MỘT BỨC THƯ CẢM ƠN VÀ SUY NGẪM VỀ VĂN HÓA QUAN CHỨC Ở VIỆT NAM
Có lẽ nhiều người cũng sẽ ngạc nhiên như cô gái Vũ Thị Mai khi nhận được bức thư cảm ơn của ông Lê Hải Hòa, Chủ tịch UBND tỉnh Cao Bằng.
Đọc đến đây, tôi đặc biệt chú ý đến hai chữ: "làm tốt hơn". Đây không đơn thuần là lời mời khách du lịch đến thăm địa phương. Ông chủ tịch muốn nghe cả những điều chưa tốt, những hạn chế mà người ngoài cuộc nhận thấy.
Vũ Thị Mai và người bạn đồng hành Văn Thái là những người trẻ đam mê du lịch, rong ruổi khắp các vùng miền, tự mình quay phim, ghi lại cảnh đẹp thiên nhiên, cuộc sống và con người Việt Nam. Những thước phim của họ được đông đảo người xem yêu thích, góp phần quảng bá hình ảnh đất nước đến hàng triệu người.
Họ đã làm công việc ấy suốt nhiều năm, đi qua hàng trăm vùng đất, ghi lại không biết bao nhiêu cảnh đẹp. Nhưng theo lời Mai, đây là lần đầu tiên cô nhận được thư cảm ơn từ một vị lãnh đạo địa phương, lại còn được mời đến uống trà, trò chuyện và chia sẻ những nhận xét của mình. Mai thậm chí phải lên Google kiểm tra xem người ký tên trong thư có đúng là Chủ tịch tỉnh Cao Bằng hay không!
Cô gái trẻ ngạc nhiên cũng phải. Bởi trong suy nghĩ của nhiều người Việt Nam, chuyện một người dân bình thường nhận được thư cảm ơn trực tiếp từ một vị chủ tịch tỉnh vốn không phải điều thường thấy.
Và chính sự ngạc nhiên ấy lại khiến câu chuyện trở nên đáng suy ngẫm.
Một hành động vốn rất bình thường trong quan hệ giữa con người với con người lại trở thành chuyện đặc biệt khi nó diễn ra giữa một quan chức cấp tỉnh và một người dân. Từ bao giờ một ông quan cấp chủ tịch biết nhìn thấy giá trị của những đóng góp từ những người không nằm trong bộ máy nhà nước như vậy ? Một chính quyền biết nhìn thấy, ghi nhận và trân trọng những đóng góp như vậy là điều đáng mừng. Tôi thực sự xúc động vì lâu lắm mới thấy điều này.
Tôi không biết có bao nhiêu người từng gửi thư, gửi kiến nghị, phản ánh những bất cập đến các cơ quan công quyền mà không nhận được hồi âm. Có những người gửi đi gửi lại nhiều lần, không biết ai đã đọc, ai chịu trách nhiệm, bao giờ mới có câu trả lời. Có những người muốn gặp lãnh đạo địa phương phải qua nhiều cấp trung gian, chờ đợi hết lần này đến lần khác.
Bản thân tôi cũng là người đã từng nhiều lần làm những việc đó, nhưng gần như không bao giờ nhận được thông tin phản hồi tích cực, đôi khi chỉ là thư thông báo đơn thư kiến nghị, khiếu kiện của tôi đã được chuyển đi đâu; thế thôi.
Trong khi đó, ở chiều ngược lại, quan chức thường quen với việc người dân tìm đến mình, báo cáo với mình, xin ý kiến mình, chờ quyết định của mình. Họ quen nhận những bản báo cáo được chuẩn bị kỹ lưỡng, những lời phát biểu đã được cân nhắc, những cuộc họp có chương trình và nội dung định sẵn.
Nhưng có bao nhiêu người chủ động tìm đến một công dân bình thường, viết thư cảm ơn họ, mời họ uống trà và đặc biệt là muốn nghe cả những điều địa phương mình còn làm chưa tốt?
Bức thư của ông Hòa là một sự đảo chiều rất đáng quý trong cách ứng xử của người có chức vụ với người dân.
Tôi cho rằng điều đáng chú ý hơn cả ở đây là tuổi đời và vị trí của người viết thư. Ông Lê Hải Hòa sinh năm 1980, hiện mới 46 tuổi, là Chủ tịch UBND tỉnh Cao Bằng, đồng thời là Ủy viên dự khuyết Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV.
Ở tuổi ấy, ông đã đảm nhiệm một vị trí lãnh đạo rất quan trọng. Không ít người có thể đặt câu hỏi liệu ông có phải là một trường hợp thuộc nhóm thường được gọi là "thái tử Đảng", tức những cán bộ có lợi thế về quan hệ gia đình và xuất thân chính trị hay không. Tôi không có thông tin đủ tin cậy để kết luận về điều đó. Nhưng theo tôi, điều đáng quan tâm hơn không phải là ông xuất thân từ đâu, mà là ông sử dụng vị trí và quyền lực của mình như thế nào.
Bức thư này cho thấy một cách ứng xử khác với thói quen mà người dân thường gặp ở một bộ phận quan chức Việt Nam. Có thể gọi đó là sự dũng cảm trong ứng xử. Không phải dũng cảm đối đầu với ai, mà là dám phá vỡ một thứ tập quán quyền lực đã tồn tại khá lâu: quan chức thường ở vị trí người được phục vụ, được báo cáo, được tiếp cận; còn người dân ở vị trí phải tìm đến, chờ đợi và xin được lắng nghe.
Tôi rất mong có nhiều thái tử Đảng dám làm như ông Hòa. Thái tử Đảng khác người thường ở chỗ nếu lỡ làm sai, thì nhờ có gia tộc phía sau hỗ trợ, vẫn có thể bắt đầu lại, còn người thường thì không. Điều này cũng tương tự như con cái các đại gia tham gia kinh doanh; họ có thể dám mạo hiểm, vì thất bại, mất hết vốn, thì vẫn có tiềm lực của gia tộc cấp lại; trong khi người thường mạo hiểm đôi khi cũng là sự kết thúc.
Thực ra, một vị chủ tịch tỉnh không cần phải làm điều gì quá lớn lao mới thể hiện được sự gần gũi với người dân. Đôi khi, chỉ cần chủ động viết một bức thư cảm ơn, trả lời một kiến nghị, tiếp nhận một lời phê bình hoặc dành thời gian uống chén trà với một công dân bình thường cũng đã là một hành động có ý nghĩa.
Tôi đặc biệt thích câu ông Hòa viết rằng muốn nghe cả những điều địa phương cần làm tốt hơn. Ông viết "Tôi rất vui được gặp bạn, cùng uống chén trà và nghe bạn chia sẻ những cảm nhận về Cao Bằng, cả những điều bạn thấy đẹp và những điều địa phương cần làm tốt hơn để du khách có trải nghiệm trọn vẹn hơn". Câu này tôi viết lại để nhấn mạnh ý nghĩa quan trọng của nó.
Một chính quyền có thể nhận được hàng trăm báo cáo, hàng nghìn trang tài liệu từ cấp dưới, nhưng những báo cáo ấy chưa chắc phản ánh đầy đủ những gì một du khách bình thường trải nghiệm khi đến địa phương. Một người tự bỏ tiền đi du lịch, trải nghiệm đường sá, dịch vụ, cảnh quan và cách người dân địa phương ứng xử có thể nhìn thấy những vấn đề mà bộ máy quản lý đã quen đến mức không còn nhận ra.
Muốn nghe được những điều ấy, người lãnh đạo phải thực sự muốn nghe sự thật, kể cả những điều không thuận tai. Phải hiểu rằng người dân phê bình địa phương không phải để hạ thấp uy tín của chính quyền, mà có thể chính là đang giúp chính quyền làm tốt hơn công việc của mình.
Đây cũng là điều mà văn hóa công quyền Việt Nam còn thiếu. Chúng ta nói rất nhiều về chính quyền của dân, do dân và vì dân, về chính quyền kiến tạo, chính quyền phục vụ, nhưng khoảng cách giữa những khẩu hiệu ấy với trải nghiệm thực tế của người dân vẫn còn không nhỏ.
Một chính quyền tốt không chỉ cần biết huy động người dân đóng góp cho đất nước, mà còn phải biết nhìn thấy, trân trọng và cảm ơn những đóng góp ấy. Quan trọng hơn, phải đủ tự tin để lắng nghe cả những lời phê bình.
Tôi không nghĩ chỉ từ một bức thư mà có thể kết luận ông Lê Hải Hòa là một nhà lãnh đạo xuất sắc hay chính quyền Cao Bằng đã có sự thay đổi căn bản. Giá trị của hành động này còn phải được kiểm chứng bằng những việc làm tiếp theo: ông có tiếp tục lắng nghe người dân không, những phản ánh không thuận tai có được tiếp nhận không, những bất cập được chỉ ra có được giải quyết không? Và liệu các cán bộ dưới quyền có học được cách ứng xử ấy?
Nhưng dù sao, một hành động đẹp vẫn đáng được ghi nhận và khuyến khích.
Tôi nghĩ đất nước đang rất cần một thế hệ lãnh đạo mới, không chỉ trẻ hơn về tuổi tác mà còn mới hơn trong tư duy và văn hóa ứng xử. Một thế hệ không coi chức vụ là khoảng cách với người dân, không coi quyền lực là đặc quyền để người khác phục vụ mình, mà hiểu rằng chức vụ càng cao thì trách nhiệm lắng nghe và phục vụ nhân dân càng lớn.
Đôi khi, uy tín của một người lãnh đạo không được tạo nên bởi những bài phát biểu hoành tráng, những hội nghị lớn hay những khẩu hiệu mạnh mẽ, mà từ những hành động giản dị khiến người dân cảm thấy mình được tôn trọng.
Tôi hiểu niềm vui của Vũ Thị Mai và Văn Thái, của tôi và của những người đọc được bức thư của ông Hòa. Bởi niềm vui ấy không chỉ đến từ việc một cô gái làm du lịch được Chủ tịch tỉnh gửi thư cảm ơn. Nó còn đến từ hy vọng rằng cách ứng xử tử tế giữa chính quyền và người dân có lẽ bắt đầu không còn là điều quá xa xỉ ở đất nước chúng ta.
Một chính quyền tốt không chỉ cần biết huy động người dân đóng góp cho đất nước, mà còn phải biết nhìn thấy, trân trọng và cảm ơn những đóng góp ấy. Và quan trọng hơn, phải đủ tự tin để lắng nghe cả những lời phê bình của người dân. Tôi nghĩ đây mới là thông điệp đáng lan tỏa nhất từ bức thư của Chủ tịch tỉnh Cao Bằng.
Một chén trà, một bức thư cảm ơn, một lời mời nói thật. Những điều giản dị ấy đôi khi có sức thuyết phục hơn rất nhiều bài diễn văn về một chính quyền của dân, do dân và vì dân.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét