao động và cơ sở công nghiệp rộng lớn, đồng thời sở hữu tham vọng chiến lược độc lập hơn so với một đồng minh nằm trong hệ thống an ninh của Mỹ.

Sự trỗi dậy của Trung Quốc không chỉ làm thay đổi cán cân kinh tế mà còn thách thức khả năng duy trì ưu thế công nghệ, công nghiệp và quân sự của Mỹ trong dài hạn.

Từ thời Barack Obama, Mỹ đã từng bước chuyển trọng tâm chiến lược sang châu Á–Thái Bình Dương. Dưới thời Donald Trump, Washington áp dụng các biện pháp thuế quan và hạn chế thương mại đối với Trung Quốc. Chính quyền Joe Biden tiếp tục và mở rộng một số biện pháp kiểm soát xuất khẩu công nghệ tiên tiến, đồng thời thúc đẩy chính sách công nghiệp nhằm củng cố năng lực sản xuất trong nước và giảm sự phụ thuộc vào các chuỗi cung ứng chiến lược của Trung Quốc.

Những biện pháp này không chỉ phản ánh tranh chấp thương mại thông thường. Chúng thể hiện nhận thức ngày càng rõ tại Washington rằng Trung Quốc là đối thủ cạnh tranh chiến lược lâu dài, có khả năng thách thức vị trí dẫn đầu của Mỹ trong những lĩnh vực có ý nghĩa quyết định đối với sức mạnh quốc gia.

Tuy nhiên, một mặt, Mỹ có động cơ bảo vệ ưu thế của mình và ngăn Trung Quốc mở rộng ảnh hưởng quá nhanh. Mặt khác, Washington đưa ra những lý do riêng về an ninh quốc gia, công nghệ lưỡng dụng, chuỗi cung ứng và tình hình eo biển Đài Loan. Hai nhóm động cơ có thể đan xen, nhưng không thể mặc nhiên xem mọi chính sách của Mỹ đối với Trung Quốc đều chỉ nhằm duy trì bá quyền.

Điều chắc chắn hơn là cạnh tranh Mỹ–Trung đã vượt xa phạm vi thương mại. Hai nước đang cạnh tranh về công nghệ, tiêu chuẩn công nghiệp, năng lực tài chính, quan hệ đồng minh và ảnh hưởng tại các khu vực chiến lược. Trong bối cảnh đó, eo biển Đài Loan trở thành một trong những điểm nóng nguy hiểm nhất. Những hoạt động quân sự, các cam kết an ninh và sự hình thành những cơ chế hợp tác quốc phòng trong khu vực đều có thể làm gia tăng nguy cơ tính toán sai lầm.

Nếu cạnh tranh tiếp tục bị đẩy lên mức đối đầu quân sự, hậu quả sẽ không chỉ giới hạn ở hai nước. Một cuộc xung đột lớn tại Đông Á có thể làm gián đoạn thương mại quốc tế, gây khủng hoảng chuỗi cung ứng và kéo theo nhiều quốc gia khác vào vòng xoáy đối đầu.

Bởi vậy, vấn đề không chỉ là Trung Quốc có vượt một ngưỡng GDP nhất định hay không, mà là liệu hai cường quốc có thể quản lý sự chuyển dịch quyền lực mà không để cạnh tranh biến thành chiến tranh hay không.

5. Quy tắc 50% GDP: Một ngưỡng kinh tế hay logic của bá quyền?

Nhìn từ bốn trường hợp trên, có thể rút ra một nhận xét quan trọng: quy mô kinh tế có mối liên hệ chặt chẽ với khả năng cạnh tranh quyền lực, nhưng bản thân tỷ lệ GDP không quyết định số phận của một quốc gia.

Ngưỡng 50% GDP của Mỹ có giá trị như một giả thuyết phân tích bởi khi đạt đến quy mô này, một nền kinh tế có thể sở hữu nguồn lực đủ lớn để giảm sự phụ thuộc vào các trung tâm quyền lực hiện hữu, phát triển những ngành công nghiệp chiến lược và xây dựng các quan hệ đối tác quốc tế độc lập hơn.

Nhưng tại sao lại là 50%, chứ không phải 30%, 70% hay 100%?

Không có cơ sở để coi 50% là một ranh giới cứng mà mọi quốc gia vượt qua đều lập tức trở thành mục tiêu kiềm chế của Mỹ. Tác động địa chính trị của tăng trưởng còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác: tốc độ phát triển công nghệ, mức độ tự chủ về năng lượng và nguyên liệu, năng lực quân sự, vị trí địa lý, quy mô thị trường, khả năng tổ chức liên minh và ý định chiến lược của quốc gia đang trỗi dậy.

Một nền kinh tế bằng 60% GDP Mỹ nhưng phụ thuộc sâu sắc vào hệ thống an ninh của Mỹ có thể tạo ra thách thức khác hẳn một nền kinh tế có quy mô tương tự nhưng theo đuổi chiến lược tự chủ và có khả năng cạnh tranh quân sự trực tiếp. Ngược lại, một quốc gia có GDP nhỏ hơn nhiều vẫn có thể gây ra thách thức an ninh nghiêm trọng nếu sở hữu công nghệ đặc biệt, vị trí chiến lược hoặc năng lực quân sự bất đối xứng.

Vì vậy, ngưỡng 50% nên được xem là dấu hiệu cảnh báo về sự thay đổi tương quan sức mạnh, chứ không phải bằng chứng tự thân về một âm mưu kiềm chế đã được hoạch định từ trước.

Dù vậy, giả thuyết này chạm đến một vấn đề căn bản trong quan hệ quốc tế: cường quốc đứng đầu thường có động cơ duy trì những lợi thế đã giúp mình đạt được vị trí đó. Khi một đối thủ trỗi dậy, cường quốc hiện hữu có thể sử dụng các công cụ kinh tế, ngoại giao, công nghệ và quân sự để bảo vệ lợi ích của mình.

Đó là logic của cạnh tranh bá quyền. Nó không đòi hỏi hai nước phải có hệ tư tưởng đối lập. Mỹ có thể cạnh tranh với một đối thủ xã hội chủ nghĩa như Trung Quốc, nhưng cũng từng chịu sức ép từ một đồng minh tư bản chủ nghĩa như Nhật Bản. Điều quyết định không chỉ là đối thủ tin vào điều gì, mà còn là sự phát triển của đối thủ sẽ làm thay đổi cán cân quyền lực ra sao.

Tuy nhiên, cũng không nên xem cạnh tranh bá quyền là một quá trình hoàn toàn một chiều. Quốc gia đang trỗi dậy có thể tự làm suy yếu mình bởi những sai lầm trong chính sách kinh tế, tài chính, đối ngoại hoặc quân sự. Những điểm yếu nội tại có thể khiến sức ép bên ngoài phát huy tác dụng mạnh hơn. Ngược lại, nếu nền kinh tế có năng suất cao, thể chế thích ứng tốt và chính sách đối ngoại khôn ngoan, quốc gia đó có thể vượt qua sức ép và tiếp tục phát triển.

Nói cách khác, sức ép từ bên ngoài là một biến số quan trọng, nhưng năng lực tự điều chỉnh bên trong mới quyết định một quốc gia có thể duy trì sự trỗi dậy trong bao lâu.

6. Mỹ có thể chấp nhận một thế giới đa cực hay không?

Sau khi Liên Xô tan rã năm 1991, Mỹ bước vào một giai đoạn mà không có đối thủ nào sở hữu đồng thời quy mô kinh tế, năng lực quân sự và phạm vi ảnh hưởng đủ lớn để cạnh tranh toàn diện với mình. Trật tự đơn cực vì thế đã định hình đáng kể chính sách đối ngoại của Washington trong nhiều năm.

Nhưng lợi thế ấy không thể mặc nhiên tồn tại vĩnh viễn.

Sự phát triển của Trung Quốc, sự trỗi dậy của Ấn Độ, những tham vọng tự chủ chiến lược của châu Âu và sự gia tăng ảnh hưởng của nhiều nền kinh tế mới nổi đang làm cho thế giới trở nên đa trung tâm hơn. Mỹ vẫn sở hữu những lợi thế quan trọng về tài chính, công nghệ, mạng lưới đồng minh và sức mạnh quân sự, nhưng khoảng cách tương đối giữa Mỹ với các trung tâm quyền lực khác không còn bất biến.

Trong hoàn cảnh đó, Washington đứng trước một lựa chọn chiến lược. Mỹ có thể cố gắng duy trì ưu thế bằng cách hạn chế sự phát triển của đối thủ, bảo vệ những ngành công nghiệp then chốt và củng cố các liên minh. Nhưng nếu các biện pháp ấy vượt quá giới hạn, chúng có thể thúc đẩy đối thủ tăng tốc tự chủ, khiến các nước khác nghi ngờ cam kết của Mỹ và làm gia tăng sự phân mảnh của kinh tế thế giới.

Đối với Trung Quốc, thách thức cũng không nhỏ. Việc duy trì tăng trưởng cao trong dài hạn đòi hỏi nước này phải nâng cao năng suất, cải thiện hiệu quả phân bổ nguồn lực, giải quyết những vấn đề về bất động sản và nợ, thích ứng với già hóa dân số, đồng thời tránh để cạnh tranh chiến lược làm tổn hại quá mức đến thương mại và đầu tư. Nếu xử lý không tốt các vấn đề đó, Trung Quốc có thể tự làm chậm quá trình phát triển của mình ngay cả khi không chịu thêm sức ép từ bên ngoài.

Đặc biệt, Trung Quốc cần tránh để những căng thẳng tại eo biển Đài Loan biến thành một cuộc xung đột trực tiếp với Mỹ và các đồng minh. Một cuộc chiến như vậy sẽ gây thiệt hại khổng lồ cho cả hai bên và có thể phá hủy chính những thành quả kinh tế mà Trung Quốc đã tích lũy trong nhiều thập niên.

Về phía Mỹ, việc xem mọi sự trỗi dậy của đối thủ là mối đe dọa phải loại bỏ có thể dẫn đến một nghịch lý: càng cố gắng bảo vệ ưu thế bằng cách gây sức ép toàn diện, Washington càng có nguy cơ đẩy thế giới vào một cuộc đối đầu kéo dài, làm suy yếu các quan hệ kinh tế mà chính nền kinh tế Mỹ cũng phụ thuộc.

Bởi vậy, câu hỏi quan trọng nhất không phải là Mỹ có thể ngăn Trung Quốc đạt đến một tỷ lệ GDP nhất định hay không, mà là Mỹ có chấp nhận việc mình không còn độc quyền quyết định những vấn đề lớn của thế giới hay không.

Một trật tự quốc tế trong đó nhiều cường quốc cùng tồn tại không nhất thiết phải dẫn đến chiến tranh. Nhưng để duy trì hòa bình, các bên phải chấp nhận rằng lợi ích của mình có giới hạn và sự gia tăng sức mạnh của một quốc gia khác không mặc nhiên đồng nghĩa với sự sụp đổ của chính mình.

Kết luận: Vượt ngưỡng 50% không phải tội lỗi, nhưng có thể làm thay đổi luật chơi

Lịch sử của Liên Xô, Nhật Bản và Liên minh châu Âu cho thấy quy mô kinh tế lớn không bảo đảm một quốc gia hay một khối kinh tế sẽ chuyển hóa được tiềm lực thành quyền lực bền vững. Liên Xô sụp đổ bởi sự kết hợp của nhiều khủng hoảng nội tại và sức ép quốc tế; Nhật Bản trải qua nhiều thập niên trì trệ vì những vấn đề cơ cấu, tài chính và nhân khẩu học; EU vẫn gặp khó khăn trong việc biến sức mạnh kinh tế tổng hợp thành một chiến lược thống nhất.

Trung Quốc là trường hợp đặc biệt bởi nước này vừa có quy mô kinh tế khổng lồ, vừa sở hữu cơ sở công nghiệp rộng lớn, đồng thời theo đuổi một chiến lược phát triển và an ninh độc lập hơn. Với quy mô GDP danh nghĩa vẫn tương đương hơn 60% GDP Mỹ theo số liệu được nêu cho năm 2025, Trung Quốc đã trở thành đối thủ mà Washington không thể dễ dàng bỏ qua.

Điều đó không có nghĩa Trung Quốc tất yếu sẽ vượt Mỹ trên mọi phương diện, càng không có nghĩa Mỹ chắc chắn sẽ tìm cách gây chiến để chia cắt Trung Quốc. Nhưng nó cho thấy cuộc cạnh tranh giữa hai nước không còn là một tranh chấp thương mại có thể giải quyết bằng một vài thỏa thuận thuế quan. Đây là cuộc cạnh tranh dài hạn về năng lực sản xuất, công nghệ, an ninh, ảnh hưởng quốc tế và quyền định hình những quy tắc của trật tự thế giới.

Từ góc nhìn của lý thuyết bá quyền, một cường quốc đứng đầu có động cơ ngăn chặn sự xuất hiện của đối thủ ngang tầm. Nhưng lịch sử cũng cho thấy không cường quốc nào có thể duy trì ưu thế tuyệt đối mãi mãi. Sự trỗi dậy của các trung tâm quyền lực mới là một phần của quá trình vận động của kinh tế thế giới, chứ không phải một sự bất thường có thể bị xóa bỏ chỉ bằng ý chí chính trị.

Quy tắc 50% GDP vì thế không phải một ngưỡng sinh tử theo nghĩa đen, mà là một lời cảnh báo về thời điểm tăng trưởng kinh tế bắt đầu chuyển hóa thành thách thức địa chính trị. Khi một quốc gia vượt qua ngưỡng ấy, cuộc chơi có thể trở nên quyết liệt hơn, bởi những lợi ích kinh tế đã gắn chặt với vị thế chiến lược và an ninh quốc gia.

Câu hỏi cuối cùng là Trung Quốc sẽ đi theo con đường nào: tiếp tục trỗi dậy bằng cách củng cố năng lực kinh tế, công nghệ và sức mạnh quốc gia, hay để những sai lầm trong quản trị và đối đầu chiến lược làm suy yếu thành quả phát triển? Và Mỹ sẽ lựa chọn cách thích ứng với một thế giới đa cực đang hình thành, hay tiếp tục tìm cách duy trì ưu thế bằng mọi giá?

Câu trả lời sẽ không chỉ quyết định tương lai của hai cường quốc. Nó còn ảnh hưởng sâu sắc đến hòa bình, tăng trưởng và trật tự kinh tế toàn cầu trong nhiều thập niên tới.

Không có nhận xét nào:

Đăng nhận xét