CÓ NÊN ĂN MỪNG CHIẾN THẮNG CỦA ĐẢNG DÂN CHỦ TẠI MỸ?

CHÂU ÂU VÀ VIỆT NAM CÓ NÊN ĂN MỪNG CHIẾN THẮNG CỦA ĐẢNG DÂN CHỦ TẠI MỸ?

1. Chiến thắng của Đảng Dân chủ chưa chắc là tin vui đối với châu Âu
Đảng Dân chủ Mỹ giành lại quyền kiểm soát cả Thượng viện và Hạ viện trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ngày 3/11/2026, tạo ra một bước ngoặt đáng kể trong tương quan quyền lực tại Washington. Chính quyền Tổng thống Donald Trump sẽ phải đối mặt với một Quốc hội do phe đối lập kiểm soát, khiến việc triển khai chương trình nghị sự trong nước trở nên khó khăn hơn.

Đối với nhiều chính trị gia châu Âu vốn bất đồng với các chính sách của ông Trump, kết quả này có vẻ là một lý do để ăn mừng. Theo khảo sát của Polling Europe công bố tháng 10/2026, có tới 58% người châu Âu được hỏi mong muốn Đảng Dân chủ chiến thắng, trong khi chỉ 18% ủng hộ Đảng Cộng hòa.

Tuy nhiên, các chuyên gia về chính sách đối ngoại cảnh báo rằng châu Âu không nên vội vàng khui sâm panh. Chiến thắng của Đảng Dân chủ không đồng nghĩa với việc quan hệ Mỹ - EU sẽ lập tức được cải thiện. Thậm chí, nếu bị Quốc hội cản trở trong các vấn đề đối nội, ông Trump có thể chuyển sự chú ý sang chính sách đối ngoại và thương mại, nơi ông vẫn có nhiều quyền chủ động hơn. Khi đó, châu Âu có thể trở thành một trong những đối tượng chịu sức ép lớn nhất.

Wolfgang Ischinger, nhà ngoại giao cấp cao người Đức và cựu Chủ tịch Hội nghị An ninh Munich, cảnh báo rằng nếu người châu Âu cho rằng quan hệ xuyên Đại Tây Dương sẽ hài hòa hơn sau chiến thắng của Đảng Dân chủ thì họ đã nhầm lẫn nghiêm trọng. Ông khuyên các nhà lãnh đạo châu Âu không nên công khai ăn mừng, tránh tạo thêm lý do khiến Nhà Trắng bất mãn.

Trong khi đó, Nathalie Tocci, cựu cố vấn của Đại diện cấp cao EU về Chính sách Đối ngoại và An ninh, cho rằng ông Trump có thể vẫn duy trì lập trường cứng rắn với châu Âu bất kể kết quả bầu cử. Theo bà, thất bại của phe Trump vẫn có ý nghĩa biểu tượng đối với các lực lượng tự do và trung dung ở châu Âu.

Hai quan điểm này cho thấy châu Âu đang ở trong một tình thế mâu thuẫn: vừa hy vọng Quốc hội Mỹ có thể kiềm chế ông Trump, vừa lo ngại rằng những hạn chế trong nước sẽ khiến Nhà Trắng quyết liệt hơn trên mặt trận đối ngoại.

2. Quốc hội Mỹ có thể kiềm chế Trump, nhưng không thể thay thế tổng thống

Việc Đảng Dân chủ kiểm soát cả hai viện Quốc hội sẽ tạo ra những trở ngại đáng kể đối với chính quyền Trump.

Quốc hội Mỹ có quyền lập pháp, phân bổ ngân sách và giám sát hoạt động của nhánh hành pháp. Với quyền kiểm soát hai viện, Đảng Dân chủ có thể tổ chức các cuộc điều tra, triệu tập quan chức chính phủ, yêu cầu cung cấp tài liệu và gây sức ép đối với các chính sách của Nhà Trắng.

Thượng viện còn có quyền phê chuẩn nhiều vị trí quan trọng do tổng thống đề cử, bao gồm thành viên nội các, đại sứ và thẩm phán liên bang. Vì vậy, Đảng Dân chủ có thể trì hoãn hoặc ngăn cản một số quyết định nhân sự của ông Trump.

Tuy nhiên, quyền lực của Quốc hội có giới hạn. Tổng thống Mỹ vẫn nắm giữ quyền chủ động đáng kể trong các cuộc đàm phán ngoại giao, chính sách liên minh, triển khai quân sự và nhiều quyết định thương mại. Quốc hội có thể tác động thông qua luật pháp, ngân sách và hoạt động giám sát, nhưng không thể trực tiếp thay thế tổng thống trong mọi quyết định đối ngoại.

Kurt Volker, cựu Đại sứ Mỹ tại NATO, nhấn mạnh rằng mặc dù Đảng Dân chủ nhìn chung ủng hộ Ukraine và NATO hơn Đảng Cộng hòa, việc họ kiểm soát Quốc hội không đồng nghĩa với khả năng buộc ông Trump thay đổi chính sách đối ngoại.

Điều đó có nghĩa là châu Âu không thể kỳ vọng chiến thắng của Đảng Dân chủ sẽ tự động đưa chính sách đối ngoại Mỹ trở lại quỹ đạo mà họ mong muốn. Ngược lại, khi gặp trở ngại trong nước, ông Trump có thể tìm kiếm những thành tựu trên trường quốc tế để củng cố vị thế chính trị của mình.

3. Thuế quan và quốc phòng: Những bất đồng mang tính cơ cấu giữa Mỹ và châu Âu

Trên thực tế, những bất đồng giữa Mỹ và châu Âu đã vượt xa phong cách chính trị cá nhân của ông Trump. Hai vấn đề thể hiện rõ nhất sự thay đổi này là thương mại và an ninh.

Tháng 7/2025, Tổng thống Trump và Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen đạt được một thỏa thuận khung thương mại tại Scotland. Theo tuyên bố chung, Mỹ áp dụng mức thuế trần 15% đối với phần lớn hàng hóa nhập khẩu từ EU, trong khi EU cam kết xóa bỏ thuế nhập khẩu đối với các sản phẩm công nghiệp của Mỹ và mở rộng khả năng tiếp cận thị trường cho một số mặt hàng nông nghiệp, thủy sản Mỹ.

Ủy ban châu Âu coi đây là một bước tiến nhằm khôi phục tính ổn định và khả năng dự đoán trong thương mại xuyên Đại Tây Dương. Tuy nhiên, thỏa thuận cũng cho thấy Washington có thể sử dụng sức ép thuế quan để buộc châu Âu nhượng bộ về tiếp cận thị trường.

Trong lĩnh vực an ninh, chính quyền Trump tiếp tục yêu cầu các nước châu Âu chịu trách nhiệm lớn hơn đối với quốc phòng của chính mình. Tại Hội nghị thượng đỉnh NATO ở La Hay tháng 6/2025, các thành viên NATO cam kết nâng chi tiêu quốc phòng và an ninh lên 5% GDP vào năm 2035, trong đó ít nhất 3,5% dành cho các nhu cầu quốc phòng thiết yếu.

Điều này đặt các nước châu Âu trước những lựa chọn ngân sách khó khăn. Họ phải tăng chi tiêu quân sự trong khi vẫn cần nguồn lực để duy trì các chương trình kinh tế và xã hội.

Một báo cáo của Cơ quan Nghiên cứu Nghị viện châu Âu (EPRS) tháng 10/2026 cũng chỉ ra rằng châu Âu vẫn phụ thuộc đáng kể vào vũ khí và trang thiết bị quân sự của Mỹ, trong khi các doanh nghiệp quốc phòng châu Âu lại gặp nhiều hạn chế khi tiếp cận thị trường Mỹ.

Đáng chú ý, yêu cầu châu Âu tăng chi tiêu quốc phòng không phải là chính sách riêng của ông Trump. Từ thời Obama đến Biden, các chính quyền Mỹ đều đã thúc đẩy các đồng minh châu Âu chia sẻ nhiều hơn trách nhiệm an ninh. Điểm khác biệt của ông Trump là cách gây sức ép trực tiếp và quyết liệt hơn.

Vì vậy, ngay cả khi Đảng Dân chủ giành lại quyền kiểm soát Quốc hội, châu Âu cũng không thể kỳ vọng Mỹ sẽ quay lại gánh vác phần lớn chi phí an ninh như trước đây.

4. Chính sách của hai đảng Mỹ đang có những điểm hội tụ

Điều đáng lo ngại hơn đối với châu Âu không chỉ là chính sách của ông Trump, mà còn là sự hội tụ ngày càng rõ rệt giữa Đảng Dân chủ và Đảng Cộng hòa trong một số ưu tiên chiến lược của Mỹ.

Bronwen Maddox, Giám đốc Chatham House, cho rằng châu Âu cần nhìn nhận những thay đổi sâu sắc trong xã hội và nền chính trị Mỹ, thay vì chỉ tập trung vào việc đảng nào giành chiến thắng trong một cuộc bầu cử.

Theo bà, việc cử tri Mỹ hai lần đưa ông Trump vào Nhà Trắng cho thấy phong trào MAGA không phải là một hiện tượng nhất thời. Các nhà lãnh đạo châu Âu đã đánh giá thấp sức ảnh hưởng và tính bền vững của phong trào này, đồng thời chưa nhận thức đầy đủ rằng nước Mỹ đang thay đổi trên phạm vi rộng hơn, kể cả bên trong Đảng Dân chủ.

Sự thay đổi đó thể hiện ở việc cả hai đảng ngày càng ưu tiên bảo vệ ngành sản xuất trong nước, an ninh chuỗi cung ứng, công nghệ chiến lược và việc làm của người Mỹ.

Chính quyền Trump sử dụng thuế quan và đàm phán song phương để bảo vệ lợi ích kinh tế Mỹ. Trong khi đó, chính quyền Biden cũng triển khai Đạo luật Giảm lạm phát và các chương trình trợ cấp công nghiệp, đặc biệt trong lĩnh vực bán dẫn. Những chính sách này từng khiến châu Âu lo ngại về nguy cơ các doanh nghiệp và nguồn vốn công nghiệp dịch chuyển sang Mỹ.

Hai đảng vẫn khác nhau về chủ nghĩa đa phương, chính sách khí hậu, quan hệ đồng minh và phương thức ngoại giao. Tuy nhiên, sự khác biệt đó không làm thay đổi một xu hướng cơ bản: Washington ngày càng đặt lợi ích kinh tế và chiến lược của nước Mỹ lên hàng đầu.

Do đó, ngay cả khi một chính quyền Dân chủ lên nắm quyền trong tương lai, châu Âu cũng khó có thể khôi phục môi trường kinh tế và an ninh thuận lợi như trước đây.

5. Châu Âu đứng giữa Mỹ và Trung Quốc

Những thay đổi trong quan hệ Mỹ - EU còn thể hiện rõ trong chính sách đối với Trung Quốc.

Trong những năm gần đây, Mỹ liên tục thúc đẩy cạnh tranh với Trung Quốc trong các lĩnh vực công nghệ cao, chất bán dẫn, khoáng sản chiến lược và chuỗi cung ứng. Washington đồng thời gây sức ép để các đồng minh châu Âu phối hợp chặt chẽ hơn trong những lĩnh vực này.

Tuy nhiên, lợi ích của châu Âu không hoàn toàn trùng khớp với Mỹ. Trung Quốc vừa là thị trường tiêu thụ lớn, vừa là đối tác thương mại và đầu tư quan trọng đối với các nền kinh tế hàng đầu châu Âu, đặc biệt là Đức và Pháp.

Nếu hoàn toàn đi theo chính sách của Mỹ đối với Trung Quốc, các doanh nghiệp châu Âu có thể phải chịu thiệt hại về thị trường, chuỗi cung ứng và cơ hội đầu tư. Nhưng nếu không phối hợp với Washington, châu Âu có thể phải đối mặt với sức ép trong quan hệ an ninh và công nghệ.

Tình thế càng phức tạp khi Mỹ và Trung Quốc cũng tìm cách giải quyết một số bất đồng thương mại thông qua đàm phán. Nếu hai nước đạt được những thỏa thuận mới, châu Âu có thể lo ngại lợi ích của mình bị gạt ra ngoài.

Vì vậy, châu Âu không chỉ phải tìm cách giảm sự phụ thuộc an ninh vào Mỹ, mà còn cần xây dựng một chính sách đối với Trung Quốc dựa trên lợi ích kinh tế và chiến lược của chính mình. Đây là một phần quan trọng của mục tiêu mà châu Âu gọi là TỰ CHỦ CHIẾN LƯỢC.

6. Châu Âu cần xây dựng năng lực tự chủ thay vì chờ đợi nước Mỹ thay đổi

Ngày càng nhiều nhà nghiên cứu châu Âu cho rằng các nước trong khu vực cần xem chính quyền Trump là biểu hiện của một xu hướng thay đổi lâu dài, chứ không phải một sự cố chính trị có thể biến mất sau một nhiệm kỳ.

Một phân tích của Chatham House về tương lai NATO cho thấy các nhà hoạch định chính sách châu Âu đang nghiêm túc xem xét việc giảm phụ thuộc vào Mỹ trong các lĩnh vực quân sự, kinh tế và công nghệ.

Tuy nhiên, quá trình này cũng có thể tạo ra những mâu thuẫn mới. Trong gần 80 năm, Mỹ vừa cung cấp bảo đảm an ninh cho châu Âu, vừa duy trì ảnh hưởng chính trị và quân sự sâu rộng tại khu vực. Nếu châu Âu xây dựng được một ngành công nghiệp quốc phòng độc lập và năng lực ra quyết định chiến lược mạnh hơn, cán cân quyền lực giữa hai bờ Đại Tây Dương cũng sẽ thay đổi.

Washington có thể không dễ dàng chấp nhận sự suy giảm ảnh hưởng của mình, ngay cả khi chính quyền Mỹ trong tương lai có thái độ thân thiện hơn với châu Âu.

Một phân tích của Trung tâm Chính sách châu Âu công bố ngày 30/10/2026 cũng nhấn mạnh châu Âu không nên coi kết quả bầu cử giữa nhiệm kỳ của Mỹ là cơ hội đơn thuần để khôi phục quan hệ xuyên Đại Tây Dương theo mô hình cũ. Những thay đổi trong cạnh tranh chiến lược, thương mại, quốc phòng, công nghệ và quản trị toàn cầu có tính chất lâu dài, vượt xa một chu kỳ bầu cử.

Điều đó không có nghĩa quan hệ Mỹ - EU sẽ tất yếu rơi vào đối đầu toàn diện. Hai bên vẫn có quan hệ sâu rộng về thương mại, đầu tư, công nghệ và an ninh. Theo số liệu của Ủy ban châu Âu, tổng kim ngạch thương mại hàng hóa và dịch vụ giữa EU và Mỹ năm 2025 đạt khoảng 1.800 tỷ euro, tương đương trung bình 4,9 tỷ euro mỗi ngày. Những lợi ích kinh tế to lớn này vẫn tạo động lực mạnh mẽ để hai bên duy trì hợp tác. Nhưng hợp tác không đồng nghĩa với việc lợi ích của hai bên luôn thống nhất.

7. Nước Mỹ đang thay đổi, châu Âu phải thích nghi

Chiến thắng của Đảng Dân chủ trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ chắc chắn sẽ làm thay đổi tương quan quyền lực tại Washington và tạo ra nhiều trở ngại đối với chính quyền Trump trong hai năm cuối nhiệm kỳ.

Nhưng bầu cử Quốc hội không phải là bầu cử tổng thống. Việc Đảng Dân chủ giành lại quyền kiểm soát hai viện không có nghĩa là chính sách đối ngoại của Mỹ sẽ lập tức thay đổi căn bản, càng không có nghĩa những bất đồng giữa Mỹ và châu Âu sẽ biến mất.

Như Bronwen Maddox đã nhận định, những biến động trong nền chính trị Mỹ vượt xa phạm vi cá nhân ông Trump. Điều châu Âu cần thích nghi không đơn thuần là một tổng thống Mỹ có lập trường cứng rắn, mà là một nước Mỹ ngày càng ưu tiên lợi ích quốc gia và các mục tiêu chiến lược của chính mình, bất kể đảng nào nắm quyền.

Cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ có thể thay đổi cán cân quyền lực ở Washington, nhưng không thể giải quyết những vấn đề căn bản của châu Âu: sự phụ thuộc về an ninh, năng lực cạnh tranh kinh tế và khả năng tự quyết định chính sách đối ngoại.

Châu Âu có thể đang hy vọng vào một nước Mỹ thân thiện hơn, nhưng điều họ phải đối mặt là một nước Mỹ đang thay đổi.

Vì vậy, thay vì ăn mừng chiến thắng của Đảng Dân chủ, châu Âu cần tập trung vào việc củng cố sức mạnh kinh tế, quốc phòng và năng lực tự chủ chiến lược của chính mình.

8. Vậy Việt Nam có nên vui mừng trước chiến thắng của Đảng Dân chủ Mỹ?

Nếu châu Âu không nên vội vàng ăn mừng chiến thắng của Đảng Dân chủ tại Mỹ, thì Việt Nam cũng cần có cái nhìn thận trọng tương tự. Đối với Việt Nam, điều quan trọng không phải là đảng nào giành được nhiều ghế hơn trong Quốc hội Mỹ, mà là những thay đổi trong chính sách kinh tế, thương mại và đối ngoại của Washington sẽ tác động như thế nào đến lợi ích của Việt Nam.

Trước hết, việc Đảng Dân chủ kiểm soát cả hai viện Quốc hội có thể tạo ra một số thuận lợi cho Việt Nam. Đảng Dân chủ nhìn chung có xu hướng coi trọng hơn các liên minh truyền thống, hợp tác đa phương và vai trò của các thể chế quốc tế. Điều này có thể giúp giảm bớt những bất ổn trong quan hệ quốc tế, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi hơn cho hợp tác giữa Mỹ với các đối tác ở châu Á - Thái Bình Dương.

Việt Nam có thể hưởng lợi nếu Mỹ duy trì cam kết với khu vực, tiếp tục hợp tác về an ninh hàng hải, công nghệ, giáo dục và chuỗi cung ứng. Một môi trường quốc tế ổn định hơn cũng có lợi cho hoạt động xuất khẩu, thu hút đầu tư nước ngoài và phát triển kinh tế của Việt Nam.

Tuy nhiên, Việt Nam không nên nhầm lẫn giữa chính sách đối ngoại mềm mỏng hơn với chính sách kinh tế có lợi hơn. Trên thực tế, cả Đảng Dân chủ và Đảng Cộng hòa đều có xu hướng bảo vệ sản xuất trong nước, tăng cường an ninh chuỗi cung ứng và hạn chế sự phụ thuộc vào Trung Quốc trong các lĩnh vực chiến lược. Chính sách trợ cấp công nghiệp, kiểm soát công nghệ và bảo hộ thương mại của chính quyền Biden cho thấy chủ nghĩa bảo hộ không phải là đặc điểm riêng của ông Trump.

Điều này đặc biệt đáng chú ý đối với Việt Nam, bởi Mỹ là một trong những thị trường xuất khẩu quan trọng nhất của nước ta. Nếu Washington tiếp tục tăng cường các biện pháp kiểm soát xuất xứ hàng hóa, chống lẩn tránh thuế quan và điều tra các hoạt động thương mại bị cho là không công bằng, các doanh nghiệp Việt Nam có thể phải đối mặt với nhiều rủi ro hơn. Đặc biệt, Việt Nam cần chứng minh rõ giá trị gia tăng thực sự được tạo ra trong nước, tránh để hàng hóa xuất khẩu bị nghi ngờ chỉ chuyển tải từ nước thứ ba, cụ thể là từ Trung Quốc.

Một vấn đề khác là quan hệ Mỹ - Trung. Việt Nam có lợi ích lớn trong việc duy trì quan hệ kinh tế với cả hai nước. Trung Quốc là đối tác thương mại và nguồn cung nguyên vật liệu, máy móc quan trọng; trong khi Mỹ là thị trường xuất khẩu lớn và đối tác có vai trò ngày càng quan trọng trong hợp tác công nghệ, đầu tư và an ninh.

Nếu Mỹ và Trung Quốc tiếp tục cạnh tranh gay gắt, Việt Nam có thể thu hút thêm đầu tư và đơn hàng nhờ xu hướng đa dạng hóa chuỗi cung ứng. Nhưng lợi ích này không tự động xuất hiện. Việt Nam cũng có nguy cơ bị cuốn vào những tranh chấp thương mại, công nghệ và địa chính trị giữa hai cường quốc. Nếu Mỹ gia tăng sức ép buộc các đối tác phải lựa chọn rõ ràng hơn trong một số lĩnh vực chiến lược, không gian cân bằng quan hệ đối ngoại của Việt Nam sẽ trở nên khó khăn hơn.

Ngược lại, nếu Mỹ và Trung Quốc đạt được những thỏa thuận thương mại riêng, Việt Nam cũng không nên mặc nhiên cho rằng mình sẽ được hưởng lợi, vì nói chung các nước nhỏ thường là vật hy sinh trên bàn đàm phán của các nước lớn. Các thỏa thuận giữa hai cường quốc có thể làm thay đổi dòng thương mại, đầu tư và chuỗi cung ứng, làm cho một số lợi thế cạnh tranh của Việt Nam suy giảm.

Vì vậy, Việt Nam cần quan tâm hơn cả là nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế, phát triển công nghiệp hỗ trợ, tăng tỷ lệ nội địa hóa, đa dạng hóa thị trường xuất khẩu và giảm sự phụ thuộc quá mức vào bất kỳ một thị trường hay nguồn cung nào. Đồng thời, cần duy trì quan hệ ổn định, thực chất và có tính dự báo với cả Mỹ, Trung Quốc và các đối tác lớn khác.

Nói cách khác, Việt Nam không nên vui mừng hay thất vọng chỉ vì Đảng Dân chủ thắng cử. Một nước Mỹ thân thiện hơn với các đồng minh chưa chắc đã là một nước Mỹ dễ dãi hơn với các đối tác thương mại. Và một nước Mỹ có chính sách cứng rắn với Trung Quốc cũng không có nghĩa Việt Nam đương nhiên được hưởng lợi.

Điều quan trọng nhất là Việt Nam phải đủ năng lực để biến những thay đổi của kinh tế và chính trị thế giới thành cơ hội phát triển, đồng thời hạn chế những rủi ro do cạnh tranh giữa các cường quốc gây ra.