Khoảng 2.400 người bị bắt, nước Pháp đang xảy ra chuyện gì?
AFP đưa tin ngày 19/10, theo lời kể với phóng viên AFP ngày 18/10 theo giờ địa phương, ông Mohammed Ouzeddine, một cư dân Paris 78 tuổi, đứng bên một chướng ngại vật cháy đen và mô tả cảnh tượng trước mắt mình: “Cứ như vừa trải qua một cuộc chiến tranh vậy.”.
Những chiếc ô tô bị thiêu rụi, cửa kính cửa hàng bị đập vỡ, mảnh kính vương vãi khắp nơi và những đống tàn tích cháy đen khiến thành phố vốn nổi tiếng với vẻ lãng mạn trở nên tan hoang.
Cuối tuần vừa qua, nước Pháp chứng kiến một trong những đợt bạo loạn đường phố nghiêm trọng nhất trong những năm gần đây. Hơn 500.000 người tham gia biểu tình trên khắp cả nước, bày tỏ sự bất mãn trước chi phí sinh hoạt cao và chất lượng dịch vụ công ngày càng suy giảm.
Mặc dù phần lớn các cuộc biểu tình diễn ra trong hòa bình, một số thành phố đã xảy ra bạo lực nghiêm trọng. Các cửa hàng bị cướp phá, công trình công cộng bị phóng hỏa, cảnh sát đụng độ dữ dội với những người đeo mặt nạ.
Nhiều cơ quan truyền thông châu Âu đã sử dụng từ “rioters”, nghĩa là những kẻ bạo loạn, khi đưa tin về những người biểu tình có hành vi phóng hỏa, cướp bóc và phá hoại.
Theo thông tin mới nhất của Reuters, khoảng 2.400 người đã bị bắt trên toàn nước Pháp và gần 1.000 cảnh sát bị thương. Các số liệu thống kê vẫn đang được cập nhật.
Tối 18/10, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron hiếm khi phải phát biểu trên truyền hình toàn quốc nhưng nay đã buộc phải xuất hiện. Ông kêu gọi khôi phục trật tự và cam kết làm rõ nguyên nhân khiến tình trạng bạo loạn vượt khỏi tầm kiểm soát.
Tuy nhiên, khi ngọn lửa trên đường phố chưa hoàn toàn tắt, cơn bão chính trị đã cuốn tới Paris. Chỉ còn khoảng nửa năm nữa là đến cuộc bầu cử tổng thống năm 2027. Ông Macron, người đã cầm quyền gần mười năm, đang phải đối mặt với một thử thách nghiêm trọng mới.
1. Chỉ trong một đêm, nhiều thành phố của Pháp rơi vào hỗn loạn
Ngày 17/10, nhiều địa phương trên khắp nước Pháp tổ chức các cuộc biểu tình quy mô lớn. Theo thống kê của Bộ Nội vụ Pháp, khoảng 550.000 người tham gia tuần hành trên toàn quốc; trong khi Tổng Liên đoàn Lao động Pháp (CGT) ước tính con số này lên tới 800.000 người. Những người biểu tình chủ yếu bày tỏ sự bất mãn trước chi phí sinh hoạt tăng cao, gánh nặng thuế nặng nề và chất lượng dịch vụ công suy giảm.
Tuy nhiên, khi các cuộc tuần hành kéo dài, một số thành phố bắt đầu xuất hiện những vụ bạo lực.
Gần quảng trường Cộng hòa ở Paris, những người đeo mặt nạ đốt các chướng ngại vật và xe đạp, đập vỡ cửa kính các cửa hàng rồi cướp phá hàng hóa. Cảnh sát chống bạo động sử dụng hơi cay để giải tán đám đông, khói dày đặc bao phủ các đường phố.
“Thật đáng sợ, kinh khủng quá!”
Bà Cécile Loge, 57 tuổi, một cư dân Paris, cho biết bà tận mắt chứng kiến một nhóm thanh niên ngang nhiên cướp bóc và phá hoại các cửa hàng. Một cư dân khác, bà Anita Glass, kể rằng có người gây náo loạn đến tận 1 giờ sáng, khiến những người sống trong khu vực lo sợ bị tấn công.
Một số khách du lịch cũng bị cuốn vào tình trạng hỗn loạn. Doanh nhân người Hà Lan Tjer De Boer đang đưa các con đi nghỉ tại Paris, than thở với Reuters: “Nơi này chẳng khác nào một vùng chiến sự!” Tình trạng bạo loạn buộc ông phải rời khách sạn gần quảng trường Cộng hòa.
Những du khách hoảng sợ kéo vali băng qua các con phố đầy hơi cay. Jill Burns, một du khách Mỹ, nói thẳng: “Chúng tôi rất sợ hãi.”
Bạo lực không chỉ giới hạn ở thủ đô.
Từ Lille ở miền Bắc đến Marseille ở miền Nam, từ Strasbourg ở miền Đông đến Bordeaux ở phía Tây Nam, nhiều thành phố xảy ra các vụ phóng hỏa, cướp bóc và đụng độ giữa cảnh sát với người biểu tình. Tại Bordeaux, những người đeo mặt nạ thậm chí đột nhập vào dinh thự của người đứng đầu chính quyền địa phương.
Limoges, thành phố miền Trung nước Pháp nổi tiếng với nghề sản xuất đồ sứ, là một trong những nơi chịu thiệt hại nghiêm trọng nhất.
Tòa thị chính lịch sử được xây dựng từ thế kỷ XIX tại đây bị phóng hỏa. Đám cháy kéo dài đến rạng sáng ngày 18/10, khiến tháp đồng hồ đổ sập giữa biển lửa. Những hình ảnh gây sốc ấy khiến người ta liên tưởng đến vụ hỏa hoạn tại Nhà thờ Đức Bà Paris năm 2019.
Ảnh: Tòa thị chính lịch sử ở Limoges bị phóng hỏa. Nguồn ảnh: AFP.
Thị trưởng Limoges, ông Guillaume Guérin, cho biết những kẻ phóng hỏa có chủ đích rõ ràng là thiêu hủy tòa thị chính. Các nhân viên có mặt bên trong tòa nhà khi đó từng lo sợ cho tính mạng của mình.
Ông chỉ trích việc bố trí lực lượng an ninh của nhà nước không đầy đủ, đồng thời yêu cầu chính phủ trung ương sớm cam kết cung cấp kinh phí tái thiết. Nếu không, ông sẽ cân nhắc từ chức.
Tại Lyon, một văn phòng du lịch ở trung tâm thành phố bị đốt phá. Thị trưởng Grégory Doucet lên án cảnh tượng hỗn loạn kéo dài nhiều giờ đồng hồ.
Theo số liệu của Liên đoàn Bán lẻ và Thương mại Pháp, khoảng 1.500 doanh nghiệp trên cả nước bị phá hoại. Thiệt hại kinh tế sơ bộ ước tính lên tới hàng trăm triệu euro.
Ông Alexandre Bompard, Tổng giám đốc điều hành tập đoàn bán lẻ Carrefour, tiết lộ với kênh truyền hình BFMTV rằng 50 cửa hàng của tập đoàn bị hư hại, trong đó 20 cửa hàng bị cướp phá. Tổng thiệt hại lên tới hàng chục triệu euro.
Một người biểu tình tử vong do ngừng tim trong cuộc tuần hành tại Paris. Các quan chức Pháp cho biết cái chết này không liên quan đến những hành vi bạo lực trong cuộc biểu tình.
Đến ngày 18/10, xung đột vẫn tiếp diễn gần quảng trường Cộng hòa ở Paris. Cảnh sát một lần nữa bắn hơi cay. Trong khi đó, tại nhiều thành phố trên cả nước, người ta bắt đầu dọn dẹp những chiếc ô tô cháy rụi, các chướng ngại vật và những cửa hàng có mặt tiền vỡ nát.
2. Sự bất mãn của người Pháp bắt nguồn từ đâu?
Tại sao nước Pháp lại bùng phát các cuộc biểu tình quy mô lớn đến như vậy?
Nguyên nhân trực tiếp là chi phí sinh hoạt không ngừng tăng và sự bất mãn của người dân trước chất lượng dịch vụ công suy giảm. Nhưng vấn đề sâu xa hơn là những áp lực kinh tế và cuộc khủng hoảng niềm tin xã hội đã tích tụ trong thời gian dài.
AFP chỉ ra rằng chiến tranh ở Trung Đông đã đẩy giá năng lượng lên cao, làm gia tăng áp lực lạm phát tại châu Âu và nhiều khu vực khác. Đối với các gia đình bình thường ở Pháp, chi phí nhiên liệu, thực phẩm, nhà ở và các khoản chi tiêu thiết yếu khác ngày càng tăng, liên tục thu hẹp phần thu nhập còn lại để chi tiêu tùy ý.
Điều này đặc biệt nghiêm trọng ở những vùng nông thôn có hệ thống giao thông công cộng bất tiện, nơi ô tô là phương tiện thiết yếu để nhiều người đi làm và sinh hoạt. Giá nhiên liệu tăng đồng nghĩa với chi phí đi lại hằng ngày tăng trực tiếp.
Báo Le Monde của Pháp phỏng vấn một công nhân kho hàng tại vùng Bretagne. Mỗi ngày, người này phải lái xe khoảng 100 km để đi làm và trở về. Để kiểm soát chi tiêu, mỗi lần đổ xăng, anh chỉ bỏ ra tối đa 30 euro.
Một số người được phỏng vấn cũng phàn nàn rằng dù làm việc rất vất vả, họ vẫn khó tiết kiệm được tiền; áp lực sinh hoạt và gánh nặng thuế khóa dường như không bao giờ giảm bớt.
Trong khi đó, các dịch vụ y tế, giáo dục và những dịch vụ công khác đang phải đối mặt với tình trạng thiếu hụt nguồn lực. Một bộ phận người dân cho rằng họ đã đóng không ít thuế nhưng lại không nhận được chất lượng dịch vụ tương xứng.
Bài báo dẫn một cuộc khảo sát của cơ quan nghiên cứu kinh tế CEPREMAP, theo đó tỷ lệ các hộ gia đình Pháp tự nhận thấy tình hình tài chính của mình ổn định đã giảm xuống còn 28%, mức thấp nhất kể từ khi cuộc khảo sát bắt đầu vào năm 2016.
Những bất mãn này không hình thành chỉ trong một sớm một chiều. Năm 2018, Pháp từng chứng kiến phong trào “Áo vàng” kéo dài nhiều tháng sau kế hoạch tăng thuế nhiên liệu. Cuối cùng, phong trào đã buộc chính phủ Macron phải nhượng bộ về chính sách. Tám năm trôi qua, chi phí sinh hoạt và công bằng xã hội một lần nữa trở thành những vấn đề cốt lõi thúc đẩy các cuộc biểu tình đường phố.
Tuy nhiên, chính phủ Pháp cũng phải đối mặt với những khó khăn thực tế. Tăng trưởng kinh tế của Pháp yếu, nợ công tiếp tục tăng cao. Chính phủ vừa cần tăng chi tiêu công để giảm bớt áp lực đời sống của người dân, vừa phải kiểm soát thâm hụt ngân sách và ổn định thị trường tài chính. Quy mô nợ công của Pháp đã tiến sát mức 120% GDP. Khi chi phí vay nợ tăng lên, dư địa điều chỉnh ngân sách của chính phủ ngày càng thu hẹp.
Tờ Financial Times chỉ ra rằng chính phủ thiểu số do Tổng thống Macron và Thủ tướng Sébastien Lecornu lãnh đạo vốn đã phải đối mặt với những cuộc đàm phán ngân sách khó khăn và thị trường tài chính đầy căng thẳng.
Điều đó có nghĩa là ngay cả khi muốn đáp ứng yêu cầu của người dân bằng cách giảm thuế, trợ cấp hoặc mở rộng chi tiêu công, chính phủ vẫn buộc phải tính đến những giới hạn về nợ công và ngân sách. Người dân mong muốn chính phủ làm nhiều hơn, nhưng chính phủ ngày càng khó đáp ứng những kỳ vọng ấy. Từ đó, khó khăn kinh tế và bất mãn chính trị liên tục củng cố lẫn nhau.
3. Macron đối mặt với cơn bão chính trị: Ai phải chịu trách nhiệm về bạo loạn?
Tối 18/10, Tổng thống Macron phát biểu trên truyền hình toàn quốc. “Nhìn những hình ảnh này, mỗi người trong chúng ta đều tự hỏi: Họ đang nghĩ gì trong đầu? Làm sao người Pháp lại có thể làm những việc như thế này đối với chính nước Pháp?”
Ảnh: Tổng thống Macron phát biểu trên truyền hình: “Làm sao người Pháp lại có thể làm những việc như thế này đối với chính nước Pháp?”
Ông Macron nghiêm khắc lên án các hành vi bạo lực như phóng hỏa và cướp bóc. “Không có lý do nào có thể biện minh, không có lời giải thích nào có thể gỡ tội, không có cái cớ nào có thể tha thứ. Tối nay, tất cả chúng ta đều cảm thấy phẫn nộ và xấu hổ.”
Ông nhấn mạnh rằng những người biểu tình ôn hòa có những yêu cầu chính đáng, không nên đánh đồng họ với những kẻ gây hỗn loạn.
Ông Macron cũng cam kết điều tra nguyên nhân khiến các cuộc biểu tình biến thành bạo lực nghiêm trọng, bảo đảm quá trình điều tra diễn ra “hoàn toàn minh bạch”, đồng thời yêu cầu những người phá hoại bồi thường thiệt hại và những kẻ cướp bóc trả lại tài sản.
Ông không tuyên bố tình trạng khẩn cấp như một số chính trị gia cánh hữu yêu cầu, nhưng cho biết sẽ tăng cường bảo vệ các công trình công cộng và cửa hàng; khi cần thiết, người đứng đầu chính quyền địa phương có thể được phép hạn chế các hoạt động biểu tình.
Chính phủ Pháp dự kiến tổ chức cuộc họp khủng hoảng cấp bộ trưởng vào ngày 19/10 để thảo luận về hỗ trợ doanh nghiệp bị thiệt hại, bồi thường bảo hiểm và truy cứu trách nhiệm những người gây bạo lực. Bộ trưởng phụ trách doanh nghiệp vừa và nhỏ Serge Papin cũng sẽ gặp đại diện doanh nghiệp để đánh giá thiệt hại.
Tuy nhiên, những tuyên bố của chính phủ không làm dịu được tranh cãi. Theo các thông tin được đưa ra, trước đó cơ quan tình báo Pháp dự kiến khoảng 100.000 người tham gia biểu tình ngày 17/10, nhưng con số thực tế cao gấp khoảng năm lần.
Một số chính trị gia đối lập cáo buộc chính phủ đánh giá thấp nghiêm trọng tình hình và bố trí lực lượng cảnh sát không đầy đủ. Một số nhân vật đối lập cho rằng trong ngày hôm đó, trên toàn quốc chỉ có khoảng 10.000 cảnh sát được triển khai, trong khi ở thời kỳ căng thẳng nhất của phong trào “Áo vàng” năm 2018–2019, số cảnh sát được huy động đôi khi vượt quá 60.000 người. Bộ Nội vụ Pháp phủ nhận tính chính xác của con số này nhưng không công bố số liệu thay thế.
Ông Sébastien Roché, chuyên gia về cảnh sát thuộc Trung tâm Nghiên cứu Khoa học Quốc gia Pháp (CNRS), cho rằng tuyến đường biểu tình tại Paris chỉ được quyết định cuối cùng vào tối hôm trước. Quảng trường được chọn làm điểm kết thúc lại quá nhỏ, khó chứa được lượng người đông đảo, làm tăng độ khó trong việc duy trì trật tự.
Ông cũng đặt câu hỏi liệu cơ quan tình báo có đánh giá đầy đủ nguy cơ bạo lực hay không, và liệu Bộ Nội vụ có giải thích đúng những cảnh báo liên quan hay không. Một số cư dân Paris nhận thấy cảnh sát tập trung đối phó với biểu tình tại quảng trường Cộng hòa nhưng không bảo vệ hiệu quả các đường phố và cửa hàng lân cận, tạo cơ hội cho những kẻ cướp bóc.
Các biện pháp nghiệp vụ của cảnh sát cũng gây tranh cãi. Trước đây, cảnh sát từng sử dụng lựu đạn gây choáng và những vũ khí được coi là phi sát thương khác, khiến một số người biểu tình bị thương nghiêm trọng. Các biện pháp này đã bị chỉ trích. Ngày 17/10, một thiếu niên 17 tuổi tại Saint-Étienne bị lựu đạn gây choáng dùng để kiểm soát đám đông làm đứt lìa bàn tay phải.
Quốc hội Pháp đã tuyên bố mở cuộc điều tra để xác định liệu hoạt động của cảnh sát có sai sót hay không.
4. Cánh tả, trung tả và cánh hữu ở Pháp đấu đá lẫn nhau; Trump cũng nhảy vào
Trong khi đó, những lời buộc tội qua lại trong chính trường Pháp ngày càng gay gắt. Trang tin Politico nhận định các phe phái đã bắt đầu tranh giành quyền định hình cách công chúng nhìn nhận cuộc bạo loạn.
Thủ tướng Lecornu quy một phần bạo lực cho các nhóm cực tả, cáo buộc đảng Nước Pháp Bất khuất (La France insoumise) và lãnh đạo đảng này, ông Jean-Luc Mélenchon, kích động tâm lý cực đoan, tìm cách tạo ra hỗn loạn trước cuộc bầu cử tổng thống.
Ông Mélenchon phản bác rằng chính phủ đang cố đẩy trách nhiệm về bạo loạn sang phe đối lập để che đậy những sai lầm trong cách ứng phó của mình. Ông nhấn mạnh điều thực sự cần quan tâm là sự bất mãn của người dân trước chi phí sinh hoạt cao và chất lượng dịch vụ công suy giảm.
Bà Marine Le Pen, lãnh đạo đảng cực hữu Tập hợp Quốc gia, cũng công kích chính phủ. Bà cho rằng nước Pháp đang trải qua một cuộc khủng hoảng sâu sắc về niềm tin và thẩm quyền, đồng thời chỉ trích chính phủ để người dân bị kẹt giữa các biện pháp thắt lưng buộc bụng, gánh nặng thuế khóa và bạo lực đường phố.
Bà Le Pen và đảng của mình còn tìm cách liên hệ bạo loạn với vấn đề nhập cư. Tuy nhiên, cảnh sát địa phương chưa xác nhận có mối liên hệ rõ ràng giữa nguồn gốc nhập cư và các vụ bạo loạn lần này.
Cuộc khủng hoảng thậm chí kéo theo sự can dự của giới chính trị Mỹ. Tổng thống Mỹ Donald Trump lợi dụng các vụ bạo lực để công kích người nhập cư. Chiều Chủ nhật, ông viết trên nền tảng Truth Social của mình: “Pháp đang bốc cháy! Những người nhập cư đến từ một thế giới hoàn toàn khác, với trái tim đầy thù hận, đã phá hủy đất nước từng vĩ đại này.” Phó Tổng thống Mỹ JD Vance cũng đưa ra những phát biểu tương tự trên nền tảng X.
Chỉ còn khoảng nửa năm nữa là đến cuộc bầu cử tổng thống Pháp năm 2027. Ông Macron, người đã giữ chức tổng thống hai nhiệm kỳ liên tiếp, sẽ không thể tái tranh cử.
Cuộc thăm dò của Ipsos tiến hành trước khi bạo loạn xảy ra cho thấy tỷ lệ ủng hộ ông Macron dao động quanh mức 15%, thấp nhất kể từ khi ông lần đầu đắc cử năm 2017. Tỷ lệ ủng hộ Thủ tướng Lecornu cũng chỉ khoảng 22%.
Trong phổ chính trị Pháp, bà Le Pen nhấn mạnh việc khôi phục trật tự; ông Mélenchon yêu cầu chính phủ đáp ứng những nhu cầu dân sinh; còn cựu Thủ tướng Édouard Philippe cảnh báo rằng những hình ảnh bạo lực đang làm tổn hại hình ảnh và uy tín quốc tế của nước Pháp.
Ông Bruno Cautrès, nhà khoa học chính trị tại Viện Nghiên cứu Chính trị Paris (Sciences Po), cho rằng đợt bạo loạn lần này gợi nhớ những thời khắc đen tối nhất của cuộc khủng hoảng “Áo vàng”. Ông nhận định cảnh tượng mất trật tự nghiêm trọng trên đường phố có thể khiến công chúng cảm thấy nhà nước không còn khả năng kiểm soát tình hình một cách hiệu quả, từ đó ảnh hưởng đến những đánh giá chính trị trong tương lai.
Báo Le Monde cho rằng thể chế chính trị của nền Cộng hòa thứ Năm ở Pháp từ lâu nhấn mạnh vai trò chủ đạo của tổng thống. Tuy nhiên, khi các đảng cánh tả và cánh hữu truyền thống suy yếu, còn nghị trường ngày càng phân mảnh, mô hình quản trị phụ thuộc nhiều vào quyền lực tổng thống đang đối mặt với những thách thức.
Điều trớ trêu nằm ở chỗ: Tổng thống Pháp vẫn có quyền lực chính trị rộng lớn nhưng ngày càng khó tìm được đa số ổn định trong quốc hội. Người dân vẫn kỳ vọng chính phủ giải quyết hàng loạt vấn đề trong cuộc sống, nhưng chính phủ lại thiếu dư địa chính sách vì nợ công cao và ngân sách căng thẳng.
Vì thế, chính trường Pháp rơi vào một vòng luẩn quẩn: áp lực kinh tế làm nảy sinh bất mãn xã hội; bất mãn xã hội chuyển hóa thành đối đầu chính trị; đối đầu chính trị lại khiến việc cải cách và điều chỉnh ngân sách trở nên khó khăn hơn.
Tình trạng này không chỉ liên quan đến riêng nước Pháp. Là thành viên cốt lõi của Liên minh châu Âu và nền kinh tế lớn thứ hai khu vực đồng euro, sự ổn định chính trị và tình hình tài chính của Pháp tác động trực tiếp đến tiến trình hội nhập châu Âu, chính sách phòng thủ chung và năng lực ứng phó với những thách thức bên ngoài của EU.
Tám năm trước, phong trào “Áo vàng” từng gây chấn động nhiệm kỳ tổng thống đầu tiên của ông Macron. Giờ đây, khi thời gian cầm quyền của ông sắp kết thúc, nước Pháp một lần nữa đối mặt với tình trạng bất mãn xã hội và khủng hoảng chính trị đan xen.
Đáng chú ý, tâm lý bất mãn xã hội không chỉ lan rộng ở Pháp. Cũng trong cuối tuần đó, Italy, Bỉ và Bồ Đào Nha cùng một số quốc gia châu Âu khác đã chứng kiến các cuộc biểu tình phản đối chi phí sinh hoạt tăng, tiền lương trì trệ và gánh nặng nhà ở. Tại một số thành phố, biểu tình dẫn đến đụng độ giữa cảnh sát và người dân.
Mặc dù yêu cầu của người biểu tình tại mỗi nước không hoàn toàn giống nhau, những cuộc biểu tình liên tiếp ở nhiều nơi tại châu Âu vẫn phản ánh một khó khăn chung của chính trị châu Âu: trong bối cảnh tăng trưởng kinh tế yếu và dư địa tài khóa thu hẹp, làm thế nào để dung hòa phúc lợi xã hội, kỷ luật ngân sách và ổn định chính trị đang trở thành một bài toán ngày càng nan giải.
Nguồn: Tổng hợp từ báo Pháp
Một số khách du lịch cũng bị cuốn vào tình trạng hỗn loạn. Doanh nhân người Hà Lan Tjer De Boer đang đưa các con đi nghỉ tại Paris, than thở với Reuters: “Nơi này chẳng khác nào một vùng chiến sự!” Tình trạng bạo loạn buộc ông phải rời khách sạn gần quảng trường Cộng hòa.
Những du khách hoảng sợ kéo vali băng qua các con phố đầy hơi cay. Jill Burns, một du khách Mỹ, nói thẳng: “Chúng tôi rất sợ hãi.”
Bạo lực không chỉ giới hạn ở thủ đô.
Từ Lille ở miền Bắc đến Marseille ở miền Nam, từ Strasbourg ở miền Đông đến Bordeaux ở phía Tây Nam, nhiều thành phố xảy ra các vụ phóng hỏa, cướp bóc và đụng độ giữa cảnh sát với người biểu tình. Tại Bordeaux, những người đeo mặt nạ thậm chí đột nhập vào dinh thự của người đứng đầu chính quyền địa phương.
Limoges, thành phố miền Trung nước Pháp nổi tiếng với nghề sản xuất đồ sứ, là một trong những nơi chịu thiệt hại nghiêm trọng nhất.
Tòa thị chính lịch sử được xây dựng từ thế kỷ XIX tại đây bị phóng hỏa. Đám cháy kéo dài đến rạng sáng ngày 18/10, khiến tháp đồng hồ đổ sập giữa biển lửa. Những hình ảnh gây sốc ấy khiến người ta liên tưởng đến vụ hỏa hoạn tại Nhà thờ Đức Bà Paris năm 2019.
Thị trưởng Limoges, ông Guillaume Guérin, cho biết những kẻ phóng hỏa có chủ đích rõ ràng là thiêu hủy tòa thị chính. Các nhân viên có mặt bên trong tòa nhà khi đó từng lo sợ cho tính mạng của mình.
Ông chỉ trích việc bố trí lực lượng an ninh của nhà nước không đầy đủ, đồng thời yêu cầu chính phủ trung ương sớm cam kết cung cấp kinh phí tái thiết. Nếu không, ông sẽ cân nhắc từ chức.
Tại Lyon, một văn phòng du lịch ở trung tâm thành phố bị đốt phá. Thị trưởng Grégory Doucet lên án cảnh tượng hỗn loạn kéo dài nhiều giờ đồng hồ.
Theo số liệu của Liên đoàn Bán lẻ và Thương mại Pháp, khoảng 1.500 doanh nghiệp trên cả nước bị phá hoại. Thiệt hại kinh tế sơ bộ ước tính lên tới hàng trăm triệu euro.
Ông Alexandre Bompard, Tổng giám đốc điều hành tập đoàn bán lẻ Carrefour, tiết lộ với kênh truyền hình BFMTV rằng 50 cửa hàng của tập đoàn bị hư hại, trong đó 20 cửa hàng bị cướp phá. Tổng thiệt hại lên tới hàng chục triệu euro.
Một người biểu tình tử vong do ngừng tim trong cuộc tuần hành tại Paris. Các quan chức Pháp cho biết cái chết này không liên quan đến những hành vi bạo lực trong cuộc biểu tình.
Đến ngày 18/10, xung đột vẫn tiếp diễn gần quảng trường Cộng hòa ở Paris. Cảnh sát một lần nữa bắn hơi cay. Trong khi đó, tại nhiều thành phố trên cả nước, người ta bắt đầu dọn dẹp những chiếc ô tô cháy rụi, các chướng ngại vật và những cửa hàng có mặt tiền vỡ nát.
2. Sự bất mãn của người Pháp bắt nguồn từ đâu?
Tại sao nước Pháp lại bùng phát các cuộc biểu tình quy mô lớn đến như vậy?
Nguyên nhân trực tiếp là chi phí sinh hoạt không ngừng tăng và sự bất mãn của người dân trước chất lượng dịch vụ công suy giảm. Nhưng vấn đề sâu xa hơn là những áp lực kinh tế và cuộc khủng hoảng niềm tin xã hội đã tích tụ trong thời gian dài.
AFP chỉ ra rằng chiến tranh ở Trung Đông đã đẩy giá năng lượng lên cao, làm gia tăng áp lực lạm phát tại châu Âu và nhiều khu vực khác. Đối với các gia đình bình thường ở Pháp, chi phí nhiên liệu, thực phẩm, nhà ở và các khoản chi tiêu thiết yếu khác ngày càng tăng, liên tục thu hẹp phần thu nhập còn lại để chi tiêu tùy ý.
Điều này đặc biệt nghiêm trọng ở những vùng nông thôn có hệ thống giao thông công cộng bất tiện, nơi ô tô là phương tiện thiết yếu để nhiều người đi làm và sinh hoạt. Giá nhiên liệu tăng đồng nghĩa với chi phí đi lại hằng ngày tăng trực tiếp.
Báo Le Monde của Pháp phỏng vấn một công nhân kho hàng tại vùng Bretagne. Mỗi ngày, người này phải lái xe khoảng 100 km để đi làm và trở về. Để kiểm soát chi tiêu, mỗi lần đổ xăng, anh chỉ bỏ ra tối đa 30 euro.
Một số người được phỏng vấn cũng phàn nàn rằng dù làm việc rất vất vả, họ vẫn khó tiết kiệm được tiền; áp lực sinh hoạt và gánh nặng thuế khóa dường như không bao giờ giảm bớt.
Trong khi đó, các dịch vụ y tế, giáo dục và những dịch vụ công khác đang phải đối mặt với tình trạng thiếu hụt nguồn lực. Một bộ phận người dân cho rằng họ đã đóng không ít thuế nhưng lại không nhận được chất lượng dịch vụ tương xứng.
Bài báo dẫn một cuộc khảo sát của cơ quan nghiên cứu kinh tế CEPREMAP, theo đó tỷ lệ các hộ gia đình Pháp tự nhận thấy tình hình tài chính của mình ổn định đã giảm xuống còn 28%, mức thấp nhất kể từ khi cuộc khảo sát bắt đầu vào năm 2016.
Những bất mãn này không hình thành chỉ trong một sớm một chiều. Năm 2018, Pháp từng chứng kiến phong trào “Áo vàng” kéo dài nhiều tháng sau kế hoạch tăng thuế nhiên liệu. Cuối cùng, phong trào đã buộc chính phủ Macron phải nhượng bộ về chính sách. Tám năm trôi qua, chi phí sinh hoạt và công bằng xã hội một lần nữa trở thành những vấn đề cốt lõi thúc đẩy các cuộc biểu tình đường phố.
Tuy nhiên, chính phủ Pháp cũng phải đối mặt với những khó khăn thực tế. Tăng trưởng kinh tế của Pháp yếu, nợ công tiếp tục tăng cao. Chính phủ vừa cần tăng chi tiêu công để giảm bớt áp lực đời sống của người dân, vừa phải kiểm soát thâm hụt ngân sách và ổn định thị trường tài chính. Quy mô nợ công của Pháp đã tiến sát mức 120% GDP. Khi chi phí vay nợ tăng lên, dư địa điều chỉnh ngân sách của chính phủ ngày càng thu hẹp.
Tờ Financial Times chỉ ra rằng chính phủ thiểu số do Tổng thống Macron và Thủ tướng Sébastien Lecornu lãnh đạo vốn đã phải đối mặt với những cuộc đàm phán ngân sách khó khăn và thị trường tài chính đầy căng thẳng.
Điều đó có nghĩa là ngay cả khi muốn đáp ứng yêu cầu của người dân bằng cách giảm thuế, trợ cấp hoặc mở rộng chi tiêu công, chính phủ vẫn buộc phải tính đến những giới hạn về nợ công và ngân sách. Người dân mong muốn chính phủ làm nhiều hơn, nhưng chính phủ ngày càng khó đáp ứng những kỳ vọng ấy. Từ đó, khó khăn kinh tế và bất mãn chính trị liên tục củng cố lẫn nhau.
3. Macron đối mặt với cơn bão chính trị: Ai phải chịu trách nhiệm về bạo loạn?
Tối 18/10, Tổng thống Macron phát biểu trên truyền hình toàn quốc. “Nhìn những hình ảnh này, mỗi người trong chúng ta đều tự hỏi: Họ đang nghĩ gì trong đầu? Làm sao người Pháp lại có thể làm những việc như thế này đối với chính nước Pháp?”
Ảnh: Tổng thống Macron phát biểu trên truyền hình: “Làm sao người Pháp lại có thể làm những việc như thế này đối với chính nước Pháp?”
Ông Macron nghiêm khắc lên án các hành vi bạo lực như phóng hỏa và cướp bóc. “Không có lý do nào có thể biện minh, không có lời giải thích nào có thể gỡ tội, không có cái cớ nào có thể tha thứ. Tối nay, tất cả chúng ta đều cảm thấy phẫn nộ và xấu hổ.”
Ông nhấn mạnh rằng những người biểu tình ôn hòa có những yêu cầu chính đáng, không nên đánh đồng họ với những kẻ gây hỗn loạn.
Ông Macron cũng cam kết điều tra nguyên nhân khiến các cuộc biểu tình biến thành bạo lực nghiêm trọng, bảo đảm quá trình điều tra diễn ra “hoàn toàn minh bạch”, đồng thời yêu cầu những người phá hoại bồi thường thiệt hại và những kẻ cướp bóc trả lại tài sản.
Ông không tuyên bố tình trạng khẩn cấp như một số chính trị gia cánh hữu yêu cầu, nhưng cho biết sẽ tăng cường bảo vệ các công trình công cộng và cửa hàng; khi cần thiết, người đứng đầu chính quyền địa phương có thể được phép hạn chế các hoạt động biểu tình.
Chính phủ Pháp dự kiến tổ chức cuộc họp khủng hoảng cấp bộ trưởng vào ngày 19/10 để thảo luận về hỗ trợ doanh nghiệp bị thiệt hại, bồi thường bảo hiểm và truy cứu trách nhiệm những người gây bạo lực. Bộ trưởng phụ trách doanh nghiệp vừa và nhỏ Serge Papin cũng sẽ gặp đại diện doanh nghiệp để đánh giá thiệt hại.
Tuy nhiên, những tuyên bố của chính phủ không làm dịu được tranh cãi. Theo các thông tin được đưa ra, trước đó cơ quan tình báo Pháp dự kiến khoảng 100.000 người tham gia biểu tình ngày 17/10, nhưng con số thực tế cao gấp khoảng năm lần.
Một số chính trị gia đối lập cáo buộc chính phủ đánh giá thấp nghiêm trọng tình hình và bố trí lực lượng cảnh sát không đầy đủ. Một số nhân vật đối lập cho rằng trong ngày hôm đó, trên toàn quốc chỉ có khoảng 10.000 cảnh sát được triển khai, trong khi ở thời kỳ căng thẳng nhất của phong trào “Áo vàng” năm 2018–2019, số cảnh sát được huy động đôi khi vượt quá 60.000 người. Bộ Nội vụ Pháp phủ nhận tính chính xác của con số này nhưng không công bố số liệu thay thế.
Ông Sébastien Roché, chuyên gia về cảnh sát thuộc Trung tâm Nghiên cứu Khoa học Quốc gia Pháp (CNRS), cho rằng tuyến đường biểu tình tại Paris chỉ được quyết định cuối cùng vào tối hôm trước. Quảng trường được chọn làm điểm kết thúc lại quá nhỏ, khó chứa được lượng người đông đảo, làm tăng độ khó trong việc duy trì trật tự.
Ông cũng đặt câu hỏi liệu cơ quan tình báo có đánh giá đầy đủ nguy cơ bạo lực hay không, và liệu Bộ Nội vụ có giải thích đúng những cảnh báo liên quan hay không. Một số cư dân Paris nhận thấy cảnh sát tập trung đối phó với biểu tình tại quảng trường Cộng hòa nhưng không bảo vệ hiệu quả các đường phố và cửa hàng lân cận, tạo cơ hội cho những kẻ cướp bóc.
Các biện pháp nghiệp vụ của cảnh sát cũng gây tranh cãi. Trước đây, cảnh sát từng sử dụng lựu đạn gây choáng và những vũ khí được coi là phi sát thương khác, khiến một số người biểu tình bị thương nghiêm trọng. Các biện pháp này đã bị chỉ trích. Ngày 17/10, một thiếu niên 17 tuổi tại Saint-Étienne bị lựu đạn gây choáng dùng để kiểm soát đám đông làm đứt lìa bàn tay phải.
Quốc hội Pháp đã tuyên bố mở cuộc điều tra để xác định liệu hoạt động của cảnh sát có sai sót hay không.
4. Cánh tả, trung tả và cánh hữu ở Pháp đấu đá lẫn nhau; Trump cũng nhảy vào
Trong khi đó, những lời buộc tội qua lại trong chính trường Pháp ngày càng gay gắt. Trang tin Politico nhận định các phe phái đã bắt đầu tranh giành quyền định hình cách công chúng nhìn nhận cuộc bạo loạn.
Thủ tướng Lecornu quy một phần bạo lực cho các nhóm cực tả, cáo buộc đảng Nước Pháp Bất khuất (La France insoumise) và lãnh đạo đảng này, ông Jean-Luc Mélenchon, kích động tâm lý cực đoan, tìm cách tạo ra hỗn loạn trước cuộc bầu cử tổng thống.
Ông Mélenchon phản bác rằng chính phủ đang cố đẩy trách nhiệm về bạo loạn sang phe đối lập để che đậy những sai lầm trong cách ứng phó của mình. Ông nhấn mạnh điều thực sự cần quan tâm là sự bất mãn của người dân trước chi phí sinh hoạt cao và chất lượng dịch vụ công suy giảm.
Bà Marine Le Pen, lãnh đạo đảng cực hữu Tập hợp Quốc gia, cũng công kích chính phủ. Bà cho rằng nước Pháp đang trải qua một cuộc khủng hoảng sâu sắc về niềm tin và thẩm quyền, đồng thời chỉ trích chính phủ để người dân bị kẹt giữa các biện pháp thắt lưng buộc bụng, gánh nặng thuế khóa và bạo lực đường phố.
Bà Le Pen và đảng của mình còn tìm cách liên hệ bạo loạn với vấn đề nhập cư. Tuy nhiên, cảnh sát địa phương chưa xác nhận có mối liên hệ rõ ràng giữa nguồn gốc nhập cư và các vụ bạo loạn lần này.
Cuộc khủng hoảng thậm chí kéo theo sự can dự của giới chính trị Mỹ. Tổng thống Mỹ Donald Trump lợi dụng các vụ bạo lực để công kích người nhập cư. Chiều Chủ nhật, ông viết trên nền tảng Truth Social của mình: “Pháp đang bốc cháy! Những người nhập cư đến từ một thế giới hoàn toàn khác, với trái tim đầy thù hận, đã phá hủy đất nước từng vĩ đại này.” Phó Tổng thống Mỹ JD Vance cũng đưa ra những phát biểu tương tự trên nền tảng X.
Chỉ còn khoảng nửa năm nữa là đến cuộc bầu cử tổng thống Pháp năm 2027. Ông Macron, người đã giữ chức tổng thống hai nhiệm kỳ liên tiếp, sẽ không thể tái tranh cử.
Cuộc thăm dò của Ipsos tiến hành trước khi bạo loạn xảy ra cho thấy tỷ lệ ủng hộ ông Macron dao động quanh mức 15%, thấp nhất kể từ khi ông lần đầu đắc cử năm 2017. Tỷ lệ ủng hộ Thủ tướng Lecornu cũng chỉ khoảng 22%.
Trong phổ chính trị Pháp, bà Le Pen nhấn mạnh việc khôi phục trật tự; ông Mélenchon yêu cầu chính phủ đáp ứng những nhu cầu dân sinh; còn cựu Thủ tướng Édouard Philippe cảnh báo rằng những hình ảnh bạo lực đang làm tổn hại hình ảnh và uy tín quốc tế của nước Pháp.
Ông Bruno Cautrès, nhà khoa học chính trị tại Viện Nghiên cứu Chính trị Paris (Sciences Po), cho rằng đợt bạo loạn lần này gợi nhớ những thời khắc đen tối nhất của cuộc khủng hoảng “Áo vàng”. Ông nhận định cảnh tượng mất trật tự nghiêm trọng trên đường phố có thể khiến công chúng cảm thấy nhà nước không còn khả năng kiểm soát tình hình một cách hiệu quả, từ đó ảnh hưởng đến những đánh giá chính trị trong tương lai.
Báo Le Monde cho rằng thể chế chính trị của nền Cộng hòa thứ Năm ở Pháp từ lâu nhấn mạnh vai trò chủ đạo của tổng thống. Tuy nhiên, khi các đảng cánh tả và cánh hữu truyền thống suy yếu, còn nghị trường ngày càng phân mảnh, mô hình quản trị phụ thuộc nhiều vào quyền lực tổng thống đang đối mặt với những thách thức.
Điều trớ trêu nằm ở chỗ: Tổng thống Pháp vẫn có quyền lực chính trị rộng lớn nhưng ngày càng khó tìm được đa số ổn định trong quốc hội. Người dân vẫn kỳ vọng chính phủ giải quyết hàng loạt vấn đề trong cuộc sống, nhưng chính phủ lại thiếu dư địa chính sách vì nợ công cao và ngân sách căng thẳng.
Vì thế, chính trường Pháp rơi vào một vòng luẩn quẩn: áp lực kinh tế làm nảy sinh bất mãn xã hội; bất mãn xã hội chuyển hóa thành đối đầu chính trị; đối đầu chính trị lại khiến việc cải cách và điều chỉnh ngân sách trở nên khó khăn hơn.
Tình trạng này không chỉ liên quan đến riêng nước Pháp. Là thành viên cốt lõi của Liên minh châu Âu và nền kinh tế lớn thứ hai khu vực đồng euro, sự ổn định chính trị và tình hình tài chính của Pháp tác động trực tiếp đến tiến trình hội nhập châu Âu, chính sách phòng thủ chung và năng lực ứng phó với những thách thức bên ngoài của EU.
Tám năm trước, phong trào “Áo vàng” từng gây chấn động nhiệm kỳ tổng thống đầu tiên của ông Macron. Giờ đây, khi thời gian cầm quyền của ông sắp kết thúc, nước Pháp một lần nữa đối mặt với tình trạng bất mãn xã hội và khủng hoảng chính trị đan xen.
Đáng chú ý, tâm lý bất mãn xã hội không chỉ lan rộng ở Pháp. Cũng trong cuối tuần đó, Italy, Bỉ và Bồ Đào Nha cùng một số quốc gia châu Âu khác đã chứng kiến các cuộc biểu tình phản đối chi phí sinh hoạt tăng, tiền lương trì trệ và gánh nặng nhà ở. Tại một số thành phố, biểu tình dẫn đến đụng độ giữa cảnh sát và người dân.
Mặc dù yêu cầu của người biểu tình tại mỗi nước không hoàn toàn giống nhau, những cuộc biểu tình liên tiếp ở nhiều nơi tại châu Âu vẫn phản ánh một khó khăn chung của chính trị châu Âu: trong bối cảnh tăng trưởng kinh tế yếu và dư địa tài khóa thu hẹp, làm thế nào để dung hòa phúc lợi xã hội, kỷ luật ngân sách và ổn định chính trị đang trở thành một bài toán ngày càng nan giải.
Nguồn: Tổng hợp từ báo Pháp
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét