Trump: Đã đến lúc Ukraine cần một tổng thống mới.
1. Theo Fox News, vào ngày 10 tháng 10 theo giờ địa phương, Tổng thống Mỹ Trump đã cảnh báo Tổng thống Ukraine Zelenskyy, yêu cầu ông ngừng tấn công các nhà máy lọc dầu của Nga. Ông Trump cũng tuyên bố rằng đã đến lúc Ukraine cần một tổng thống mới.
Ông cáo buộc Zelensky tiếp tục cho phép tấn công các nhà máy lọc dầu của Nga, làm trầm trọng thêm cuộc khủng hoảng nhiên liệu toàn cầu. "Ông ta nên dừng lại ngay lập tức."
Ông Trump lập luận rằng Ukraine nên tránh tấn công các nhà máy lọc dầu của Nga vì tác động tiềm tàng đến nguồn cung năng lượng toàn cầu. "Chúng tôi đã nói, 'Các bạn có thể làm bất cứ điều gì mình muốn với Nga, nhưng đừng tấn công các nhà máy lọc dầu,' bởi vì điều đó sẽ tạo ra một vấn đề toàn cầu."
Ông Trump cũng chỉ trích ông Zelensky vì đã không đạt được thỏa thuận chấm dứt xung đột Nga-Ukraine. "Ông ấy có thể đã đạt được nhiều thỏa thuận, nhưng vì lý do nào đó, ông ấy chưa bao giờ làm được."
Ngày 9 tháng 4, Trump xác nhận rằng Nga đã đồng ý cung cấp nhiên liệu diesel cho thị trường Mỹ và toàn cầu "ngay lập tức". Sau đó, Bộ Tài chính Mỹ đã cấp giấy phép cho phép nhập khẩu nhiên liệu diesel của Nga, có hiệu lực đến ngày 7 tháng 4 năm 2027.
Tuy nhiên, Zelensky cảnh báo rằng thỏa thuận này có thể cung cấp cho Nga thêm nguồn tài chính để mua vũ khí và tiếp tục các chiến dịch quân sự đặc biệt của mình.
2. Mỹ và Nga đã bắt tay nhau để cưỡng chế giải tán "Tòa án Hình sự Quốc tế"
Theo Bloomberg, sáng ngày 9/10, Bộ Ngoại giao Mỹ chính thức tuyên bố áp đặt thêm các biện pháp trừng phạt đối với Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC).
Hai tháng trước, 11 người, trong đó có Chánh án người Nhật Bản Akane Tomoko, đã bị Mỹ đưa vào danh sách trừng phạt. Các biện pháp bao gồm hạn chế nhập cảnh và phong tỏa tài sản tại Mỹ.
Đợt trừng phạt lần này nhắm trực tiếp vào bản thân tòa án, với các biện pháp phong tỏa tài chính, trừng phạt thứ cấp và gây sức ép về công nghệ, dịch vụ cùng nhiều lĩnh vực khác.
Nhân viên của tòa án có thể không sử dụng được tài khoản ngân hàng bình thường, không thể đặt vé máy bay, vé tàu, đặt phòng khách sạn hoặc mua sắm các dịch vụ. Thậm chí, bảo hiểm y tế của họ cũng có thể bị ảnh hưởng.
Một số thẩm phán nói riêng với phóng viên rằng đây chẳng khác nào một hình thức “tử hình bằng tài chính”.
Ngay sau đó, ICC ra tuyên bố lên án mạnh mẽ quyết định của Mỹ.
Anh, Canada, Đan Mạch, Pháp, Đức, Italy, Nhật Bản và Hà Lan cũng ra tuyên bố chung, bày tỏ sự phản đối mạnh mẽ và lấy làm tiếc trước quyết định của Mỹ.
Trong khi đó, Nga tiếp tục giáng thêm một đòn. Ngày 8/10, Viện Công tố tối cao Nga thông báo đã gửi yêu cầu chính thức tới Hà Lan và một số nước khác, đề nghị dẫn độ chín người về Nga xét xử, trong đó có Akane Tomoko và công tố viên Karim Khan.
Nga biết rõ Hà Lan sẽ không giao người, vậy tại sao vẫn yêu cầu dẫn độ?
Mục đích của Nga là sử dụng các quy tắc và luật pháp quốc tế để hoàn toàn lột bỏ tấm màn “trung lập, công bằng” của ICC, phơi bày bản chất mà Nga cho là một công cụ chính trị trước toàn thế giới.
Nga hành động vì an ninh quốc gia và chủ quyền tư pháp.
Mỹ hành động nhằm bảo vệ an toàn cho quân nhân và quan chức Mỹ ở nước ngoài, đồng thời bao che cho Israel.
Mặc dù xuất phát điểm khác nhau, Mỹ và Nga lại đi đến cùng một kết quả: cùng nhau “phá sập” ICC.
Và giờ đây, một phụ nữ Nhật Bản lớn tuổi đang trở thành tâm điểm của câu chuyện.
3. Akane Tomoko và vai trò của Nhật Bản tại ICC
Sau khi trở thành Chánh án ICC, Akane Tomoko được xem là niềm tự hào của Nhật Bản. Năm 2024, báo Yomiuri Shimbun từng gọi bà là “người đứng đầu ngành tư pháp Nhật Bản”.
Akane Tomoko sinh năm 1956 tại thành phố Nagoya. Năm 2012, bà trở thành thẩm phán Tòa án Tối cao Nhật Bản; năm 2014, bà kiêm nhiệm một chức vụ tại Bộ Tư pháp.
Tháng 4/2016, Chính phủ Nhật Bản đề cử bà làm ứng viên thẩm phán ICC. Cuối năm 2017, bà được bầu làm thẩm phán.
Tháng 3/2024, bà được bầu làm Chánh án với nhiệm kỳ ba năm. Bà không trở thành Chánh án nhờ năng lực chuyên môn nổi bật, mà là do chính quyền Nhật Bản dùng tiền để mua vị trí này.
ICC có hơn 800 nhân viên, với ngân sách hoạt động khoảng 200 triệu euro mỗi năm.
Nhật Bản đóng góp 22% ngân sách đó. Theo nhiều nhân vật nổi tiếng, nếu không có quy định giới hạn mức đóng góp của một quốc gia tài trợ ở 22% tổng ngân sách, Nhật Bản có thể đã “bao nuôi” cả tòa án.
Vì thế, Nhật Bản phải sử dụng những cách thức khác để gửi “phong bì” cho ICC.
Akane Tomoko trở thành Chánh án, còn Chính phủ Nhật Bản thể hiện như thể chính trị và pháp luật hoàn toàn không liên quan đến nhau, giống như làm việc tốt mà không cần nêu tên.
Nhưng khi Mỹ muốn trừng phạt bà, Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi buộc phải lên tiếng, bởi bà không thể tiếp tục giả vờ đứng ngoài vấn đề này.
Ngày 10/10, Takaichi đăng một bài viết dài trên mạng xã hội X, tuyên bố:
“Với tư cách là một nước ủng hộ kiên định Tòa án Hình sự Quốc tế, chúng tôi lấy làm tiếc trước thông báo của Mỹ về việc áp đặt các biện pháp trừng phạt đối với tòa án và kiên quyết phản đối quyết định này. Nhật Bản sẽ tiếp tục hợp tác, hỗ trợ những hoạt động quan trọng của tòa án, bảo vệ trật tự quốc tế dựa trên luật lệ và thúc đẩy trách nhiệm giải trình.”
“Trật tự quốc tế dựa trên luật lệ” là một cụm từ đã quá quen thuộc. Trước đây, Tổng thống Joe Biden và Ngoại trưởng Antony Blinken thường xuyên nhắc đến nó, và một số nước cũng lặp lại theo.
Takaichi được huấn luyện khá tốt, đến mức vẫn nhớ được cụm từ ấy. Nhưng những hành động của ICC lại chính là sự phá hoại trật tự quốc tế.
Nga không phải là thành viên ICC. Năm 2016, Nga rút khỏi Quy chế Rome. Tuy nhiên, tháng 3/2023, ICC vẫn ban hành lệnh bắt đối với Tổng thống Nga và một số người khác.
Câu hỏi được đặt ra là: khi biết rằng Nga không phải quốc gia thành viên Quy chế Rome, tại sao Akane Tomoko vẫn để ICC tiến hành việc đó?
Mục đích là phối hợp với phương Tây để làm nhục Nga trên mặt trận dư luận.
Biden từng ca ngợi các thẩm phán là những người bảo vệ trật tự quốc tế, bảo vệ công bằng và chính nghĩa của nhân loại.
Nhật Bản khi ấy rất vui mừng, vì cuối cùng cũng lập được công trạng với “ông bố Mỹ”.
Nhưng một khi tiền lệ này được thiết lập, vấn đề tiếp theo cũng xuất hiện. Trong ICC có nhiều thẩm phán thuộc khuynh hướng cánh tả.
Năm 2024, ICC điều tra Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu, còn công tố viên yêu cầu ban hành lệnh bắt. Liệu Akane Tomoko có ký lệnh bắt hay không?
Bà chỉ còn cách ký, nếu không thì làm sao tiếp tục giữ được vị trí Chánh án?
Biden lập tức đổi thái độ, tuyên bố hành động đó là “không thể chấp nhận được” và xâm phạm chủ quyền Israel.
Akane Tomoko đã gây ra một rắc rối lớn.
Đó là sự thiển cận điển hình của người Nhật, theo cách diễn đạt của tác giả: vì muốn lấy lòng Mỹ mà vượt quá thẩm quyền để ban hành lệnh bắt Tổng thống Nga, nhưng lại không nghĩ rằng chính mình có thể phải chịu phản đòn.
Nội các Nhật Bản từng vui mừng trước lệnh bắt của ICC đối với các nhân vật Nga, nay lại rơi vào tình thế khó xử.
Takaichi dám phản đối Mỹ vì cho rằng Nhật Bản có thể dựa vào các nước châu Âu như Anh, Pháp và Đức để cùng chống đỡ.
Tuy nhiên, Mỹ đang gây sức ép nhằm buộc thêm nhiều nước rút khỏi Quy chế Rome. Một khi nền tảng này mất đi, ICC cũng sẽ tan rã.
Theo trang Politico, Đại sứ Mỹ tại NATO Matthew Whitaker đã thúc giục tất cả các đồng minh NATO rút khỏi Quy chế Rome trong một cuộc họp kín tại Brussels.
Ông còn tuyên bố Mỹ sẽ theo dõi chặt chẽ những nước nào ủng hộ Mỹ trong vấn đề này.
Nhật Bản vốn là đồng minh trung thành nhất của Mỹ, nên theo lẽ thường, nước này phải hưởng ứng lời kêu gọi của Washington ngay lập tức. Nhưng ICC lại là một trường hợp khác, bởi Nhật Bản không muốn từ bỏ những gì đã đầu tư.
Nhật Bản đã mất bao nhiêu thời gian, tiền bạc và công sức mới giành được vị trí Chánh án ICC. ICC trên thực tế đã trở thành phần mở rộng của chính trị và ngoại giao Nhật Bản.
Khi Nga đòi đưa Akane Tomoko ra xét xử, Nhật Bản phản ứng dữ dội, liên tục đưa ra các tuyên bố phản đối.
Nhưng sau khi Mỹ ra tay, Takaichi chỉ dám dùng những từ ngữ thận trọng như “phản đối” và “lấy làm tiếc”, chứ không dám “lên án” hay “kháng nghị” một cách quyết liệt. Bà không dám hoàn toàn đối đầu với Mỹ.
Sau khi trở thành Chánh án ICC, Akane Tomoko được xem là niềm tự hào của Nhật Bản. Năm 2024, báo Yomiuri Shimbun từng gọi bà là “người đứng đầu ngành tư pháp Nhật Bản”.
Akane Tomoko sinh năm 1956 tại thành phố Nagoya. Năm 2012, bà trở thành thẩm phán Tòa án Tối cao Nhật Bản; năm 2014, bà kiêm nhiệm một chức vụ tại Bộ Tư pháp.
Tháng 4/2016, Chính phủ Nhật Bản đề cử bà làm ứng viên thẩm phán ICC. Cuối năm 2017, bà được bầu làm thẩm phán.
Tháng 3/2024, bà được bầu làm Chánh án với nhiệm kỳ ba năm. Bà không trở thành Chánh án nhờ năng lực chuyên môn nổi bật, mà là do chính quyền Nhật Bản dùng tiền để mua vị trí này.
ICC có hơn 800 nhân viên, với ngân sách hoạt động khoảng 200 triệu euro mỗi năm.
Nhật Bản đóng góp 22% ngân sách đó. Theo nhiều nhân vật nổi tiếng, nếu không có quy định giới hạn mức đóng góp của một quốc gia tài trợ ở 22% tổng ngân sách, Nhật Bản có thể đã “bao nuôi” cả tòa án.
Vì thế, Nhật Bản phải sử dụng những cách thức khác để gửi “phong bì” cho ICC.
Akane Tomoko trở thành Chánh án, còn Chính phủ Nhật Bản thể hiện như thể chính trị và pháp luật hoàn toàn không liên quan đến nhau, giống như làm việc tốt mà không cần nêu tên.
Nhưng khi Mỹ muốn trừng phạt bà, Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi buộc phải lên tiếng, bởi bà không thể tiếp tục giả vờ đứng ngoài vấn đề này.
Ngày 10/10, Takaichi đăng một bài viết dài trên mạng xã hội X, tuyên bố:
“Với tư cách là một nước ủng hộ kiên định Tòa án Hình sự Quốc tế, chúng tôi lấy làm tiếc trước thông báo của Mỹ về việc áp đặt các biện pháp trừng phạt đối với tòa án và kiên quyết phản đối quyết định này. Nhật Bản sẽ tiếp tục hợp tác, hỗ trợ những hoạt động quan trọng của tòa án, bảo vệ trật tự quốc tế dựa trên luật lệ và thúc đẩy trách nhiệm giải trình.”
“Trật tự quốc tế dựa trên luật lệ” là một cụm từ đã quá quen thuộc. Trước đây, Tổng thống Joe Biden và Ngoại trưởng Antony Blinken thường xuyên nhắc đến nó, và một số nước cũng lặp lại theo.
Takaichi được huấn luyện khá tốt, đến mức vẫn nhớ được cụm từ ấy. Nhưng những hành động của ICC lại chính là sự phá hoại trật tự quốc tế.
Nga không phải là thành viên ICC. Năm 2016, Nga rút khỏi Quy chế Rome. Tuy nhiên, tháng 3/2023, ICC vẫn ban hành lệnh bắt đối với Tổng thống Nga và một số người khác.
Câu hỏi được đặt ra là: khi biết rằng Nga không phải quốc gia thành viên Quy chế Rome, tại sao Akane Tomoko vẫn để ICC tiến hành việc đó?
Mục đích là phối hợp với phương Tây để làm nhục Nga trên mặt trận dư luận.
Biden từng ca ngợi các thẩm phán là những người bảo vệ trật tự quốc tế, bảo vệ công bằng và chính nghĩa của nhân loại.
Nhật Bản khi ấy rất vui mừng, vì cuối cùng cũng lập được công trạng với “ông bố Mỹ”.
Nhưng một khi tiền lệ này được thiết lập, vấn đề tiếp theo cũng xuất hiện. Trong ICC có nhiều thẩm phán thuộc khuynh hướng cánh tả.
Năm 2024, ICC điều tra Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu, còn công tố viên yêu cầu ban hành lệnh bắt. Liệu Akane Tomoko có ký lệnh bắt hay không?
Bà chỉ còn cách ký, nếu không thì làm sao tiếp tục giữ được vị trí Chánh án?
Biden lập tức đổi thái độ, tuyên bố hành động đó là “không thể chấp nhận được” và xâm phạm chủ quyền Israel.
Akane Tomoko đã gây ra một rắc rối lớn.
Đó là sự thiển cận điển hình của người Nhật, theo cách diễn đạt của tác giả: vì muốn lấy lòng Mỹ mà vượt quá thẩm quyền để ban hành lệnh bắt Tổng thống Nga, nhưng lại không nghĩ rằng chính mình có thể phải chịu phản đòn.
Nội các Nhật Bản từng vui mừng trước lệnh bắt của ICC đối với các nhân vật Nga, nay lại rơi vào tình thế khó xử.
Takaichi dám phản đối Mỹ vì cho rằng Nhật Bản có thể dựa vào các nước châu Âu như Anh, Pháp và Đức để cùng chống đỡ.
Tuy nhiên, Mỹ đang gây sức ép nhằm buộc thêm nhiều nước rút khỏi Quy chế Rome. Một khi nền tảng này mất đi, ICC cũng sẽ tan rã.
Theo trang Politico, Đại sứ Mỹ tại NATO Matthew Whitaker đã thúc giục tất cả các đồng minh NATO rút khỏi Quy chế Rome trong một cuộc họp kín tại Brussels.
Ông còn tuyên bố Mỹ sẽ theo dõi chặt chẽ những nước nào ủng hộ Mỹ trong vấn đề này.
Nhật Bản vốn là đồng minh trung thành nhất của Mỹ, nên theo lẽ thường, nước này phải hưởng ứng lời kêu gọi của Washington ngay lập tức. Nhưng ICC lại là một trường hợp khác, bởi Nhật Bản không muốn từ bỏ những gì đã đầu tư.
Nhật Bản đã mất bao nhiêu thời gian, tiền bạc và công sức mới giành được vị trí Chánh án ICC. ICC trên thực tế đã trở thành phần mở rộng của chính trị và ngoại giao Nhật Bản.
Khi Nga đòi đưa Akane Tomoko ra xét xử, Nhật Bản phản ứng dữ dội, liên tục đưa ra các tuyên bố phản đối.
Nhưng sau khi Mỹ ra tay, Takaichi chỉ dám dùng những từ ngữ thận trọng như “phản đối” và “lấy làm tiếc”, chứ không dám “lên án” hay “kháng nghị” một cách quyết liệt. Bà không dám hoàn toàn đối đầu với Mỹ.
4. Vì sao ICC lại quan trọng đối với Nhật Bản?
Tầm quan trọng của ICC đối với Nhật Bản không chỉ nằm ở việc cải thiện hình ảnh quốc tế.
Theo cách diễn giải Quy chế Rome, các hành vi vi phạm luật pháp quốc tế liên quan đến chiến tranh có thể kéo theo trách nhiệm hình sự quốc tế. Do đó Nhật Bản, với hình ảnh một “quốc gia hòa bình”, phải chịu nhiều ràng buộc hơn.
Tuy nhiên, phe cánh hữu Nhật Bản đang tìm cách vượt qua các giới hạn liên quan đến vũ khí hạt nhân. Takaichi và Bộ trưởng Quốc phòng Shinjiro Koizumi đang âm thầm thúc đẩy một số động thái nhằm phá vỡ các hạn chế này, chẳng hạn như đề xuất đưa tàu ngầm hạt nhân vào Nhật Bản.
Ngoài ra, Nhật Bản đang phát triển máy bay không người lái tấn công quân sự, chuẩn bị mua từ Israel và hợp tác kỹ thuật với Israel. Nhật Bản cũng muốn bán máy bay không người lái quân sự cho Ukraine. Nếu ICC điều tra những hành động này, hai chính trị gia nói trên có thể bị triệu tập tới La Hay.
Vì thế, vai trò của Akane Tomoko tại ICC đặc biệt quan trọng: bà có thể giúp phe cánh hữu Nhật Bản thoát khỏi trách nhiệm và tạo không gian quốc tế cho những hoạt động mà tác giả gọi là chủ nghĩa quân phiệt Nhật Bản.
5. Nếu ICC bị Mỹ và Nga cùng gây sức ép, Nhật Bản sẽ xử lý thế nào?
Nhật Bản rơi vào tình thế khó khăn vì ICC đã trở thành điểm hội tụ của nhiều lợi ích đối lập giữa Mỹ và Nhật Bản.
Thứ nhất, nếu Nhật Bản kiên quyết bảo vệ vị trí của Akane Tomoko, nước này sẽ khiến Mỹ tức giận.
Thứ hai, nếu Nhật Bản từ bỏ Akane Tomoko, hình ảnh ngoại giao dựa trên pháp quyền mà nước này xây dựng sẽ có nguy cơ mất hết những thành quả trước đây.
Dự đoán khả năng cao Akane Tomoko sẽ tìm một lý do để rời ICC. Nếu không, Mỹ và Nga có thể khiến bà phải vào “phòng chăm sóc đặc biệt”, một cách nói mỉa mai nhằm ám chỉ sức ép rất lớn mà bà có thể phải chịu.
Trong khi Mỹ và Nga cùng hành động, Trung Quốc không tham gia “đá thêm một cú” vào ICC đã là biểu hiện của thiện chí lớn nhất. Trung Quốc luôn duy trì quan hệ với ICC theo nguyên tắc không can thiệp vào công việc của nhau.
Các nước thành viên có thể tự xử lý công việc trong phạm vi của mình, miễn là không chạm đến lằn ranh đỏ của Trung Quốc.
Đài Loan liên tục tìm cách gia nhập ICC, tức tham gia Quy chế Rome. Một số quốc gia thành viên cũng muốn Đài Loan tham gia với tư cách quan sát viên, qua đó tìm cách tạo tiền lệ làm suy yếu Nghị quyết 2758 của Đại hội đồng Liên Hợp Quốc và nguyên tắc một Trung Quốc.
Truyền thông chính thống Nhật Bản còn đăng bài của những người đứng đầu các lực lượng ly khai trên đảo, xuyên tạc Nghị quyết 2758. ICC vẫn còn biết giới hạn khi không đáp ứng những yêu cầu liên quan đến Đài Loan. Nếu không, Trung Quốc đã sớm hành động để “phá bỏ” ICC.
Trong tương lai, ICC có thể giải thể hoàn toàn hoặc chỉ còn tồn tại trên danh nghĩa. Trung Quốc cũng không có nghĩa vụ phải giúp đỡ.
Tháng 12, ICC sẽ tổ chức Hội nghị các quốc gia thành viên và dự kiến thảo luận về giao tiếp, hợp tác với những quốc gia không tham gia Quy chế Rome.
Mỹ, Trung Quốc và Nga là ba quốc gia không phải thành viên có ảnh hưởng lớn nhất. Hiện nay, hai trong ba nước đang gây sức ép mạnh mẽ lên ICC. Vậy ICC còn muốn đối thoại và hợp tác với ai? Chẳng phải chính là Trung Quốc hay sao?
Nhưng khi ICC bắt giữ và xét xử cựu Tổng thống Philippines Rodrigo Duterte, tòa án đã hỏi ý kiến Trung Quốc hay chưa?
Vì thế, đừng đợi đến lúc sắp chết mới nhớ đến việc đối thoại với những nước không phải thành viên.
“Đánh là thương, mắng là yêu.” Cứ vui vẻ với lựa chọn của mình đi!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét