Lãnh đạo Phần Lan và Na Uy gọi điện cho Putin làm bùng lên bất đồng ở châu Âu
1. Năm 2024, Tổng thống Phần Lan Alexander Stubb cam kết rằng nếu Tổng thống Nga Vladimir Putin gọi điện cho ông, ông sẽ không nghe máy. “Ông ta sẽ lợi dụng việc này để tuyên truyền trong nước Nga, biến Phần Lan thành một quân cờ.” Thế nhưng, ngày 27/10/2026, chính Stubb cùng Thủ tướng Na Uy Jonas Gahr Støre đã chủ động gọi điện cho Putin.
Mặc dù Stubb mô tả cuộc thảo luận lần này là “thẳng thắn và có nội dung thực chất”, Støre thừa nhận: “Lập trường của chúng tôi có sự khác biệt rất lớn.”
Thư ký báo chí của Tổng thống Nga, Dmitry Peskov, cho biết cuộc điện đàm do phía bên kia chủ động đề xuất. “Đây là điều rất tích cực, chúng tôi đánh giá cao việc này.” Trong khi đó, Ngoại trưởng Nga Sergey Lavrov chỉ ra rằng hiện nay Nga vẫn chưa nhận thấy thái độ của châu Âu có sự thay đổi.
Cuộc điện đàm lần này cũng vấp phải phản ứng ngược ngay trong nội bộ EU. Một số nhà lãnh đạo các nước thành viên, trong đó có Thủ tướng Đan Mạch Mette Frederiksen, đã bày tỏ sự không hài lòng. Đức, Ba Lan, Thụy Điển và các nước Baltic cũng phản đối, đồng thời cảnh báo rằng lập trường của Nga vẫn giống như ngày đầu tiên cuộc xung đột bùng nổ. Tuy nhiên, Áo, Bỉ, Bulgaria, Czech, Luxembourg và Slovakia bắt đầu có xu hướng ủng hộ.
Theo báo Izvestia của Nga, lần gần nhất người đứng đầu chính phủ Na Uy điện đàm với một nhà lãnh đạo Nga là vào tháng 3/2022. Đối với Stubb, đây là lần đầu tiên ông điện đàm với Putin kể từ khi nhậm chức vào đầu năm 2024.
Hãng Reuters nhận định rằng cuộc điện đàm này đã phá vỡ thông lệ lâu nay của các nhà lãnh đạo Tây Âu là tránh tiếp xúc trực tiếp với Nga, đồng thời thể hiện nỗ lực tác động đến tiến trình ngoại giao. Trước đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã chuyển sang ủng hộ Nga, khiến quan hệ Mỹ – Ukraine rơi xuống mức thấp.
2. “Muốn chấm dứt xung đột thì cần đối thoại trực tiếp”
Ngày 27/10, sau cuộc điện đàm giữa lãnh đạo Phần Lan, Na Uy với Putin, Văn phòng Thủ tướng Na Uy và Văn phòng Tổng thống Phần Lan đã công bố những tuyên bố có nội dung giống nhau. Theo đó, cuộc điện đàm là bước tiếp nối cuộc họp trước đó tại Oslo, đồng thời hai bên đã tham vấn phía Ukraine trước khi tiến hành cuộc gọi.
Ngày 20/10, Đặc phái viên của Tổng thống Mỹ Steve Witkoff và Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đã gặp nhau tại Oslo, thủ đô Na Uy. Stubb và Støre đều tham gia cuộc gặp này.
Trong tuyên bố, Văn phòng Thủ tướng Na Uy và Văn phòng Tổng thống Phần Lan cho biết Stubb và Støre là những người chủ động đề xuất cuộc điện đàm ngày 27/10, với mục tiêu thúc đẩy chấm dứt xung đột Nga – Ukraine, góp phần thúc đẩy hòa bình và ổn định ở châu Âu. Mục đích của cuộc gọi là trực tiếp truyền đạt tới Putin những thông điệp liên quan đến các cuộc đàm phán nhằm chấm dứt xung đột trong tương lai.
Tuyên bố cho biết Stubb và Støre nhấn mạnh rằng Phần Lan và Na Uy sẽ tiếp tục hỗ trợ Ukraine lâu dài. Hai nhà lãnh đạo cũng nhấn mạnh xung đột phải chấm dứt và các cuộc đàm phán cần được khởi động trở lại.
Stubb nói: “Chúng tôi đều là những nước láng giềng của Nga. Kết quả của cuộc xung đột này sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến chúng tôi cũng như an ninh của toàn châu Âu. Muốn chấm dứt xung đột thì cần đối thoại trực tiếp.”
Støre cho biết cuộc xung đột đã gây ra thương vong rất lớn về người và thiệt hại vật chất nghiêm trọng. “Những đau khổ và sự tàn phá” do cuộc xung đột gây ra sẽ ảnh hưởng đến nhiều thế hệ. Ông nói: “Trong cuộc điện đàm, chúng tôi đã nhấn mạnh tầm quan trọng của việc hạ nhiệt tình hình.”
Tuyên bố nhấn mạnh rằng Stubb và Støre tham gia cuộc điện đàm với tư cách là lãnh đạo của chính quốc gia mình, chứ không đại diện cho toàn thể châu Âu phát ngôn.
Theo RT, ngày 27/10, Ngoại trưởng Na Uy Espen Barth Eide cho biết Phần Lan và Na Uy không có ý định đóng vai trò trung gian hòa giải trong việc giải quyết xung đột Nga – Ukraine, nhưng ủng hộ kế hoạch tổ chức cuộc gặp ba bên tại Abu Dhabi, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất.
“Chúng tôi không muốn trở thành bên trung gian hòa giải, nhưng chúng tôi tin rằng mình có thể đóng góp phần nào vào tiến trình hòa bình cho vấn đề Ukraine.”
Trong khi đó, Ngoại trưởng Phần Lan Elina Valtonen cho biết Phần Lan ủng hộ tiến trình hòa bình do Mỹ dẫn dắt và không có ý định khôi phục quan hệ với Nga. Phần Lan kiên định với việc hỗ trợ Ukraine.
3. “Không nghe thấy điều gì mới”
Ngày 27/10, trang web Điện Kremlin cũng công bố tuyên bố liên quan. Văn bản cho biết, dựa trên cuộc gặp giữa Putin và Witkoff cùng cuộc họp tại Oslo, các bên đã trao đổi ý kiến về việc giải quyết cuộc khủng hoảng Ukraine.
Tuyên bố cho biết các bên hoan nghênh việc Mỹ, Nga và Ukraine dự kiến nối lại đàm phán tại Abu Dhabi vào đầu và giữa tháng 11.
Theo tuyên bố, trong cuộc điện đàm, Putin đã đánh giá tình hình hiện tại tại các khu vực xảy ra xung đột ở Ukraine và nhắc lại những nguyên nhân gốc rễ của cuộc xung đột. Putin nhấn mạnh rằng chỉ khi các lợi ích hợp pháp của Nga được xem xét đầy đủ và vô điều kiện thì mới có thể đạt được một nền hòa bình công bằng và lâu dài.
Ngoài ra, ông cũng chỉ ra chính sách đối đầu của EU và NATO, cho rằng chính sách này đang kéo dài cuộc chiến.
Tuyên bố cho biết ba nhà lãnh đạo đã nhất trí tiếp tục duy trì liên lạc trực tiếp qua điện thoại trong tương lai.
Trong cuộc điện đàm, Putin cũng thông báo với phía Phần Lan và Na Uy rằng, dưới sự dàn xếp của Mỹ, các hoạt động nhân đạo đã được triển khai tại khu vực Oleshky, đồng thời quân đội Nga thực hiện lệnh ngừng bắn tạm thời trên hướng Kherson.
Theo tuyên bố của Nga, cuộc điện đàm còn thảo luận những vấn đề liên quan đến việc bảo đảm an ninh và ổn định tại khu vực Baltic và Bắc Âu. Về vấn đề này, Stubb và Støre một lần nữa khẳng định tầm quan trọng của việc duy trì luật hàng hải quốc tế và quyền tự do hàng hải.
Yegor Sergeyev, nhà nghiên cứu tại Viện Nghiên cứu Quốc tế thuộc Học viện Quan hệ Quốc tế Quốc gia Moskva, cho rằng nguy cơ xảy ra xung đột tại khu vực Baltic và Bắc Cực thực sự có thể trở thành một trong những nguyên nhân thúc đẩy việc tăng cường liên hệ với Nga.
Ngày 27/10, Trợ lý Tổng thống Nga Yuri Ushakov cho biết lãnh đạo Phần Lan và Na Uy đã chuyển tới Putin thông điệp rằng Zelensky mong muốn tiến hành đối thoại trực tiếp.
Ushakov cho biết Putin nhắc lại rằng nếu Zelensky muốn đàm phán trực tiếp thì ông ta phải đến Moskva. Phía Nga sẽ cung cấp đầy đủ các điều kiện cần thiết và bảo đảm an ninh.
Một nguồn tin thân cận với Điện Kremlin nói với Reuters rằng Putin đã nói với Stubb và Støre rằng châu Âu được hoan nghênh tham gia, và việc chấm dứt xung đột là cần thiết, nhưng phải “tính đến tình hình thực tế”.
Ngày 27/10, Peskov cho biết Điện Kremlin không coi cuộc điện đàm này là một cuộc tiếp xúc với đại diện của toàn thể châu Âu. Ông nói thêm rằng Na Uy và Phần Lan là các nước láng giềng của Nga, vì vậy việc những quốc gia này quyết định đối thoại có ý nghĩa rất quan trọng đối với Moskva.
Tuy nhiên, Lavrov cho biết trong cuộc điện đàm hôm đó, ông “không nghe thấy điều gì mới. Điều này chỉ cho thấy người châu Âu muốn chen chân vào tiến trình đàm phán. Nhưng việc họ tham gia với lập trường nào vẫn là một câu hỏi lớn”.
Grigory Karasin, Chủ tịch Ủy ban Đối ngoại của Hội đồng Liên bang Nga (Thượng viện Nga), nói với trang gazeta.ru của Nga:
“Bản thân sự việc này có lẽ đáng được hoan nghênh, bởi nó chứng minh rằng lý trí và thái độ tích cực cuối cùng cũng đang trở lại trong đầu óc của một số chính trị gia châu Âu. Đây là điều tốt và cần được hoan nghênh. Nhưng điều then chốt là những thỏa thuận cụ thể sẽ đạt được sau các cử chỉ này.”
Theo báo Izvestia, Tigran Meloyan, chuyên gia tại Viện Nghiên cứu Kinh tế Quân sự và Chiến lược Thế giới thuộc Đại học Nghiên cứu Quốc gia – Trường Kinh tế Cao cấp Nga, cho rằng cuộc điện đàm ngày 27/10 có liên quan đến công tác chuẩn bị cho vòng đàm phán hòa bình mới ở châu Âu.
Trong khi đó, Sergeyev chỉ ra rằng vẫn còn quá sớm để nói đến việc các nước châu Âu chính thức tham gia đàm phán. Việc chưa có những đề xuất cụ thể mang tính xây dựng đã cho thấy điều đó.
4. “Rất hoài nghi”
Sau khi kết thúc cuộc điện đàm, Stubb và Støre lập tức liên hệ với Zelensky. Ngày 27/10, Zelensky đăng bài trên mạng xã hội, cảm ơn hai nhà lãnh đạo đã thông báo chi tiết về cuộc điện đàm.
“Stubb và Støre đã nói rõ với nhà lãnh đạo Nga rằng cần có những biện pháp thực sự nhằm giảm căng thẳng liên quan đến lĩnh vực năng lượng và cơ sở hạ tầng của chúng tôi.”
Theo Zelensky, trong cuộc điện đàm với Stubb và Støre ngày 27/10, ba bên đã thảo luận công tác chuẩn bị cho cuộc gặp ba bên Mỹ – Nga – Ukraine dự kiến diễn ra vào tháng 11.
“Là những nước láng giềng của Nga, Phần Lan và Na Uy có những mối quan tâm đặc biệt về việc xây dựng các cơ chế an ninh hợp lý và đáng tin cậy. Chúng tôi cũng thảo luận nhiều hình thức tương tác khác nhau với các đối tác châu Âu, những hình thức có thể hữu ích cho việc tiếp tục hỗ trợ ngoại giao, quốc phòng của chúng tôi và an ninh chung.”
Phiên bản châu Âu của trang Politico của Mỹ chỉ ra rằng cuộc điện đàm giữa Stubb, Støre và Putin diễn ra vào thời điểm nhạy cảm của cuộc xung đột Nga – Ukraine. Các quan chức châu Âu đang tìm cách giành một chỗ trên bàn đàm phán, trong khi Tổng thống Mỹ Trump thúc đẩy một thỏa thuận hòa bình.
Hai quan chức EU cho biết Chủ tịch Hội đồng châu Âu António Costa đã được thông báo trước về cuộc điện đàm.
Tuy nhiên, không phải tất cả các nhà lãnh đạo châu Âu đều tán thành hành động của Stubb và Støre. Frederiksen nói rằng bà “rất hoài nghi” về cuộc điện đàm lần này, đồng thời cho biết cuộc gọi không được phối hợp với các đối tác châu Âu khác. Bà nói rằng mình chưa thấy dấu hiệu nào cho thấy Nga mong muốn đạt được hòa bình với châu Âu. Bà cũng kêu gọi các nước châu Âu duy trì đoàn kết, thay vì hành động riêng lẻ.
Støre đáp lại Frederiksen: “Chúng tôi chỉ đại diện cho chính mình.” Ông cho rằng Mỹ không nên là quốc gia duy nhất duy trì kênh liên lạc với giới lãnh đạo Nga. Støre nhấn mạnh rằng tất cả các đồng minh của Na Uy đều đã được thông báo trước về cuộc điện đàm này.
Thủ tướng Thụy Điển Ulf Kristersson cho rằng việc tổ chức những cuộc đàm phán có nguy cơ làm chia rẽ tiếng nói thống nhất của châu Âu là điều rủi ro. “Không phải tôi nói rằng họ đã làm như vậy. Tôi vẫn chưa biết những cuộc đàm phán đó xoay quanh vấn đề gì.”
Tuy nhiên, ông cho biết những nỗ lực liên lạc với Putin trước đây đều không đạt được tiến triển, và hiện cũng chưa có dấu hiệu nào cho thấy Putin muốn ngừng bắn.
Thủ tướng Ba Lan Donald Tusk khuyến nghị Stubb và Støre phải “cảnh giác”, thận trọng khi tái lập liên hệ với Putin. Italy cũng bày tỏ quan ngại, cho rằng cuộc điện đàm làm nổi bật sự thất bại của châu Âu trong việc thống nhất ai sẽ đại diện cho lợi ích của mình trong các cuộc đàm phán hòa bình.
Một nguồn tin trong chính phủ Italy nói với hãng thông tấn Đức DPA rằng cuộc điện đàm là sáng kiến riêng của Stubb và Støre, chứ không phải một nỗ lực đã được châu Âu phối hợp thống nhất.
Nguồn tin này cho biết Italy kêu gọi lập tức chỉ định “một hoặc nhiều người có thẩm quyền rõ ràng, có khả năng đại diện cho tiếng nói của châu Âu”.
Nguồn tin nói thêm rằng nếu châu Âu tiếp tục hành động theo cách “thiếu phối hợp và hợp tác” như vậy, châu Âu có thể “dần đánh mất tính liên quan của mình trong các cuộc đàm phán”.
Tại cuộc họp báo ngày 27/10, Stubb nhấn mạnh rằng cuộc điện đàm được tiến hành theo yêu cầu của Ukraine và Mỹ. Tất cả các nước Bắc Âu đều đã nhận được thông báo liên quan trước và sau cuộc gọi.
Theo Euronews, việc Washington tăng cường liên hệ với Moskva, tình trạng phong tỏa tại khu vực Biển Đen và mùa đông sắp tới ở Ukraine đều làm gia tăng cảm giác cấp bách tại châu Âu. Điều này giúp lý giải vì sao châu Âu sẵn sàng tăng cường vai trò của mình và trực tiếp đối thoại với Nga.
Việc phá vỡ chính sách cô lập ngoại giao được áp dụng từ tháng 2/2022 để trực tiếp đối thoại với Nga từ lâu đã là vấn đề gây bất đồng giữa các nhà lãnh đạo châu Âu.
Euronews chỉ ra rằng những tranh luận liên quan đã xuất hiện từ đầu năm nay. Tổng thống Pháp Emmanuel Macron và Thủ tướng Italy Giorgia Meloni lần lượt đưa ra những lời kêu gọi ủng hộ việc này. Ý tưởng bổ nhiệm một đặc phái viên châu Âu đã làm dấy lên các cuộc thảo luận về một loạt ứng viên tiềm năng.
Áo, Bỉ, Bulgaria, Czech, Luxembourg và Slovakia dần ủng hộ chiến lược này, cho rằng nguy cơ phải đứng ngoài các cuộc đàm phán là quá lớn. Ngược lại, Đức, Ba Lan, Thụy Điển, Đan Mạch và các nước Baltic phản đối, đồng thời cảnh báo rằng lập trường của Nga vẫn giống như ngày đầu tiên cuộc xung đột bùng nổ.
5. “Đây là một thắng lợi ngoại giao đối với Putin”
Paula Pinho, người phát ngôn chính của Ủy ban châu Âu, cho biết bà đã ghi nhận cuộc điện đàm này. Bà nói đây chỉ là một hoạt động “được tiến hành trên cơ sở song phương, là bước tiếp nối cuộc họp tại Oslo”.
Bà nhấn mạnh: “Trong những cam kết của mình, EU không chỉ hướng tới việc chấm dứt cuộc xung đột khủng khiếp này mà còn hướng tới một nền hòa bình công bằng và lâu dài.”
Pinho nói: “Đó chính là mục tiêu của chúng tôi, cũng là lập trường mà chúng tôi kiên trì trong các cuộc đàm phán đang diễn ra. Những cuộc đàm phán này được tiến hành dưới nhiều hình thức, tại nhiều địa điểm và ở nhiều cấp độ khác nhau, với sự tham gia của nguyên thủ quốc gia, người đứng đầu chính phủ, bộ trưởng, nhà ngoại giao cấp cao và các quan chức. EU cũng tham gia vào quá trình này.”
Politico chỉ ra rằng các nhà ngoại giao và quan chức EU vẫn đang xem xét cách thức bảo đảm để các đồng minh châu Âu của Ukraine có thể đóng một vai trò thực chất trong các cuộc đàm phán về ngừng bắn và thỏa thuận hòa bình lâu dài.
Stubb đã trở thành một trong những ứng viên tiềm năng cho vai trò lãnh đạo này. Những người như ông có thể đảm nhận nhiệm vụ đại diện cho châu Âu và hỗ trợ Ukraine trong cuộc gặp trực tiếp giữa Trump và Putin.
Nguyên nhân là trong bối cảnh quan hệ xuyên Đại Tây Dương căng thẳng, Stubb là một trong số ít nhà lãnh đạo các nước EU vừa duy trì được quan hệ tương đối tốt với Trump, vừa ủng hộ Ukraine. Ngoài ra, Phần Lan là nước láng giềng của Nga, điều đó có nghĩa Stubb và các quan chức của ông có kinh nghiệm quý báu trong việc xử lý quan hệ với Nga.
Gerhard Mangott, nhà phân tích chính trị người Áo, cho rằng các chính phủ châu Âu đã “tự đẩy mình vào ngõ cụt” trong quá trình tìm kiếm giải pháp chấm dứt xung đột. Cuộc điện đàm ngày 27/10 là một nỗ lực nhằm thiết lập kênh liên lạc.
Mangott chỉ ra rằng ngày 25/10, Ushakov từng đề cập đến việc châu Âu nên trở thành một bên tham gia đàm phán. “Tôi hiểu điều này là sự thay đổi trong lập trường của Nga, bởi trước đó Moskva luôn bác bỏ ý tưởng thảo luận với người châu Âu về giải pháp cho cuộc xung đột Nga – Ukraine.”
Tuomas Forsberg, giáo sư chính trị quốc tế tại Đại học Tampere, Phần Lan, cho rằng: “Việc Stubb và Støre chủ động gọi điện có nghĩa là họ không còn giữ im lặng nữa, mà đã chủ động nhượng bộ trước. Đối với Putin, đây đã là một thắng lợi ngoại giao.” Ông chỉ ra rằng hiện nay tồn tại nguy cơ một số nhà lãnh đạo châu Âu cảm thấy mình bị gạt ra khỏi chuỗi thông tin.
Forsberg nhắc lại rằng trước đây Stubb đã nhiều lần tuyên bố việc các nước châu Âu phối hợp hành động về vấn đề Ukraine là vô cùng quan trọng; mọi hoạt động tiếp xúc đối ngoại đều cần được điều phối thống nhất. Tuy nhiên, chính ông lại là người đầu tiên phá vỡ nguyên tắc này.
Forsberg cho rằng hành động đó sẽ tạo cơ hội để nhiều nhà lãnh đạo châu Âu khác thiết lập liên hệ với Nga mà không cần phối hợp, đồng thời thảo luận những vấn đề không còn gắn bó mật thiết với tiến trình hòa bình ở Ukraine.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét