Nỗi buồn của nghề giáo thời nay

Nỗi buồn của nghề giáo thời nay

Lúc sinh thời, cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng từng nói: “Nghề dạy học là nghề cao quý bậc nhất trong những nghề cao quý”. Câu nói ấy đã trở thành một giá trị tinh thần quen thuộc của nhiều thế hệ người Việt Nam, thể hiện sự kính trọng đối với những người làm nghề dạy học. Nhưng mỗi khi nghĩ đến câu nói ấy, tôi lại có một nỗi buồn khó tả. Phải chăng, trong xã hội hôm nay, nghề giáo đang dần đánh mất vị thế mà nó từng có? Và đáng buồn hơn, phải chăng chính chúng ta đang dần quên mất vì sao nghề dạy học từng được coi là cao quý?

1. Khi truyền thống tôn sư trọng đạo dần phai nhạt

Người Việt Nam có truyền thống tôn sư trọng đạo từ lâu đời. Trong quan niệm của người xưa, người thầy đứng ở vị trí rất cao trong đời sống tinh thần: “Quân, sư, phụ” (vua, thầy, cha). Dù cách nhìn ấy thuộc về một xã hội đã xa, nó vẫn phản ánh một nhận thức có ý nghĩa vượt thời đại: người thầy không chỉ truyền đạt kiến thức mà còn góp phần hình thành nhân cách, mở mang trí tuệ và dẫn dắt con người trên đường đời.

Tất nhiên, không phải thời nào cũng có những người thầy đáng kính, và cũng chưa bao giờ tất cả học trò đều biết kính trọng thầy cô. Trong lịch sử luôn có những người thầy thiếu năng lực, những người suy đồi đạo đức, những học trò vô lễ. Dù không thể lý tưởng hóa toàn bộ nền giáo dục ngày xưa, nhưng nếu nhìn vào những giá trị được xã hội đề cao, so sánh xưa và nay, tôi có cảm giác sự kính trọng dành cho nghề giáo đang suy giảm rõ rệt. Những vụ học sinh xúc phạm, đe dọa thầy cô, phụ huynh hành xử thiếu tôn trọng giáo viên, hay những lời bình luận coi thường nghề dạy học trên mạng xã hội không còn khiến người ta quá ngạc nhiên.

Điều đáng lo không phải là một vài cá nhân cư xử thiếu văn hóa. Xã hội nào cũng có những người như vậy. Điều đáng lo là khi những hành vi ấy xuất hiện ngày càng công khai, thậm chí được biện minh bằng những lý lẽ tưởng như rất hợp thời, chúng ta lại ít thấy sự phẫn nộ cần thiết trước việc xúc phạm người thầy. Sự kính trọng vốn được xem là một chuẩn mực đạo đức dường như đang trở thành một lựa chọn tùy ý: ai thích thì tôn trọng, ai không thích thì có thể tùy tiện xúc phạm.

Tôi không cho rằng xã hội phát triển thì đương nhiên con người sẽ ít tôn trọng thầy cô hơn. Trái lại, những xã hội càng phát triển càng cần những người thầy giỏi, bởi tri thức, năng lực sáng tạo và phẩm chất con người ngày càng quyết định vị thế của mỗi cá nhân cũng như sức mạnh của cả quốc gia. Vấn đề nằm ở chỗ xã hội hiện đại đang thay đổi cách nhìn về tri thức, tiền bạc, thành công và giá trị con người. Khi những thay đổi ấy không đi cùng một nền tảng văn hóa tương xứng, nghề giáo rất dễ trở thành một trong những nghề chịu tổn thương đầu tiên.

2. Từ người khai sáng đến người cung cấp dịch vụ?

Muốn hiểu vì sao người thầy từng có vị thế đặc biệt trong xã hội Việt Nam, có lẽ cần nhìn lại lịch sử đất nước.

Trước Cách mạng tháng Tám năm 1945, tỷ lệ người biết chữ ở Việt Nam rất thấp. Sau khi nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã phát động phong trào Bình dân học vụ, coi việc xóa nạn mù chữ là một nhiệm vụ cấp bách hàng đầu của quốc gia. Trong một xã hội mà phần lớn người dân chưa có điều kiện tiếp cận tri thức, người biết chữ, người có học vấn và đặc biệt là người đứng lớp dạy học đương nhiên có vị trí đáng kính trọng. Người thầy mở ra cánh cửa tri thức cho những người vốn bị tước đi cơ hội tiếp cận thế giới rộng lớn hơn.

Ngày nay, hoàn cảnh đã khác. Giáo dục phổ cập, trường học mở rộng, đại học phát triển, thông tin có mặt ở khắp nơi. Một học sinh có thể tìm thấy kiến thức trên Internet, xem bài giảng của các giáo sư hàng đầu thế giới, sử dụng trí tuệ nhân tạo để giải đáp những câu hỏi mà trước đây phải chờ đến khi gặp thầy mới có thể hỏi. Người thầy không còn là cánh cửa gần như duy nhất dẫn đến tri thức.

Đó là một bước tiến lớn của xã hội, không phải điều đáng tiếc. Nhưng nó cũng đặt ra một câu hỏi: khi kiến thức ngày càng dễ tiếp cận, điều gì làm nên giá trị riêng của người thầy?

Câu trả lời không thể chỉ là khả năng truyền đạt những gì đã có trong sách giáo khoa. Người thầy thực sự có giá trị phải giúp học trò hiểu bản chất của vấn đề, biết phân biệt đúng sai, biết tư duy độc lập, biết đặt câu hỏi, biết vận dụng kiến thức và biết sống có trách nhiệm. Máy móc có thể cung cấp thông tin, nhưng giáo dục một con người không đơn giản là cung cấp thông tin. Đó còn là quá trình hình thành nhân cách, rèn luyện năng lực phán đoán và nuôi dưỡng ý thức về những điều có ý nghĩa trong cuộc sống.

Thế nhưng, trong đời sống hôm nay, có một xu hướng đáng suy nghĩ: giáo dục ngày càng bị nhìn nhận qua lăng kính của dịch vụ và lợi ích kinh tế. Học sinh, sinh viên đóng học phí; nhà trường cung cấp chương trình đào tạo và các dịch vụ giáo dục; giáo viên nhận lương để thực hiện công việc chuyên môn. Những quan hệ kinh tế ấy tự thân không có gì sai. Giáo viên cần được trả công xứng đáng, nhà trường cần nguồn lực để hoạt động, người học có quyền đòi hỏi chất lượng giáo dục ngày càng tốt hơn.

Vấn đề xuất hiện khi quan hệ giữa người dạy và người học bị thu hẹp thành quan hệ giữa người cung cấp dịch vụ và khách hàng. Khi ấy, học sinh có thể nghĩ rằng mình đã trả tiền nên có quyền đòi hỏi, còn người thầy bị nhìn như một nhân viên phải làm hài lòng khách hàng; khách hàng phải được coi là thượng đế. Phụ huynh có thể coi học phí là căn cứ để can thiệp vào mọi quyết định chuyên môn. Nhà trường có thể quá chú trọng những chỉ tiêu dễ đo đếm như tỷ lệ tốt nghiệp, điểm số, số lượng tuyển sinh, mức độ hài lòng, trong khi những kết quả quan trọng nhất của giáo dục như năng lực tư duy, sự trưởng thành và nhân cách của người học, lại khó đo lường hơn nhiều nên dễ bị bỏ qua.

Một khi quan hệ giáo dục bị thương mại hóa quá mức, người thầy rất dễ mất đi quyền uy nghề nghiệp. Quyền uy ấy không phải quyền lực để áp đặt học sinh, càng không phải đặc quyền cho phép giáo viên xúc phạm hay đối xử bất công với người học. Đó là sự kính trọng mà người thầy có được nhờ tri thức, nhân cách, sự công bằng và khả năng dẫn dắt học trò. Quyền uy ấy phải được xây dựng bằng năng lực và đạo đức, nhưng cũng cần được nhà trường, gia đình và xã hội bảo vệ.

3. Học để làm người hay chỉ học để kiếm tiền?

Một thay đổi khác khiến tôi trăn trở là cách nhiều người nhìn nhận mục đích của việc học.

Trong xã hội hiện đại, học tập gắn chặt với cơ hội việc làm và thu nhập. Điều đó hoàn toàn dễ hiểu. Gia đình đầu tư cho con học hành, sinh viên bỏ ra nhiều năm tuổi trẻ và một khoản tiền không nhỏ để học đại học, nên họ có quyền mong muốn tìm được việc làm tốt sau khi tốt nghiệp. Nhưng nếu toàn bộ ý nghĩa của giáo dục chỉ được quy về khả năng kiếm tiền, thì chúng ta đã đánh mất một phần rất quan trọng của việc học.

Có những sinh viên chỉ quan tâm đến tấm bằng, điểm số và điều kiện tốt nghiệp. Có người tìm cách học ít nhất có thể nhưng vẫn đạt kết quả đủ để ra trường, thậm chí kết quả càng cao càng tốt. Họ không nhất thiết lười biếng hay thiếu thông minh; đôi khi chính cách tuyển dụng, cơ chế đánh giá và những tín hiệu từ thị trường lao động khiến họ tin rằng điều quan trọng nhất là sở hữu một văn bằng, chứ không phải thực sự làm chủ kiến thức. Vì thế cũng đôi khi họ gây sức ép với người thầy để có văn bằng "đẹp" hơn.

Khi tấm bằng được coi trọng hơn năng lực, khi học để vượt qua kỳ thi quan trọng hơn học để hiểu, người thầy cũng dễ bị đẩy vào một vai trò rất hẹp: hoàn thành chương trình, tổ chức kiểm tra, chấm điểm và giúp học sinh đạt kết quả mong muốn. Những cuộc trò chuyện sâu sắc về tri thức, những câu hỏi không có đáp án sẵn, những giờ học khơi dậy sự tò mò và tinh thần khám phá có thể bị lấn át bởi áp lực hoàn thành chương trình và chạy theo thành tích, theo KPI.

Tất nhiên, không thể quy tất cả cho học sinh và phụ huynh, càng không thể kết luận rằng thế hệ trẻ ngày nay không ham học. Nhiều bạn trẻ rất chăm chỉ, sáng tạo và có khát vọng vươn lên. Nhưng một hệ thống giáo dục mà người học thường xuyên được nhắc rằng phải có bằng cấp để kiếm việc, phải có điểm cao để cạnh tranh, phải đạt những chỉ tiêu nhất định để không bị tụt lại phía sau, trong khi một ngày chỉ có 24 giờ, thì sẽ khó tránh khỏi việc biến phương tiện thành mục đích.

Khi ấy, câu hỏi “Em đã học được gì?” dần nhường chỗ cho câu hỏi “Em được bao nhiêu điểm?”; câu hỏi “Em sẽ trở thành người như thế nào?” bị lấn át bởi câu hỏi “Với tấm bằng của trường, sau này em kiếm được bao nhiêu tiền?”.

Không có gì sai khi muốn có thu nhập cao và một cuộc sống sung túc. Nhưng tiền bạc không thể thay thế mọi giá trị khác. Một người có thể kiếm được rất nhiều tiền mà vẫn thiếu hiểu biết, thiếu lòng trắc ẩn, thiếu trách nhiệm với cộng đồng. Một xã hội có thể đào tạo ra những người lao động giỏi chuyên môn nhưng vẫn gặp khó khăn nếu không nuôi dưỡng được tinh thần trung thực, sự tôn trọng người khác và ý thức về lợi ích chung.

Nếu giáo dục chỉ tạo ra những người biết kiếm tiền mà không giúp họ biết sống, thì dù những chỉ tiêu thành tích có đẹp đến đâu, nền giáo dục ấy vẫn chưa hoàn thành sứ mệnh của mình.

4. Người thầy cũng đang buồn

Nói đến sự suy giảm vị thế của nghề giáo, chúng ta không thể chỉ trách học sinh, phụ huynh hay xã hội. Bản thân ngành giáo dục cũng có những vấn đề phải nhìn thẳng. Có những giáo viên chưa đủ năng lực, thiếu nhiệt tình, cư xử không đúng mực hoặc coi việc dạy học đơn thuần là công việc để nhận lương. Có những nơi chạy theo thành tích, có những biểu hiện hình thức và những bất cập trong quản lý khiến người dạy lẫn người học đều mệt mỏi.

Không nên lấy danh nghĩa nghề cao quý để che chắn cho những sai phạm ấy. Chính vì nghề giáo có ảnh hưởng lớn đến con người nên những người làm nghề càng phải chịu trách nhiệm về chuyên môn và đạo đức của mình. Một người thầy không thể đòi hỏi học trò kính trọng chỉ vì mình đứng trên bục giảng. Sự kính trọng phải được tạo nên bằng những gì người thầy thực sự mang lại cho học trò.

Nhưng cũng không công bằng nếu chúng ta chỉ nhìn vào những người thầy không xứng đáng mà quên đi rất nhiều giáo viên đang tận tụy với nghề trong những điều kiện không dễ dàng. Họ phải liên tục cập nhật kiến thức, đổi mới phương pháp giảng dạy, theo sát sự tiến bộ của học sinh, xử lý những vấn đề tâm lý ngày càng phức tạp, đáp ứng yêu cầu của nhà trường và phối hợp với phụ huynh. Họ phải kiên nhẫn với những học sinh khó bảo, tìm cách khuyến khích những em học yếu, đồng thời bảo đảm tiến độ chương trình và đáp ứng nhiều tiêu chí đánh giá.

Trong khi đó, không phải giáo viên nào cũng có thu nhập tương xứng với công sức bỏ ra. Đối với một số người, nhất là những giáo viên trẻ hoặc người làm việc trong điều kiện khó khăn, việc trang trải cuộc sống vẫn là áp lực thường trực. Có người yêu nghề nhưng phải làm thêm để có thu nhập; có người muốn đầu tư nhiều hơn cho bài giảng nhưng không có đủ thời gian và nguồn lực. Những yêu cầu về trách nhiệm, đạo đức và sự tận tụy thì rất lớn, nhưng điều kiện để thực hiện những yêu cầu ấy đôi khi lại không tương xứng.

Chúng ta thường nói người thầy phải có tâm, có tầm, phải hy sinh và phải làm gương cho học trò. Những yêu cầu ấy đều có cơ sở. Nhưng nếu chỉ liên tục yêu cầu giáo viên hy sinh mà không quan tâm đúng mức đến đời sống, điều kiện làm việc và sự tôn trọng dành cho họ, thì đó không phải là cách bảo vệ nghề cao quý. Không thể đòi hỏi người thầy luôn tràn đầy nhiệt huyết trong khi khiến họ phải thường xuyên lo lắng về những nhu cầu thiết yếu của cuộc sống.

Đáng buồn hơn, trong một số trường hợp, giáo viên phải chịu áp lực từ nhiều phía nhưng lại không có đủ quyền chủ động để giải quyết vấn đề. Nếu nghiêm khắc thì sợ bị phản ứng; nếu mềm mỏng quá thì khó duy trì kỷ luật. Nếu đánh giá học sinh đúng thực chất thì có thể gặp sức ép; nếu chạy theo thành tích thì lại đi ngược lương tâm nghề nghiệp. Người thầy đứng giữa những yêu cầu đôi khi mâu thuẫn nhau, phải chịu trách nhiệm về kết quả giáo dục nhưng không phải lúc nào cũng có đủ điều kiện và quyền hạn để tạo ra kết quả ấy.

Trong hoàn cảnh đó, không khó hiểu nếu một số giáo viên dần mất nhiệt huyết, thu hẹp mục tiêu của mình vào việc hoàn thành công việc được giao. Họ không còn đủ sức để làm nhiều hơn những gì được yêu cầu. Họ dạy hết giờ, chấm hết bài, hoàn thành hồ sơ và nhận lương cuối tháng. Đó có thể là một phản ứng tự bảo vệ trước áp lực kéo dài, nhưng cũng là điều đáng buồn đối với một nghề vốn cần sự sáng tạo, lòng yêu thương và niềm tin vào con người.

Tôi không trách những giáo viên như vậy, đó là hậu quả chung của cả xã hội. Đằng sau sự thờ ơ đôi khi là những thất vọng tích tụ qua nhiều năm. Tuy nhiên, nếu người thầy không còn mong muốn giúp học trò tiến bộ, còn học trò chỉ mong học cho xong, thì mối quan hệ giáo dục sẽ trở nên nghèo nàn. Người dạy mất niềm vui, người học mất cơ hội trưởng thành, còn xã hội mất đi một trong những động lực quan trọng nhất để phát triển.

5. Nghề giáo có còn là nghề cao quý?

Có người cho rằng nghề nào cũng như nhau, bởi tất cả đều là những công việc kiếm sống và đều đóng góp cho xã hội. Xét về phẩm giá con người, tôi đồng ý rằng không nên khinh rẻ bất cứ nghề lương thiện nào. Người công nhân, người nông dân, người thợ sửa chữa, người bán hàng hay người làm vệ sinh đều đáng được tôn trọng khi lao động nghiêm túc và sống có trách nhiệm. Không thể lấy nghề nghiệp để phân chia con người thành những tầng lớp cao quý và thấp kém.

Nhưng tôn trọng mọi nghề không có nghĩa là phủ nhận tính chất đặc biệt của một số nghề. Nghề y có trách nhiệm trực tiếp đối với sức khỏe và tính mạng con người. Nghề giáo có trách nhiệm đặc biệt đối với sự hình thành tri thức, năng lực và nhân cách của các thế hệ. Hai nghề ấy có ảnh hưởng vượt xa phạm vi công việc của từng cá nhân, bởi những gì người thầy giáo và người thầy thuốc làm hôm nay có thể tác động đến cuộc đời của rất nhiều người trong tương lai.

Riêng nghề giáo lại càng đặc biệt, đặc biệt ở chỗ không chỉ mang lại cho chúng ta tri thức mà cả vốn sống và cả nhân cách nữa; điều này chỉ có nghề giáo mới làm được ! Giáo dục một con người không chỉ là trang bị cho họ một kiến thức tốt, vững vàng mà còn phải giúp con người có một nền tảng về cách đối nhân xử thế, nhận thức được thế giới quan và nhân sinh quan, đồng thời trang bị cho con người những kỹ năng, kỹ xảo cần thiết trong cuộc sống. Cho nên người xưa mới nói tương lai của mỗi dân tộc nằm ở khối óc và trái tim của các thầy cô giáo.

Thật sự rằng có mấy ai thực sự thành công mà không có sự dạy dỗ của thầy cô? Dù có tài giỏi nhưng cốt lõi mà bạn cần học đó chính là làm sao để nên người, trở thành người có ích cho gia đình và xã hội. Nhân cách này hoàn thiện được ngoài gia đình thì phần công lao rất lớn nhờ thầy cô dạy bảo.

Nói theo cách hiện nay là “giáo dục toàn diện”. Tính cao quý của nghề giáo còn được thể hiện ở phẩm chất, tài năng, năng lực của người thầy. Người thầy luôn luôn phải là một tấm gương về đạo đức, lối sống để học sinh và toàn xã hội noi theo.

Không biết ngẫu nhiên hay tất nhiên mà nghề giáo được xem là nghề tạo ra những nghề khác trong xã hội. Nói đơn giản hơn là không có người thầy thì sẽ không có những nghề khác trong xã hội. Bởi dù chúng ta là ai, chúng ta đang làm việc gì, thì cũng từng được ngồi dưới ghế nhà trường, trong các lớp dạy nghề... và đều đã nhận được sự truyền đạt dạy dỗ của thầy cô.

Có con đường nào đến thành công mà không qua những khổ công rèn luyện, phải trải biết bao gian lao, vất vả... trong những khó nhọc, chông gai đó, chính người thầy đã tiếp bước, đã thắp và giữ ngọn lửa niềm tin, ngọn lửa tri thức cho tất cả chúng ta.

Người thầy, với vai trò định hướng phải cố gắng hết sức để làm tròn trách nhiệm đưa từng học sinh qua sông bằng chính chiếc đò tri thức. Để từ đó, mỗi chúng ta phải vươn ra biển lớn bằng sức lực, bằng trí tuệ và bằng lời bảo ban từ nhiều năm trước của các thế hệ thầy cô.

Những cống hiến của người thầy không chỉ dừng lại ở mỗi cá nhân, mà còn là những tập thể và cả xã hội, rất thiết thực và đáng quý vô cùng. Không phải ai cũng có thể trở thành một người giáo viên tốt, một người giáo viên giỏi nếu không có lòng yêu nghề, không có tình yêu thương con trẻ, sự quan tâm, tận tâm, sự hy sinh, nhẫn nại…

Không phải ai cũng hiểu hiểu hết được những áp lực xung quanh các thầy cô như yêu cầu về nghiệp vụ không chỉ giỏi năng lực mà cũng cần phải thường xuyên học hỏi, đổi mới tư duy, nắm bắt được những xu hướng của nền giáo dục hiện đại cần gì, yêu cầu gì, phương pháp giảng dạy mới như thế nào…

Một người thầy giỏi có thể giúp học trò phát hiện năng lực của mình, thay đổi cách nhìn về thế giới, vượt qua mặc cảm và tìm được con đường phù hợp. Một người thầy có nhân cách tốt có thể gieo vào học trò lòng trung thực, tinh thần trách nhiệm và sự tôn trọng con người. Những tác động ấy đôi khi không thể đo đếm bằng tiền bạc, cũng không thể nhìn thấy ngay sau một học kỳ hay một năm học. Nhưng nhiều năm sau, khi người học đã trưởng thành, họ mới nhận ra một lời khuyên, một bài giảng hay một cách đối xử của thầy cô đã ảnh hưởng đến mình sâu sắc như thế nào.

Đó là lý do nghề giáo có thể được coi là một nghề cao quý. Không phải vì mọi giáo viên đều cao quý hơn những người làm nghề khác, mà vì sứ mệnh của nghề này có ý nghĩa đặc biệt đối với sự phát triển của con người và xã hội. Chính sứ mệnh ấy đặt lên vai người thầy những trách nhiệm lớn lao, đồng thời cũng đòi hỏi xã hội phải có thái độ tương xứng với nghề nghiệp của họ.

Tuy nhiên, danh hiệu cao quý không thể chỉ tồn tại trong những lời ca ngợi vào ngày 20/11. Nếu mỗi năm chúng ta tổ chức lễ kỷ niệm thật trang trọng, viết những lời chúc thật đẹp, nhưng trong đời sống hằng ngày lại để giáo viên phải vật lộn với thu nhập, chịu những áp lực bất hợp lý hoặc bị xúc phạm mà không được bảo vệ thỏa đáng, thì sự tôn vinh ấy vẫn còn khoảng cách lớn với thực tế.

Nghề giáo cũng không thể đòi hỏi xã hội kính trọng chỉ bằng cách nhắc lại truyền thống. Muốn lấy lại niềm tin, ngành giáo dục phải tạo điều kiện để những giáo viên có năng lực và đạo đức được làm việc, được ghi nhận và được sống bằng nghề; đồng thời phải xử lý nghiêm những người lợi dụng vị trí của mình để vi phạm đạo đức nhà giáo. Nhà trường cần có cơ chế bảo vệ giáo viên trước những hành vi xúc phạm, nhưng cũng phải bảo vệ học sinh trước sự lạm quyền hay đối xử không công bằng. Phụ huynh cần được lắng nghe, còn giáo viên cần được tôn trọng về chuyên môn. Tôn trọng không có nghĩa là không được phê bình; phê bình cũng không có nghĩa là được quyền xúc phạm.

Quan trọng hơn, chúng ta phải khôi phục mục tiêu thực sự của giáo dục: không chỉ đào tạo người lao động có năng lực, mà còn giúp con người phát triển trí tuệ, nhân cách và khả năng sống có trách nhiệm. Khi xã hội coi trọng những giá trị ấy, vị thế của người thầy mới có nền tảng vững chắc để được khôi phục.

6. Nỗi buồn không chỉ của người thầy

Tôi nghĩ rằng nỗi buồn của nghề giáo thời nay không đơn giản là chuyện giáo viên có được kính trọng như trước hay không. Xã hội thay đổi, cách ứng xử cũng phải thay đổi; người thầy không thể đòi hỏi sự phục tùng vô điều kiện chỉ vì truyền thống tôn sư trọng đạo từng đặt mình ở vị trí cao. Điều đáng buồn hơn là khi sự kính trọng dành cho tri thức, cho việc học và cho những người tận tâm khai mở trí tuệ cũng dần phai nhạt.

Một xã hội có thể trở nên giàu có hơn, có nhiều trường đại học hơn, có nhiều người sở hữu bằng cấp hơn, nhưng vẫn chưa chắc đã trở thành một xã hội coi trọng giáo dục. Nếu người ta chỉ đánh giá việc học qua thu nhập sau khi tốt nghiệp, chỉ đánh giá giáo viên qua điểm số của học sinh, chỉ đánh giá nhà trường qua những con số thành tích bề nổi, thì phần sâu sắc nhất của giáo dục sẽ bị bỏ quên.

Tôi vẫn tin rằng có rất nhiều thầy cô yêu nghề, nhiều học sinh thực sự ham học và nhiều phụ huynh chân thành mong muốn con mình trưởng thành. Bởi vậy, tôi không muốn nhìn nghề giáo hôm nay bằng sự bi quan tuyệt đối. Nhưng chính vì còn tin vào giá trị của nghề giáo nên tôi càng thấy buồn khi những giá trị ấy bị xem nhẹ, khi người thầy phải dành quá nhiều sức lực để đối phó với những áp lực bên ngoài thay vì tập trung vào công việc dạy người, và khi những lời tôn vinh nghề giáo đôi lúc trở nên quen thuộc đến mức không còn khiến chúng ta suy nghĩ.

Câu nói của cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng vẫn còn nguyên ý nghĩa, nhưng nó không thể tự mình bảo vệ vị thế của nghề giáo. Muốn nghề dạy học thực sự cao quý, người thầy phải xứng đáng với sứ mệnh của mình; nhà trường và ngành giáo dục phải tạo ra môi trường để người thầy làm tốt công việc; gia đình phải đồng hành với giáo viên; và xã hội phải hiểu rằng giáo dục không chỉ là một khoản đầu tư để kiếm tiền trong tương lai.

Điều đáng buồn nhất không phải là người thầy ngày nay không còn được tôn kính như ngày xưa. Điều đáng buồn nhất là chúng ta có nguy cơ quên mất vì sao con người cần người thầy.

Nếu một ngày nào đó, học sinh chỉ đến trường để lấy bằng, giáo viên chỉ lên lớp để nhận lương, phụ huynh chỉ quan tâm đến thành tích, còn xã hội chỉ hỏi giáo dục tạo ra bao nhiêu tiền, thì dù trường học có hiện đại đến đâu, chúng ta cũng đã đánh mất điều cốt lõi nhất của giáo dục.

Và khi ấy, người chịu thiệt thòi không chỉ là những người thầy. Đó còn là những thế hệ học trò, là tương lai của đất nước và là chính xã hội mà chúng ta đang cùng nhau xây dựng.