NƯỚC PHÁP TRƯỚC NGÃ RẼ LỊCH SỬ: KHI TINH THẦN CÁCH MẠNG TRỞ LẠI ĐƯỜNG PHỐ PARIS
Macron và cuộc khủng hoảng niềm tin vào giới tinh hoa chính trị Pháp
Bức tranh ấy từng trở thành biểu tượng của tinh thần đấu tranh vì tự do và chống lại chế độ cai trị áp đặt. Giờ đây, khi hình ảnh tương tự xuất hiện trên đường phố Paris, người ta không khỏi liên tưởng đến một nước Pháp đang đứng trước cuộc khủng hoảng chính trị và xã hội mới. Sự đối chiếu này gợi lên một câu hỏi: liệu tinh thần cách mạng từng làm nên lịch sử nước Pháp có đang trở lại trên đường phố Paris?
Điều đáng nói là sự bất mãn hiện nay không chỉ xuất phát từ một nhóm thanh niên hay một phong trào phản đối riêng lẻ. Nó phản ánh sự tích tụ của nhiều vấn đề: đời sống ngày càng đắt đỏ, sức mua suy giảm, những bất bình đẳng trong phân phối gánh nặng ngân sách và sự mất lòng tin đối với tầng lớp lãnh đạo.
Là một người đã có nhiều năm sống ở Pháp, tôi rất đồng cảm với những bất bình của người dân Pháp hiện nay.
1. Một nước Pháp mà tôi từng ngưỡng mộ và một nước Pháp khiến tôi thất vọng
Tôi từng có nhiều thiện cảm với nước Pháp thời các Tổng thống François Mitterrand và Jacques Chirac, và cả trong những năm trước, khi Pháp đứng trung lập trong cuộc chiến tranh Mỹ-Việt Nam chứ không theo đuôi Mỹ. Đó là một nước Pháp mà tôi cảm nhận được bản sắc riêng, có truyền thống chính trị độc lập, có tiếng nói và vị thế đáng kể trên trường quốc tế. Pháp không đơn thuần là một thành viên của phương Tây hay một quốc gia đi theo những quyết định được đưa ra từ Washington. Nước Pháp khi ấy vẫn có tham vọng bảo vệ lợi ích quốc gia, duy trì quyền tự chủ chiến lược và giữ vai trò riêng trong việc định hình trật tự thế giới.
Dưới thời François Mitterrand, nước Pháp vẫn theo đuổi một đường lối đối ngoại có bản sắc giống Tổng thống Charle De Gaulle, coi trọng vai trò của quốc gia và duy trì truyền thống ngoại giao độc lập. Dưới thời Jacques Chirac, điều đó tiếp tục được thể hiện rõ nét. Năm 2003, khi Mỹ và Anh thúc đẩy cuộc chiến tranh Iraq, Chirac đã kiên quyết phản đối việc sử dụng vũ lực khi chưa có sự cho phép của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc. Pháp khi ấy dám nói không với Washington, bất chấp sức ép rất lớn từ đồng minh.
Đó là hình ảnh một nước Pháp có chính kiến, có lòng tự trọng quốc gia và không dễ dàng đánh đổi quan điểm của mình để đổi lấy sự hài lòng của các cường quốc khác.
Nhưng từ thời Nicolas Sarkozy, rồi François Hollande và đặc biệt là Emmanuel Macron, tôi cảm nhận được một sự thay đổi ngày càng rõ rệt trong cách nước Pháp được điều hành và thể hiện vai trò quốc tế. Chính sách đối ngoại ngày càng gắn chặt với những ưu tiên của NATO và chiến lược của Mỹ; trong khi đó, những vấn đề kinh tế, xã hội và đời sống của người dân Pháp lại trở thành gánh nặng ngày càng lớn.
Tôi không cho rằng mọi chính sách của ba vị tổng thống này đều giống nhau, nhưng có một điều khiến tôi thất vọng: nước Pháp dường như ngày càng đánh mất tính độc lập trong tư duy chiến lược và bản sắc chính trị từng làm nên vị thế của mình.
Điều đáng lo ngại hơn là tầng lớp chính trị cầm quyền ngày càng xa rời những người dân mà họ đại diện. Những người nắm quyền liên tục nói về hội nhập châu Âu, vai trò lãnh đạo của phương Tây, những cam kết quốc tế, các mục tiêu chiến lược lớn lao và chống Nga, trong khi không quan tâm đến những thứ gắn liền với cuộc sống của người dân bình thường như tiền lương, giá điện, giá xăng, việc làm, lương hưu, bệnh viện và chất lượng cuộc sống.
Tôi cho rằng một bộ phận giới tinh hoa chính trị Pháp ngày nay đang quan tâm nhiều hơn đến việc duy trì vị thế, ảnh hưởng và lợi ích của chính họ trong hệ thống quyền lực, thay vì tập trung vào những vấn đề thiết thân của đất nước? Đây là nhận định chính trị của cá nhân tôi, nhưng những gì đang diễn ra trên đường phố Pháp và sự suy giảm niềm tin đối với giới lãnh đạo cho thấy câu hỏi ấy không phải không có cơ sở để được xã hội tranh luận.
Tôi muốn nhìn thấy một nước Pháp có bản lĩnh như thời De Gaulle, Mitterrand và Chirac: độc lập trong chính sách đối ngoại, biết bảo vệ lợi ích quốc gia, có trách nhiệm với người dân và không coi việc duy trì vai trò trong các liên minh quốc tế quan trọng hơn sự thịnh vượng của chính mình.
Một nước Pháp mạnh không nhất thiết phải luôn đứng ở tuyến đầu trong mọi cuộc xung đột quốc tế. Một nước Pháp có vị thế trước hết phải là một nước Pháp có nền kinh tế vững mạnh, xã hội ổn định, người dân được sống tốt và chính quyền thực sự chịu trách nhiệm trước nhân dân.
Điều tôi tiếc nuối không chỉ là sự thay đổi của những nhà lãnh đạo Pháp, mà còn là cảm giác một nước Pháp từng có bản sắc và tiếng nói riêng đang ngày càng trở nên xa lạ với chính hình ảnh mà tôi từng ngưỡng mộ qua những vần thơ, trang sách tiếng Pháp đọc ngay từ thời thơ ấu.
2. Macron: Từ biểu tượng của đổi mới đến một tổng thống mất niềm tin
Khi Emmanuel Macron bước vào Điện Élysée năm 2017, ông được giới tinh hoa chính trị và tài chính châu Âu xem như một gương mặt đại diện cho thế hệ lãnh đạo mới: trẻ trung, có học thức, am hiểu kinh tế và ủng hộ hội nhập châu Âu. Ông hứa hẹn cải cách nước Pháp, làm cho nền kinh tế năng động hơn và đưa đất nước trở lại vị thế dẫn dắt châu Âu.
Nhưng sau gần mười năm cầm quyền, hình ảnh ấy đã thay đổi rất nhiều. Theo khảo sát của Viện Elabe công bố ngày 5/11/2026, tỷ lệ người Pháp bày tỏ sự tin tưởng đối với Macron chỉ còn 13%, trong khi 82% không tin tưởng ông. Đây là mức thấp nhất kể từ khi Elabe tiến hành khảo sát chỉ số này. Thủ tướng Sébastien Lecornu cũng chỉ nhận được 17% mức độ tin tưởng.
Đây không đơn thuần là sự suy giảm uy tín cá nhân của một chính trị gia. Nó phản ánh một cuộc khủng hoảng sâu sắc hơn: khoảng cách ngày càng lớn giữa bộ máy cầm quyền và những người mà bộ máy ấy có trách nhiệm phục vụ.
Một chính phủ có thể tiếp tục tồn tại về mặt pháp lý, nhưng khi chỉ còn một bộ phận rất nhỏ dân chúng tin tưởng người đứng đầu, khả năng thuyết phục xã hội chấp nhận những chính sách khó khăn sẽ bị suy yếu nghiêm trọng.
3. Khi người dân không còn đủ tiền để sống
Đằng sau những con số khảo sát là một thực tế kinh tế mà người dân cảm nhận trực tiếp mỗi ngày. Theo Viện Thống kê quốc gia Pháp (INSEE), tháng 9/2026, chỉ số giá tiêu dùng tăng 3,1% so với cùng kỳ năm trước. Đáng chú ý hơn, giá năng lượng tăng tới 21,3%, trong đó giá các sản phẩm dầu mỏ tăng 36,2%, giá dầu diesel tăng 44,1%. Đối với những người có thu nhập thấp, đây là những khoản chi tiêu không thể dễ dàng cắt giảm. Họ vẫn phải đi làm, vẫn phải sưởi ấm nhà cửa, vẫn phải mua thực phẩm và thanh toán hóa đơn điện nước.
Một người dân Pháp đã bày tỏ sự phẫn nộ: thu nhập của ông chỉ khoảng 1.000 euro mỗi tháng, vợ phải làm hai công việc, cuộc sống ở nông thôn ngày càng khó khăn. Muốn đi khám bệnh có khi phải lái xe hàng chục kilômét. Đó là một lời than phiền đáng suy ngẫm. Nước Pháp là một trong những nền kinh tế phát triển hàng đầu thế giới, nhưng một bộ phận người dân vẫn phải vật lộn với những nhu cầu cơ bản nhất.
Vấn đề không chỉ nằm ở lạm phát. Điều quan trọng hơn là thu nhập thực tế của người dân có theo kịp chi phí sinh hoạt hay không. Khi tiền lương tăng chậm hơn chi phí thiết yếu, người lao động sẽ cảm thấy mình nghèo đi ngay cả khi vẫn có việc làm. Khi dịch vụ công suy giảm, người dân phải tự bỏ thêm tiền và thời gian để tiếp cận những dịch vụ trước đây họ được hưởng.
Đến một thời điểm, sự bất mãn kinh tế sẽ chuyển hóa thành bất mãn chính trị.
4. Ngân sách 54 tỷ euro: Ai phải trả giá cho những khó khăn tài chính của nước Pháp?
Một trong những vấn đề gây tranh cãi lớn nhất hiện nay là dự toán ngân sách năm 2027. Chính phủ Pháp đặt mục tiêu giảm thâm hụt ngân sách xuống 5% GDP, đòi hỏi một nỗ lực điều chỉnh tài khóa khoảng 54 tỷ euro. Trong đó, các biện pháp được đưa vào những dự luật tài chính năm 2027 dự kiến tạo ra khoảng 43 tỷ euro điều chỉnh.
Các biện pháp được đề xuất bao gồm hạn chế điều chỉnh một số khoản lương hưu theo lạm phát, tiết kiệm chi phí y tế, điều chỉnh một số khoản hỗ trợ và giảm chi tiêu công.
Về nguyên tắc, một quốc gia có thâm hụt ngân sách lớn không thể mãi tiếp tục vay nợ mà không tìm cách điều chỉnh. Nhưng vấn đề nằm ở chỗ: điều chỉnh bằng cách nào và ai phải gánh chịu phần lớn chi phí?
Nếu người lao động, người nghỉ hưu và những người có thu nhập thấp phải tiếp tục thắt lưng buộc bụng, trong khi những ưu tiên đối ngoại và các cam kết chính trị của giới lãnh đạo vẫn được duy trì, người dân có quyền đặt câu hỏi về thứ tự ưu tiên của chính phủ nhằm phục vụ lợi ích của ai.
Ngày 4/11/2026, Quốc hội Pháp đã bác bỏ phần thứ nhất của dự luật ngân sách năm 2027 liên quan đến thu ngân sách. Kết quả biểu quyết là 458 phiếu chống, không có phiếu thuận và 2 phiếu trắng.
Đây là một thất bại chính trị nghiêm trọng đối với chính phủ. Nó cho thấy chính quyền Macron không chỉ gặp khó khăn trên đường phố mà còn không thể tập hợp được sự ủng hộ cần thiết trong nghị trường để thông qua chương trình tài chính của mình. Một chính phủ không có sự ủng hộ vững chắc trong Quốc hội sẽ gặp khó khăn lớn khi muốn áp đặt những chính sách thắt lưng buộc bụng lên toàn xã hội.
5. Nghịch lý châu Âu: Tiền để chống Nga hay tiền cho cuộc sống của người dân?
Một trong những vấn đề cần được tranh luận nghiêm túc là chính sách hỗ trợ Ukraine của Liên minh châu Âu. Ngày 23/4/2026, Hội đồng EU thống nhất khoản vay 90 tỷ euro dành cho Ukraine trong hai năm 2026–2027. Theo cơ cấu được công bố, 30 tỷ euro dành cho hỗ trợ kinh tế và 60 tỷ euro dành cho hỗ trợ quân sự.
Ngày 5/11, Ủy ban châu Âu tiếp tục công bố việc giải ngân 4,36 tỷ euro cho Ukraine trong khuôn khổ cơ chế hỗ trợ này. Trong khi đó, Eurostat cho biết năm 2025, có 92,7 triệu người tại EU, tương đương 20,9% dân số, thuộc diện có nguy cơ nghèo đói hoặc bị loại trừ xã hội.
Hai con số này đặt ra một câu hỏi chính trị rất đáng suy nghĩ: trong bối cảnh nhiều người dân châu Âu đang gặp khó khăn về kinh tế, liệu các chính phủ đã cân nhắc đầy đủ chi phí cơ hội của những cam kết tài chính đối ngoại hay chưa?
Tất nhiên, không thể đơn giản lấy số tiền viện trợ Ukraine chia cho số người nghèo rồi kết luận rằng nếu không viện trợ thì toàn bộ số tiền đó sẽ được chuyển sang cải thiện đời sống dân chúng. Các khoản ngân sách có cơ chế, mục đích và nguồn tài trợ khác nhau.
Nhưng điều đó không làm mất đi câu hỏi cốt lõi: Chính phủ phải chịu trách nhiệm trước hết về lợi ích của người dân đóng thuế cho mình.
Người dân Pháp có quyền yêu cầu chính phủ giải thích vì sao họ phải chấp nhận những biện pháp tiết kiệm trong nước, trong khi những cam kết tài chính quốc tế vẫn được duy trì ở quy mô lớn. Đó là một vấn đề về lựa chọn chính sách, không phải chỉ là vấn đề ủng hộ hay phản đối Ukraine.
6. Khi quá khứ thuộc địa quay trở lại ám ảnh nước Pháp
Một diễn biến khác cho thấy vị thế quốc tế của chính quyền Macron đang gặp nhiều khó khăn là quan hệ với Algeria. Theo Reuters ngày 23/10/2026, Algeria được cho là đã chỉ đạo các nhà sản xuất phân bón urê ngừng xuất khẩu sang Pháp. Nếu được thực hiện đầy đủ, động thái này có thể ảnh hưởng tới khoảng 30% lượng urê nhập khẩu của Pháp.
Căng thẳng giữa hai nước đã gia tăng sau khi Macron ủng hộ kế hoạch trao quyền tự trị cho Tây Sahara dưới chủ quyền Morocco vào năm 2024. Đây là một diễn biến có ý nghĩa vượt ra ngoài lĩnh vực thương mại.
Algeria từng là thuộc địa của Pháp trong hơn một thế kỷ và chỉ giành được độc lập năm 1962 sau một cuộc chiến tranh khốc liệt. Vì vậy, quan hệ giữa hai nước luôn chịu ảnh hưởng của lịch sử thuộc địa, vấn đề chủ quyền và những bất đồng chính trị.
Nước Pháp ngày nay không thể tiếp tục ứng xử với các quốc gia từng là thuộc địa của mình bằng tâm thế của một cường quốc có quyền áp đặt. Một quan hệ đối tác bình đẳng phải dựa trên lợi ích hai bên, sự tôn trọng chủ quyền và khả năng thỏa hiệp. Nếu Paris không nhận thức được sự thay đổi trong tương quan quyền lực quốc tế, những tổn thất ngoại giao và kinh tế là điều khó tránh khỏi.
7. Mélenchon và Le Pen: Hai con đường khác nhau nhưng cùng thách thức trật tự chính trị hiện tại
Điều đáng chú ý trong đời sống chính trị Pháp hiện nay là sự nổi lên của những lực lượng đối lập với giới tinh hoa cầm quyền. Ở cánh tả, Jean-Luc Mélenchon tiếp tục đưa ra một chương trình kinh tế và đối ngoại có nhiều điểm đối lập với Macron. Trong chương trình tranh cử được công bố ngày 7/11/2026, ông đề xuất nâng lương tối thiểu thực nhận lên 1.700 euro mỗi tháng, khôi phục tuổi nghỉ hưu 60 đối với những người đã đóng bảo hiểm đủ 40 năm, kiểm soát giá một số mặt hàng thiết yếu và tăng thuế đối với người giàu.
Về đối ngoại, Mélenchon chủ trương đưa Pháp từng bước rời khỏi NATO, bắt đầu bằng việc rút khỏi bộ chỉ huy quân sự tích hợp. Ông cũng phản đối việc xem Nga như một kẻ thù không thể đối thoại. Đáng chú ý, ông muốn thay đổi chính sách năng lượng, giảm dần vai trò điện hạt nhân để chuyển sang năng lượng tái tạo.
Ở cánh hữu, Marine Le Pen và lực lượng Tập hợp Quốc gia (RN) cũng thể hiện sự phản đối mạnh mẽ đối với nhiều chính sách của Macron và cách thức vận hành hiện nay của EU. Le Pen cho rằng nước Pháp không thể tiếp tục gánh thêm những nghĩa vụ tài chính đối với Ukraine trong khi ngân sách quốc gia đang gặp khó khăn. Bà cũng chủ trương hạn chế nhập cư và thay đổi sâu sắc chính sách đối với EU.
Dù khác biệt rất lớn về tư tưởng kinh tế, xã hội và nhập cư, hai lực lượng này đều đặt câu hỏi về mức độ hội nhập châu Âu, vai trò của NATO và quyền tự chủ của nước Pháp trong hoạch định chính sách.
Đây là một sự thay đổi đáng chú ý. Trong nhiều năm, giới tinh hoa chính trị Pháp thường coi những quan điểm như vậy là cực đoan, dân túy hoặc chống châu Âu. Nhưng khi những lực lượng mang các quan điểm ấy ngày càng thu hút sự ủng hộ, vấn đề không còn đơn giản là dán nhãn chính trị cho họ.
Cần phải hỏi vì sao ngày càng nhiều cử tri muốn tìm kiếm một con đường khác. Có thể người dân không hoàn toàn đồng tình với mọi đề xuất của Mélenchon hay Le Pen. Nhưng họ đang thể hiện mong muốn thay đổi một hệ thống chính trị mà họ cho rằng không còn đại diện đầy đủ cho lợi ích của mình.
8. Nước Pháp có thực sự bước vào một cuộc cách mạng chính trị mới?
Khi khó khăn kinh tế kéo dài, niềm tin vào chính phủ suy giảm, các đảng phái truyền thống mất khả năng tập hợp sự ủng hộ và những lực lượng đối lập ngày càng mạnh lên, một cuộc tái cấu trúc chính trị là điều có cơ sở để dự báo.
Tuy nhiên, cần phân biệt giữa sự sụp đổ của uy tín chính phủ và sự sụp đổ của một chế độ chính trị. Những cuộc biểu tình đông người không tự động dẫn tới việc chính phủ phải từ chức, càng không đồng nghĩa với một cuộc cách mạng.
Macron không thể tiếp tục tranh cử tổng thống vào năm 2027 vì Hiến pháp Pháp không cho phép một người giữ chức tổng thống quá hai nhiệm kỳ liên tiếp. Vì vậy, cuộc bầu cử năm 2027 sẽ là thời điểm người dân đánh giá lại toàn bộ di sản chính trị của ông, chứ không đơn thuần là một cuộc bỏ phiếu chống lại cá nhân Macron.
Điều đáng quan tâm hơn là nước Pháp sẽ lựa chọn hướng đi nào sau thời kỳ Macron. Nếu một lực lượng đối lập giành chiến thắng, chính sách của Pháp về NATO, EU, Ukraine, Nga, năng lượng và ngân sách có thể thay đổi rất đáng kể. Điều này sẽ tác động không chỉ đến nước Pháp mà còn đến tương lai của toàn bộ châu Âu.
Đức có thể phải đối diện với áp lực lớn hơn trong việc duy trì vai trò tài chính và chính trị của mình trong EU. Nhưng cũng không nên kết luận rằng mọi gánh nặng của châu Âu sẽ tự động chuyển sang Đức, bởi điều đó còn phụ thuộc vào kết quả đàm phán và chính sách của từng quốc gia thành viên.
9. Kết luận: Nhu cầu phải có một nước Pháp khác
Có lẽ điều đáng suy ngẫm nhất trong những diễn biến hiện nay không phải là Macron còn giữ được bao nhiêu quyền lực, mà là tại sao một bộ phận ngày càng lớn người Pháp không còn tin tưởng vào mô hình điều hành đất nước của ông.
Một chính phủ không thể chỉ yêu cầu người dân hy sinh, thắt lưng buộc bụng và chấp nhận những quyết định được đưa ra nhân danh lợi ích quốc gia. Chính phủ cũng phải chứng minh rằng những hy sinh ấy được phân bổ công bằng và thực sự phục vụ lợi ích của xã hội.
Nước Pháp từng làm rung chuyển châu Âu bằng những cuộc cách mạng. Tinh thần tự do, bình đẳng và bác ái đã trở thành những giá trị có ảnh hưởng vượt xa biên giới quốc gia này. Nhưng lịch sử không bảo đảm rằng những giá trị ấy sẽ tự động được bảo vệ bởi các chính phủ nhân danh chúng nhưng năng lực yếu kém và hoạt động vì lợi ích riêng
Khi người lao động khó khăn, người nghỉ hưu lo lắng, giới trẻ mất niềm tin và những người đóng thuế cảm thấy tiếng nói của mình không được lắng nghe, thì vấn đề không còn chỉ là một cuộc khủng hoảng của cá nhân tổng thống. Đó là cuộc khủng hoảng của cả một mô hình quản trị.
Bức tranh Tự do dẫn dắt nhân dân của Delacroix có thể vẫn chỉ là một tác phẩm nghệ thuật. Nhưng hình ảnh người phụ nữ phất cao lá cờ Pháp trên đường phố hôm nay nhắc nhở giới cầm quyền rằng: quyền lực chính trị không phải tài sản riêng của những người đang nắm giữ nó.
Thông điệp quan trọng nhất từ các phong trào xã hội ở nước Pháp hiện nay là: Một chính phủ có thể điều hành đất nước bằng quyền lực hiến định, nhưng không thể duy trì tính chính danh lâu dài nếu đánh mất niềm tin của nhân dân.
Cá nhân tôi rất ủng hộ các phong trào xã hội ở nước Pháp. Lịch sử ba trăm năm qua cho thấy chỉ có đấu tranh, đời sống của người dân mới được cải thiện, xã hội mới tiến bộ và phát triển. Pháp đã từng dẫn đầu thế giới trong nhiều giai đoạn lịch sử, phải chăng bây giờ là lúc họ tỉnh giấc. Tinh thần cách mạng của nhân dân Pháp là bất diệt.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét