Zelensky và Trump đã hoàn toàn cắt đứt quan hệ?

Zelensky và Trump đã hoàn toàn cắt đứt quan hệ?

1. Trump và Zelensky công khai chỉ trích lẫn nhau

Những ngày gần đây, quan hệ giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky tiếp tục xấu đi. Hai nhà lãnh đạo không chỉ bất đồng về những điều kiện cần thiết để chấm dứt chiến tranh, mà còn công khai chỉ trích động cơ và cách hành xử của nhau.

Tuần trước, Trump chỉ trích các cuộc tấn công của Ukraine nhằm vào những cơ sở lọc dầu của Nga, gọi hành động này là “một sự ô nhục”. Ông cũng tuyên bố không thích Zelensky và cho rằng nhà lãnh đạo Ukraine khó đối phó hơn Tổng thống Nga Vladimir Putin.

Trong cuộc phỏng vấn với Bloomberg ngày 18/10, Zelensky đáp trả bằng tuyên bố rằng ông thích những đối tác trung thực, thẳng thắn hơn là những người mà ông cho là “những kẻ giết người luôn mỉm cười”. Ông đồng thời cáo buộc Trump đang gây sức ép buộc Ukraine đầu hàng Nga.

Cùng ngày, Trump tiếp tục chỉ trích Zelensky, cho rằng ông không muốn chấm dứt cuộc xung đột và có lẽ sẽ không bao giờ làm điều đó. Ngày 19/10, Trump nói Zelensky không biết mình đang nói gì và gợi ý rằng có lẽ đã đến lúc nhà lãnh đạo Ukraine nên tìm người khác để đàm phán. Trước đó, ngày 10/10, ông cũng đã kêu gọi Ukraine thay đổi tổng thống.

Những phát biểu này cho thấy quan hệ giữa hai nhà lãnh đạo đang chịu sức ép lớn hơn nhiều so với những bất đồng ngoại giao thông thường. Trump dường như ngày càng coi Zelensky là trở ngại đối với nỗ lực đạt được một thỏa thuận nhanh chóng với Nga. Ngược lại, Zelensky lo ngại rằng một thỏa thuận được thúc đẩy bằng cách buộc Ukraine nhượng bộ sẽ không bảo đảm được chủ quyền và an ninh lâu dài của đất nước.

Cuộc tranh cãi cũng gợi lại cuộc gặp căng thẳng tại Nhà Trắng ngày 28/2/2025, khi Trump và Zelensky công khai bất đồng trước truyền thông. Sau cuộc gặp đó, Mỹ từng đình chỉ viện trợ quân sự và hạn chế chia sẻ thông tin tình báo với Ukraine. Mặc dù hai bên sau đó tìm cách hàn gắn quan hệ, chính quyền Trump đã thay đổi cách thức hỗ trợ, yêu cầu Kyiv và các đồng minh phương Tây tự mua vũ khí thay vì tiếp tục nhận viện trợ theo cơ chế trước đây.

Theo BBC, CNN và Associated Press, những bất đồng hiện nay liên quan đồng thời đến chia sẻ tình báo, lệnh trừng phạt Nga, các cuộc tấn công của Ukraine vào cơ sở năng lượng Nga và tiến trình hòa bình. Sự ngờ vực giữa Trump và Zelensky vì thế ngày càng sâu sắc, khiến quan hệ đồng minh trở nên mong manh.

Đằng sau những lời công kích cá nhân là sự khác biệt về mục tiêu chính trị. Trump muốn thể hiện rằng ông có thể chấm dứt chiến tranh thông qua đàm phán và giảm những chi phí mà Mỹ phải gánh chịu. Zelensky phải bảo vệ một quốc gia đang chiến đấu để tồn tại, đồng thời đối mặt với sức ép từ chiến trường và dư luận trong nước.

Cựu Đại sứ Mỹ tại Liên minh châu Âu Gordon Sondland nhận xét rằng mâu thuẫn hiện nay bắt nguồn từ việc cả hai nhà lãnh đạo đều tập trung vào lợi ích của mình: Zelensky đang đối mặt với một cuộc khủng hoảng sống còn, trong khi Trump đang đấu tranh cho những mục tiêu chính trị và cử tri của ông.

Nhận định này phần nào lý giải vì sao hai bên khó tìm được tiếng nói chung. Đối với Trump, một thỏa thuận có thể được đánh giá bằng tốc độ đạt được và lợi ích chính trị mà nó mang lại. Đối với Zelensky, một thỏa thuận chỉ có ý nghĩa nếu Ukraine không bị đặt vào tình trạng dễ bị Nga tiếp tục tấn công.

2. Thỏa thuận nhiên liệu diesel Nga – Mỹ: lợi ích kinh tế hay nhượng bộ chiến lược?

Nguyên nhân trực tiếp khiến căng thẳng Mỹ – Ukraine gia tăng trong những ngày gần đây là thỏa thuận liên quan đến nhiên liệu diesel của Nga và việc điều chỉnh một số biện pháp trừng phạt.

Theo thông tin được đưa ra trong các bản tin, ngày 9/10, khi các nhà đàm phán Ukraine gặp đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff và Jared Kushner tại Miami, phía Ukraine được thông báo rằng Trump vừa đạt được thỏa thuận với Putin về việc cho phép nhiên liệu diesel của Nga tiếp cận thị trường Mỹ.

Trump giải thích rằng việc bổ sung nguồn cung sẽ giúp giảm giá năng lượng trong nước. Trên mạng xã hội, ông nhấn mạnh giảm chi phí cho người dân Mỹ, đặc biệt là nông dân, chủ trang trại và tài xế xe tải, là ưu tiên hàng đầu của mình.

Từ góc độ kinh tế trong nước, lập luận của Trump có cơ sở nhất định: giá năng lượng tác động trực tiếp đến chi phí vận tải, sản xuất nông nghiệp và giá nhiều loại hàng hóa. Tuy nhiên, hiệu quả thực tế của thỏa thuận còn phụ thuộc vào quy mô nguồn cung, giá giao dịch, khả năng vận chuyển và mức độ ảnh hưởng đến thị trường năng lượng Mỹ.

Đối với Ukraine, vấn đề lại được nhìn nhận theo hướng khác. Zelensky gọi quyết định của Trump là một bước đi yếu kém của một đối tác mạnh. Kyiv lo ngại rằng Washington đang giúp Nga mở rộng cơ hội kinh tế trong khi vẫn gây sức ép buộc Ukraine nhượng bộ trên chiến trường và tại bàn đàm phán.

Ngày 16/10, Trump ký một sắc lệnh hành pháp liên quan đến việc miễn trừ một số biện pháp trừng phạt, hạn chế và thuế quan gắn với hoạt động thương mại năng lượng Nga. Theo thông tin trong bài gốc, các biện pháp này ban đầu dự kiến có hiệu lực ngày 18/10. Trump cho rằng những hạn chế theo Đạo luật Graham có thể cản trở nỗ lực thúc đẩy hòa bình của ông.

Những động thái này đặt ra vấn đề về cách sử dụng các biện pháp trừng phạt trong đàm phán. Nếu Washington nới lỏng các hạn chế kinh tế để tạo động lực cho Moscow, điều đó có thể giúp mở đường cho đối thoại. Nhưng nếu những lợi ích được trao trước khi Nga thực hiện các nghĩa vụ cụ thể, Mỹ có nguy cơ làm suy giảm công cụ gây sức ép của chính mình.

Đồng thời, cũng không nên mặc nhiên cho rằng việc Nga nối lại xuất khẩu nhiên liệu diesel sang Mỹ sẽ đem lại một thắng lợi kinh tế lớn cho Moscow. Theo những đánh giá được nêu trong các bản tin, khối lượng giao dịch ban đầu tương đối nhỏ, trong khi cơ chế thuế của Nga đối với sản xuất nhiên liệu có thể hạn chế phần doanh thu tăng thêm mà ngân sách nhà nước nhận được từ hoạt động xuất khẩu.

Vì vậy, tác động của thỏa thuận cần được đánh giá trên hai phương diện. Về kinh tế, cần xem xét lợi ích thực tế đối với giá năng lượng và nguồn thu của Nga. Về chính trị, thỏa thuận có thể mang ý nghĩa lớn hơn giá trị thương mại trước mắt, bởi nó phát đi tín hiệu rằng Washington sẵn sàng xem xét lại một số hạn chế kinh tế để thúc đẩy quan hệ với Moscow.

Đây cũng là điều khiến Kyiv lo ngại. Nếu Nga nhận được những lợi ích kinh tế trong khi Ukraine phải chịu sức ép quân sự và chính trị, cán cân đàm phán có thể dịch chuyển theo hướng bất lợi cho Kyiv.

Tuy nhiên, cũng cần phân biệt giữa việc Trump ưu tiên lợi ích kinh tế của Mỹ và việc ông chủ động đứng về phía Nga. Để xác định chính sách nào đang chi phối quyết định của Washington, cần xem xét toàn bộ điều kiện của thỏa thuận, những nhượng bộ Nga thực sự đưa ra và kết quả cụ thể của các cuộc đàm phán.

3. Tranh cãi về tình báo, tên lửa Patriot và những hệ quả đối với Ukraine

Bên cạnh thỏa thuận năng lượng, một nguyên nhân khiến Kyiv nghi ngờ Washington là những dấu hiệu cho thấy hoạt động chia sẻ tình báo và cung cấp vũ khí có thể bị gián đoạn hoặc chậm trễ.

Ngày 19/10, Zelensky cho biết Ukraine đã ba lần không nhận được cảnh báo sớm từ các đối tác về những cuộc tấn công trong tuần trước. Ông cũng nói Lầu Năm Góc đang trì hoãn việc giao một số tên lửa. Theo nhà lãnh đạo Ukraine, những diễn biến này cho thấy có thể đã xuất hiện các quyết định chính trị nhằm làm chậm sự hỗ trợ dành cho Kyiv.

Phía Mỹ bác bỏ việc cố ý đình chỉ chia sẻ tình báo. Rubio trước đó cho rằng việc thiếu cảnh báo có thể bắt nguồn từ sự cố phần mềm, đồng thời khẳng định không ai trong Nhà Trắng ra lệnh làm chậm dịch vụ Internet vệ tinh. Ông cũng nói Mỹ không chủ động cắt giảm viện trợ quân sự vì lý do chính trị.

Tuy nhiên, ngày 20/10, Rubio thừa nhận việc giao một số tên lửa đánh chặn Patriot mà các nước thành viên NATO đã mua có thể bị trì hoãn. Ông giải thích Mỹ cần bảo đảm đủ lượng dự trữ để bảo vệ các căn cứ quân sự của mình ở nước ngoài.

Lời giải thích này cho thấy sự hỗ trợ quân sự không chỉ phụ thuộc vào ý chí chính trị mà còn chịu giới hạn về năng lực sản xuất, kho dự trữ và nhu cầu quốc phòng của chính Mỹ. Nhưng đối với Ukraine, dù nguyên nhân là chính trị hay hậu cần, việc thiếu tên lửa đúng thời điểm vẫn có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng.

Tên lửa Patriot có vai trò quan trọng trong việc đánh chặn một số loại tên lửa đạn đạo và các mối đe dọa trên không. Nếu số lượng đạn đánh chặn giảm, Ukraine phải lựa chọn kỹ hơn những mục tiêu cần bảo vệ. Các thành phố lớn, cơ sở năng lượng, trung tâm hậu cần và những mục tiêu quân sự quan trọng có thể phải cạnh tranh nguồn lực phòng không hạn chế.

Tình báo cũng có ý nghĩa tương tự. Các nước châu Âu đã cung cấp cho Ukraine nhiều loại thông tin hỗ trợ, nhưng việc thay thế toàn bộ năng lực giám sát, phân tích và cảnh báo sớm của Mỹ là rất khó khăn. Một hệ thống cảnh báo hiệu quả giúp Ukraine có thêm thời gian phân tán lực lượng, đưa dân thường đến nơi trú ẩn và chuẩn bị các phương án đánh chặn.

Theo các quan chức Ukraine được dẫn trong bài gốc, những cuộc tấn công ngày 13–14/10 đã diễn ra mà Kyiv không nhận được cảnh báo trước từ các đối tác. Còi báo động vang lên khi tên lửa đã tiến gần hoặc bắt đầu tấn công. Nếu tình trạng này tái diễn, nguy cơ thương vong dân thường và thiệt hại cơ sở hạ tầng sẽ gia tăng.

Nhà nghiên cứu quốc phòng Đức Nico Lange cho rằng vẫn tồn tại một quan niệm đơn giản hóa rằng nếu Mỹ ngừng viện trợ, Ukraine chắc chắn sẽ thua cuộc chiến. Theo ông, thực tế phức tạp hơn. Tuy nhiên, Lange cũng nhấn mạnh tình báo Mỹ có vai trò khó thay thế trong cảnh báo sớm các cuộc tấn công bằng tên lửa, đặc biệt khi kết hợp với năng lực đánh chặn hạn chế của Ukraine.

Ông cảnh báo rằng nếu Ukraine không có cảnh báo sớm và thiếu hệ thống Patriot để đánh chặn, Nga có thể tăng cường những cuộc tấn công mà Ukraine khó ngăn chặn hơn.

Như vậy, rủi ro lớn nhất không nhất thiết là Mỹ lập tức chấm dứt toàn bộ viện trợ. Ngay cả việc giảm một số năng lực then chốt cũng có thể tạo ra hiệu ứng dây chuyền: giảm thời gian phản ứng, tăng áp lực lên hệ thống phòng không, gây tổn thất cho cơ sở hạ tầng và làm suy yếu khả năng duy trì hoạt động kinh tế trong chiến tranh.

4. Nếu Mỹ ngừng viện trợ, Ukraine có thể tiếp tục chiến đấu hay không?

Theo The New York Times, kịch bản xấu nhất đối với Ukraine là Trump và Bộ Quốc phòng Mỹ đình chỉ viện trợ quân sự. Những phân tích được dẫn trong bài gốc cho rằng hậu quả không chỉ ảnh hưởng đến quân đội Ukraine mà còn tác động trực tiếp đến các thành phố đang phải hứng chịu những cuộc tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái của Nga.

Tuy nhiên, giới chuyên gia không hoàn toàn thống nhất về mức độ nghiêm trọng của kịch bản này.

Nico Lange cho rằng việc Mỹ ngừng viện trợ không đồng nghĩa Ukraine lập tức thất bại. Ukraine vẫn có quân đội, nguồn lực trong nước và khả năng tiếp nhận hỗ trợ từ châu Âu. Khả năng tiếp tục chiến đấu còn phụ thuộc vào tình hình chiến trường, mức độ tổn thất của hai bên, năng lực sản xuất quốc phòng và hiệu quả sử dụng các nguồn lực sẵn có.

Nhưng điều đó không có nghĩa Mỹ có thể rút lui mà không gây ra những tổn thất lớn cho Ukraine.

Mỹ có lợi thế đặc biệt về tình báo, cảnh báo sớm, một số loại vũ khí phòng không, hậu cần và những năng lực hỗ trợ tác chiến mà châu Âu chưa thể thay thế hoàn toàn trong thời gian ngắn. Nếu Washington đồng thời giảm viện trợ vũ khí, hạn chế chia sẻ tình báo và thu hẹp quyền tiếp cận các hệ thống liên lạc, Ukraine sẽ phải đối mặt với một thách thức lớn hơn nhiều so với việc chỉ thiếu tiền hoặc thiếu một số loại vũ khí.

Mặt khác, các nước châu Âu đã cung cấp những khoản viện trợ đáng kể và có lợi ích chiến lược trực tiếp trong việc bảo đảm Ukraine không bị Nga áp đặt hoàn toàn các điều kiện an ninh. Châu Âu có thể tăng cường hỗ trợ tài chính, mua sắm vũ khí, mở rộng sản xuất và tìm cách bù đắp một phần thiếu hụt.

Tuy nhiên, khả năng thay thế viện trợ Mỹ còn phụ thuộc vào sự thống nhất chính trị giữa các nước châu Âu, năng lực sản xuất quốc phòng và thời gian cần thiết để xây dựng các hệ thống hỗ trợ tương đương. Không phải mọi năng lực đều có thể thay thế nhanh chóng chỉ bằng việc tăng chi tiêu.

Do đó, cần phân biệt hai kịch bản. Nếu Mỹ giảm một phần viện trợ nhưng vẫn duy trì những hỗ trợ thiết yếu, Ukraine có thể điều chỉnh và tiếp tục chiến đấu, dù phải chịu sức ép lớn hơn. Nếu Mỹ đồng thời ngừng cung cấp nhiều loại vũ khí quan trọng, thu hẹp tình báo và hạn chế những hệ thống liên lạc thiết yếu, khả năng phòng thủ của Ukraine sẽ bị ảnh hưởng sâu sắc hơn.

Phát biểu của Rubio vì thế có một phần cơ sở khi nhấn mạnh vai trò quan trọng của Mỹ, nhưng sẽ là quá tuyệt đối nếu hiểu rằng Ukraine hoàn toàn không thể tồn tại nếu thiếu Washington. Vấn đề thực tế là Ukraine sẽ phải trả giá lớn đến đâu, mất bao nhiêu năng lực phòng thủ và có thể duy trì cuộc chiến trong bao lâu nếu nguồn hỗ trợ chủ chốt bị thu hẹp.

5. Động cơ của Trump: lợi ích quốc gia, tính toán bầu cử và yếu tố cá nhân

Vì sao Trump lại thay đổi thái độ đối với Zelensky và có những động thái được cho là có lợi cho Moscow? Các bản tin của Politico Europe, The Washington Post và BBC dẫn nhận định của một số quan chức, nhà ngoại giao châu Âu rằng sự thay đổi này có thể xuất phát từ sự kết hợp giữa sở thích cá nhân của Trump, mục tiêu chính trị trong nước và cách ông đánh giá lợi ích của Mỹ.

Cựu Bộ trưởng Nội các Anh David Lidington cho rằng thái độ thù địch của Trump có thể một phần bắt nguồn từ những bất đồng từ năm 2019, khi Trump yêu cầu Zelensky hỗ trợ điều tra Joe Biden, đối thủ chính trị của ông trong cuộc bầu cử tổng thống Mỹ sau đó.

Một quan chức cấp cao châu Âu am hiểu các cuộc đàm phán Ukraine nhận định động cơ của Trump có thể đồng thời mang tính chính trị, thực dụng và cá nhân. Trong bối cảnh áp lực về giá cả và cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ, Trump cần thể hiện rằng chính quyền của mình có thể mang lại những lợi ích kinh tế hữu hình và tìm được người chịu trách nhiệm nếu tình hình không diễn biến như mong muốn.

Một cựu quan chức tình báo cấp cao của Mỹ cho rằng sự thay đổi lập trường của Trump đối với Putin không có gì bất ngờ, bởi ông vốn tin rằng Nga mạnh hơn Ukraine và có khả năng giành ưu thế nếu tiếp tục chiến tranh.

Từ góc độ này, Trump có thể cho rằng việc thúc đẩy Ukraine chấp nhận một thỏa thuận sớm là cách thực dụng để chấm dứt một cuộc chiến mà ông đánh giá Kyiv khó giành chiến thắng hoàn toàn. Tuy nhiên, cách tiếp cận đó có thể bỏ qua những hệ quả dài hạn nếu Nga xem các nhượng bộ đạt được trong chiến tranh là tiền lệ để tiếp tục gây sức ép trong tương lai.

The Wall Street Journal cũng cho rằng việc Zelensky công khai phản đối các quyết định của Trump nhằm gửi thông điệp tới công chúng Mỹ và châu Âu: Ukraine sẽ tiếp tục tự vệ và không muốn bị quy trách nhiệm cho những hành động quân sự của Nga hoặc sự gia tăng giá năng lượng toàn cầu.

Dù vậy, không phải mọi nhà ngoại giao châu Âu đều cho rằng quan hệ Mỹ – Ukraine sẽ tiếp tục xấu đi theo một đường thẳng. Một số người tin rằng Trump có thể lại thay đổi ý định, điều chỉnh chính sách hoặc đảo ngược những quyết định gần đây nếu ông nhận thấy chúng không mang lại lợi ích như mong muốn.

Điều này cho thấy một đặc điểm quan trọng của tình hình hiện nay: chính sách Mỹ không chỉ phụ thuộc vào những lợi ích chiến lược dài hạn, mà còn chịu ảnh hưởng đáng kể từ cách Trump đánh giá từng thời điểm và kết quả chính trị mà ông muốn đạt được.

6. Nga có thực sự hưởng lợi từ bất đồng giữa Trump và Zelensky?

Từ Moscow, sự rạn nứt trong quan hệ Mỹ – Ukraine được nhìn nhận như một cơ hội ngoại giao. Tuy nhiên, theo Reuters, không phải tất cả các lực lượng chính trị Nga đều cho rằng những bất đồng này đã đem lại lợi ích đáng kể cho Moscow.

Sergei Mironov, lãnh đạo đảng Nước Nga Công bằng, cho rằng Trump cần giảm giá nhiên liệu cho cử tri Mỹ và tìm một đối tượng để đổ lỗi nếu giá cả tiếp tục tăng. Theo ông, những động thái đó không nhất thiết xuất phát từ lợi ích trực tiếp của Nga.

Nhận định này phản ánh một thực tế: Moscow có thể hưởng lợi từ việc Washington giảm sức ép kinh tế hoặc gây áp lực lên Kyiv, nhưng lợi ích đó không đồng nghĩa với việc Nga đã đạt được các mục tiêu chiến lược của mình.

Sau cuộc gặp giữa Trump và Putin tại Anchorage vào tháng 8/2025, một bộ phận dư luận Nga từng kỳ vọng quan hệ Mỹ – Nga sẽ có bước đột phá, mở đường cho một thỏa thuận hòa bình theo các điều kiện có lợi cho Moscow. Tuy nhiên, những diễn biến sau đó cho thấy kỳ vọng ấy chưa được hiện thực hóa hoàn toàn.

Nga vẫn phải cân nhắc chi phí tiếp tục chiến tranh, những hạn chế kinh tế, khả năng duy trì nguồn lực quân sự và phản ứng của châu Âu. Một thỏa thuận năng lượng với Mỹ có thể mang lại lợi ích kinh tế hoặc tín hiệu chính trị tích cực, nhưng không tự động giải quyết những bất đồng căn bản về lãnh thổ và an ninh.

Bình luận viên Nga Sergey Poletaev viết trên RT rằng Moscow cần kiên nhẫn, nhận diện đúng thực tế và không nhầm lẫn tình hình hiện tại với một chiến thắng tức thì. Theo ông, câu hỏi quan trọng là Washington sẽ duy trì lập trường hiện nay trong bao lâu và kết quả cuối cùng của những cuộc đàm phán sẽ như thế nào.

Đây là một nhận xét đáng chú ý. Nếu Nga quá sớm coi sự bất đồng Mỹ – Ukraine là thắng lợi quyết định, Moscow có thể đánh giá thấp khả năng Washington thay đổi chính sách hoặc châu Âu tăng cường hỗ trợ Kyiv. Ngược lại, nếu tận dụng được sự rạn nứt để đạt những nhượng bộ cụ thể trong đàm phán, Nga có thể cải thiện vị thế mà không cần đạt được mọi mục tiêu bằng quân sự.

Nói cách khác, cơ hội ngoại giao của Nga là có thật, nhưng vẫn phụ thuộc vào khả năng chuyển những bất đồng của đối phương thành kết quả cụ thể.

7. Zelensky tìm cách hàn gắn quan hệ với Washington, châu Âu đứng trước thách thức lớn

Bất chấp những lời chỉ trích công khai, Zelensky vẫn tìm cách duy trì đối thoại với chính quyền Trump. Ngày 20/10, ông thông báo đã có cuộc điện đàm hiệu quả với Rubio và cảm ơn Ngoại trưởng Mỹ vì sự sẵn lòng hỗ trợ cũng như việc thể hiện lập trường rõ ràng.

Hai bên thảo luận về ba vấn đề: hệ thống đánh chặn phòng không nhằm đối phó với tên lửa đạn đạo, hệ thống cảnh báo sớm các cuộc tấn công bằng tên lửa của Nga và tình trạng của Starlink cùng StarShield.

Đến ngày 20/10, Zelensky gặp Witkoff tại Oslo, với sự tham dự của các nhà lãnh đạo châu Âu, trong đó có Thủ tướng Na Uy Jonas Gahr Støre và đại diện Phần Lan. Kushner tham gia qua liên kết video. Mục tiêu của các cuộc tiếp xúc là tìm cách đưa quan hệ Mỹ – Ukraine trở lại quỹ đạo hợp tác và thảo luận những vấn đề có thể mở đường cho một thỏa thuận hòa bình.

Thủ tướng Na Uy Støre cho rằng không nên quá tập trung vào những phát biểu của các bên trong những ngày trước đó, đồng thời nhận xét các cuộc trao đổi tại Oslo đã giúp làm rõ một số vấn đề.

Ngày 21/10, Witkoff tiếp tục đến St. Petersburg để gặp Putin. Theo các bản tin, cuộc gặp nhằm trao đổi những đề xuất mới về việc chấm dứt chiến tranh và xem xét khả năng nối lại đàm phán ba bên giữa Mỹ, Ukraine và Nga. Rubio đánh giá các cuộc trao đổi tại Oslo là tích cực và cho biết Witkoff sẽ chuyển những ý tưởng được thảo luận với Kyiv đến phía Nga.

Diễn biến này cho thấy dù quan hệ giữa Trump và Zelensky đang căng thẳng, các kênh ngoại giao vẫn chưa bị đóng lại. Ukraine tiếp tục tìm kiếm sự hỗ trợ của Mỹ vì hiểu rằng châu Âu khó có thể thay thế toàn bộ những năng lực mà Washington cung cấp. Mỹ cũng cần Kyiv tham gia vào một thỏa thuận có khả năng thực thi, bởi một thỏa thuận bị Ukraine bác bỏ hoặc không thể duy trì sẽ khó được xem là giải pháp lâu dài.

Đối với châu Âu, tình hình đặt ra một bài toán chiến lược. Nếu Mỹ giảm hỗ trợ, các nước châu Âu có thể phải tăng chi tiêu quốc phòng, mua sắm thêm vũ khí và mở rộng khả năng cung cấp tình báo. Nhưng quá trình này đòi hỏi nguồn lực tài chính, thời gian và sự phối hợp chính trị giữa các nước.

Châu Âu cũng phải cân nhắc nguy cơ rằng nếu Ukraine bị buộc chấp nhận một thỏa thuận không có bảo đảm an ninh đáng tin cậy, Nga có thể tiếp tục gây sức ép trong tương lai. Vì thế, việc duy trì hỗ trợ cho Ukraine không chỉ là vấn đề đoàn kết với Kyiv, mà còn liên quan đến lợi ích an ninh của chính châu Âu.

8. Triển vọng đàm phán: hòa bình bằng thỏa hiệp hay nhượng bộ dưới sức ép?

Những cuộc tiếp xúc tại Oslo và St. Petersburg cho thấy Mỹ đang cố gắng thúc đẩy tiến trình hòa bình. Tuy nhiên, việc các bên tiếp tục đàm phán không có nghĩa là những khác biệt căn bản đã được giải quyết.

Đối với Ukraine, vấn đề quan trọng nhất là làm thế nào chấm dứt chiến tranh mà không đánh mất khả năng bảo vệ chủ quyền trong tương lai. Một thỏa thuận ngừng bắn có thể giảm thương vong trước mắt, nhưng nếu không có bảo đảm an ninh đủ mạnh, Ukraine vẫn có nguy cơ phải đối mặt với một cuộc tấn công mới khi tương quan lực lượng bất lợi hơn.

Đối với Nga, mục tiêu là bảo vệ những lợi ích lãnh thổ và chiến lược mà Moscow đã theo đuổi, đồng thời tìm cách giảm sức ép kinh tế và cải thiện quan hệ với Mỹ. Nếu Moscow cho rằng việc tiếp tục chiến tranh sẽ giúp đạt được những điều kiện tốt hơn, động lực nhượng bộ của Nga có thể vẫn hạn chế.

Đối với Trump, việc chấm dứt chiến tranh có thể đem lại lợi ích ngoại giao và chính trị trong nước. Nhưng một thỏa thuận được ký kết nhanh chóng chưa chắc đã là một thỏa thuận bền vững. Nếu các vấn đề lãnh thổ, bảo đảm an ninh, giám sát thực thi và phản ứng khi có vi phạm không được giải quyết, xung đột có thể chỉ tạm lắng thay vì thực sự kết thúc.

Vấn đề còn nằm ở trình tự nhượng bộ. Nếu Mỹ nới lỏng các hạn chế kinh tế đối với Nga trước khi đạt được những cam kết cụ thể, Washington có thể mất một phần đòn bẩy. Nếu Ukraine bị yêu cầu nhượng bộ trước khi nhận được bảo đảm an ninh, Kyiv có thể coi thỏa thuận là bất lợi và thiếu tin cậy.

Vì vậy, một tiến trình hòa bình có triển vọng cần làm rõ ít nhất ba nội dung: những điều kiện cụ thể mà Nga phải thực hiện; các bảo đảm an ninh dành cho Ukraine; và cơ chế giám sát, xử lý vi phạm để tránh việc một bên lợi dụng thỏa thuận nhằm chuẩn bị cho cuộc chiến tiếp theo.

Cũng cần đánh giá đúng vai trò của những thỏa thuận kinh tế. Việc nối lại thương mại nhiên liệu hoặc nới lỏng một số biện pháp trừng phạt có thể tạo động lực cho đối thoại, nhưng không thể tự nó giải quyết tranh chấp lãnh thổ và những bất đồng về trật tự an ninh châu Âu.

Triển vọng hòa bình do đó phụ thuộc vào việc các bên có thể chuyển những lợi ích kinh tế và sức ép chính trị thành một thỏa thuận có thể kiểm chứng, thay vì chỉ đạt được một sự dàn xếp tạm thời.

9. Kết luận: Mỹ vẫn là nhân tố quyết định, nhưng chưa chắc có thể áp đặt một nền hòa bình bền vững

Phát biểu của Rubio rằng Ukraine sẽ không tồn tại nếu thiếu viện trợ Mỹ phản ánh vai trò đặc biệt của Washington đối với năng lực phòng thủ của Kyiv. Nhưng tình hình hiện nay cũng cho thấy chính sự phụ thuộc đó khiến Ukraine dễ bị tổn thương trước những thay đổi trong chính sách Mỹ.

Trump đang cố gắng thúc đẩy một thỏa thuận với Nga, đồng thời gây sức ép lên Zelensky để Ukraine điều chỉnh lập trường. Washington có thể sử dụng viện trợ quân sự, tình báo và quan hệ kinh tế như những công cụ đàm phán. Tuy nhiên, việc gây sức ép quá mức lên Kyiv có nguy cơ làm suy giảm lòng tin giữa hai bên và khiến tiến trình hòa bình khó đạt được sự đồng thuận cần thiết.

Ukraine không hoàn toàn bất lực nếu Mỹ giảm hỗ trợ, nhưng việc thay thế các năng lực quân sự và tình báo của Washington sẽ rất khó khăn. Châu Âu có thể bù đắp một phần thiếu hụt, song không thể nhanh chóng thay thế toàn bộ những lợi thế mà Mỹ cung cấp. Nga có thể hưởng lợi từ sự rạn nứt giữa các đồng minh phương Tây, nhưng chưa thể coi đó là chiến thắng cuối cùng nếu những mục tiêu chiến lược của Moscow vẫn chưa đạt được.

Vấn đề cốt lõi không chỉ là Trump có thể buộc Zelensky nhượng bộ đến đâu, mà còn là Nga có chấp nhận một thỏa thuận đủ khả thi hay không, châu Âu có thể duy trì vai trò hỗ trợ như thế nào và Ukraine có nhận được những bảo đảm an ninh đáng tin cậy hay không.

Một thỏa thuận hòa bình chỉ thực sự có giá trị khi nó không đơn thuần chấm dứt giao tranh trước mắt, mà còn làm giảm nguy cơ chiến tranh tái diễn. Nếu Washington tập trung quá nhiều vào việc đạt được một kết quả nhanh chóng, trong khi những vấn đề căn bản về lãnh thổ và an ninh chưa được giải quyết, cuộc chiến có thể tạm ngừng nhưng nền hòa bình vẫn mong manh.

Ngược lại, nếu Mỹ sử dụng ảnh hưởng của mình để thúc đẩy những cam kết có đi có lại, gắn các lợi ích kinh tế với việc thực hiện nghĩa vụ cụ thể và phối hợp với châu Âu để xây dựng cơ chế bảo đảm an ninh, triển vọng đạt được một giải pháp lâu dài sẽ khả quan hơn.

Cuối cùng, câu hỏi lớn nhất không phải là Ukraine có thể tồn tại nếu thiếu viện trợ Mỹ hay không, mà là Mỹ sẽ sử dụng ảnh hưởng rất lớn của mình để tạo ra một nền hòa bình có khả năng duy trì lâu dài, hay để đạt được một thỏa thuận trước mắt mà những nguyên nhân dẫn đến chiến tranh vẫn chưa được giải quyết.

https://www.investing.com/news/stock-market-news/starlink-access-in-ukraine-a-decision-for-musk-not-white-house-rubio-says-4961821