Thứ Sáu, 13 tháng 3, 2026

Chính quyền Trump là một bộ máy "nghiệp dư" và "tài tử" ?

Đọc tin tức về chiến tranh Iran, mình thấy có rất nhiều điểm liên quan đến Việt Nam và Việt Nam có thể học. Bài dưới đây viết "ông Trump có xu hướng dựa vào một nhóm nhỏ các cố vấn thân cận trong các quyết định an ninh quốc gia". Hôm qua thì "Iran sẽ làm gì khi bị dồn vào đường cùng ?... Cho nên trong cuộc sống đừng dồn nhau tới bước đường cùng. Dù Mỹ có thể chiến thắng vĩ đại hôm nay, nhưng mai sau khi họ bị lật đổ, sự trả thù sẽ tàn khốc hơn so với những gì họ đã và đang làm ở Iran và khắp nơi trên thế giới", và nhiều câu tương tự... Tôi rất sợ lãnh đạo quốc gia chỉ dựa vào vài chiến hữu rồi ra quyết định, hoặc các bên dồn dồn nhau tới bước đường cùng...
Chính quyền Trump là một bộ máy "nghiệp dư" và "tài tử" ? 
Chính quyền Trump đánh giá thấp quyết tâm của Iran khiến dư luận thế giới bàng hoàng và hỗn loạn. Chủ động khai chiến rồi lúng túng và bất lực của chính quyền Mỹ trước phản ứng quyết liệt của Iran cho thấy họ coi hơn 8 tỷ người dân trên thế giới chỉ là những con cừu sống chết không cần quan tâm.


Mỹ và Israel đã ngang ngược phát động các cuộc tấn công quân sự vào một quốc gia có chủ quyền, khiến Iran buộc phải phản công trả đũa và phong tỏa eo biển Hormuz. Hành động này thực tế không khác gì việc bóp nghẹt "cuống họng" của vận tải hàng hải toàn cầu.

Vào giờ địa phương ngày 12/3, Đài CNN dẫn lời nhiều nguồn tin am hiểu vụ việc cho biết, Bộ Quốc phòng Mỹ và Hội đồng An ninh Quốc gia Nhà Trắng, khi hoạch định các hoạt động quân sự đang diễn ra, đã đánh giá thấp nghiêm trọng quyết tâm của Iran trong việc phong tỏa eo biển Hormuz để trả đũa các đòn đánh quân sự của Mỹ. Các nguồn tin này cho rằng đội ngũ an ninh quốc gia của Tổng thống Trump đã thất bại trong việc đánh giá đầy đủ các hệ quả có thể xảy ra từ hành động quân sự. Một số quan chức nhận định chính quyền Trump hiện đang phải đối mặt với một "kịch bản tồi tệ nhất" nằm ngoài mọi phương án tính trước.

Mặc dù các quan chức then chốt của Bộ Tài chính và Bộ Năng lượng Mỹ đã có mặt trong một số cuộc họp chuẩn bị chính thức trước khi nổ ra chiến tranh — vốn là những bộ phận mà phân tích và dự báo thường được coi là yếu tố cốt lõi không thể thiếu trong quá trình ra quyết định của các chính quyền tiền nhiệm — nhưng trong các quyết sách của chính quyền hiện tại, họ lại bị đẩy xuống hàng "cân nhắc thứ yếu".

Các nguồn tin thừa nhận rằng dù Bộ trưởng Tài chính và Bộ trưởng Năng lượng luôn đóng vai trò quan trọng trong giai đoạn hoạch định và thực thi hoạt động quân sự, nhưng ông Trump có xu hướng dựa vào một nhóm nhỏ các cố vấn thân cận trong các quyết định an ninh quốc gia. Động thái này thực tế đã gạt ra lề các cuộc tranh luận giữa các bộ ngành về hệ quả kinh tế tiềm tàng — cụ thể là những cú sốc kinh tế sẽ xảy ra nếu Iran phong tỏa eo biển Hormuz để trả đũa Mỹ và Israel.

CNN chỉ ra rằng, thực tế nghiệt ngã của cuộc khủng hoảng eo biển Hormuz hiện nay khiến những cựu quan chức ngoại giao, cựu quan chức kinh tế và năng lượng Mỹ cũng như các giám đốc điều hành trong ngành cảm thấy vừa bối rối vừa khó tin.

Một cựu quan chức Mỹ, người từng làm việc dưới cả hai chính quyền Cộng hòa và Dân chủ, cho biết: "Mặc dù kịch bản này từ lâu có vẻ như tuyệt đối không thể xảy ra, nhưng việc lập kế hoạch về cách phòng ngừa kịch bản cụ thể này đã là 'nguyên tắc nền tảng' trong chính sách an ninh quốc gia Mỹ suốt nhiều thập kỷ qua. Chứng kiến hiện trạng hiện nay, tôi thực sự bàng hoàng."

Mỹ thường sẽ cân nhắc, nhưng lần này thì...

Theo ba nguồn tin nắm rõ chi tiết các cuộc họp kín, các quan chức cấp cao của chính quyền Trump trong các buổi báo cáo mật gần đây đã thừa nhận với các nghị sĩ Quốc hội rằng, trước đó họ không hề xây dựng phương án dự phòng cho khả năng Iran phong tỏa eo biển Hormuz để trả đũa Mỹ.

Nhiều nguồn tin chỉ ra nguyên nhân là do các quan chức chính quyền Trump tin rằng việc phong tỏa eo biển Hormuz sẽ gây tổn hại cho Iran nhiều hơn là cho Mỹ. Vào mùa hè năm ngoái, sau khi Mỹ tấn công các cơ sở hạt nhân của Iran, Tehran từng đe dọa hành động tại eo biển Hormuz nhưng cuối cùng chỉ là "sấm to mưa nhỏ", thực tế này càng củng cố quan điểm trên của phía Mỹ.

Các quan chức Mỹ cho biết ngày 12/3 rằng, các biện pháp mà chính quyền hiện tại thực hiện nhằm xoa dịu cú sốc kinh tế đang gia tăng có thể cần vài tuần mới thấy được hiệu quả. Những biện pháp này bao gồm việc cử các đội tàu hải quân hộ tống tàu dầu băng qua eo biển Hormuz, mà Lầu Năm Góc hiện cho rằng rủi ro thực hiện nhiệm vụ này là cực cao, chưa đủ điều kiện triển khai. Cùng lúc đó, chính quyền Trump cũng bận rộn với việc liên tục hạ thấp mức độ nghiêm trọng của những biến động dữ dội trên thị trường năng lượng.

Cùng ngày, phía Nhà Trắng trong một tuyên bố đã ra sức quảng bá về hiệu quả trong công tác hoạch định của chính quyền. Phát ngôn viên Nhà Trắng Anna Kelly, khi khoe khoang về các "thành tựu" mà quân đội Mỹ đạt được, tuyên bố: "Thông qua quy trình hoạch định chi tiết và chu đáo, toàn bộ chính quyền luôn chuẩn bị đầy đủ cho bất kỳ hành động nào mà 'chế độ khủng bố' Iran có thể thực hiện."

"Tổng thống Trump đã chỉ rõ rằng bất kỳ sự gián đoạn nào đối với nguồn cung năng lượng đều chỉ là tạm thời; về lâu dài, những sự kiện như thế này cuối cùng sẽ mang lại lợi ích to lớn cho đất nước chúng ta và nền kinh tế toàn cầu," bà tuyên bố.

Các nguồn tin cho rằng sự phát triển của sự việc đến bước này dường như phản ánh một sự hội tụ phức tạp giữa các giả định địa chính trị, tình hình dự báo thị trường năng lượng và các ưu tiên chiến lược đan xen.

Nhiều quan chức đương nhiệm và cựu quan chức Mỹ tiết lộ với CNN rằng, đối với bất kỳ kế hoạch hành động quân sự nào nhắm vào Iran, Mỹ thông thường đều sẽ cân nhắc đến khả năng Iran đóng cửa eo biển Hormuz. Quân đội Mỹ từ lâu đã duy trì và cập nhật các kế hoạch ứng phó với hành động quân sự của Iran tại tuyến hàng hải trọng yếu này.

Tuy nhiên, trong bối cảnh nguồn cung dầu mỏ và khí hóa lỏng (LNG) toàn cầu dồi dào, sản lượng dầu của Mỹ đạt kỷ lục, cùng việc chính quyền Trump đang tận hưởng sự "phối hợp phục tùng" từ chính phủ hiện tại của Venezuela và kỳ vọng một quốc gia cựu đối thủ sẽ nhanh chóng mở rộng tiềm năng sản lượng mới, thì quy mô rủi ro suy thoái trên phạm vi toàn cầu đã không được phía Mỹ coi là yếu tố cân nhắc chính.

Hải quân hộ tống: Có khả thi không?

Ngày 12/3, Lãnh đạo tối cao Iran Mojtaba Khamenei đã có bài phát biểu đầu tiên kể từ khi nhậm chức, nhấn mạnh rằng Iran nên tiếp tục phong tỏa eo biển Hormuz để gây áp lực lên kẻ thù.

"Điều này khiến các phương án ứng phó của Mỹ còn lại rất ít," CNN nhận định.

CNN dẫn lời các nguồn tin cho biết các giám đốc điều hành doanh nghiệp năng lượng đã bày tỏ yêu cầu với giới chức Mỹ rằng hy vọng chiến tranh kết thúc sớm. Hiện tại, họ lo ngại việc để tàu dầu băng qua eo biển Hormuz sẽ khiến tài sản và nhân viên gặp rủi ro; họ không tin tình hình này sẽ thay đổi cho đến khi cường độ hoạt động quân sự giảm đi rõ rệt.

Theo các nguồn tin, trong những ngày qua, các quan chức quân sự Mỹ đã tổ chức các cuộc họp điện đàm và báo cáo hàng ngày với đại diện ngành năng lượng. Tuy nhiên, gần như ngay từ khi chiến tranh bùng nổ, các quan chức Mỹ đã thông báo với đại diện các công ty năng lượng rằng — trong giai đoạn đầu của cuộc chiến, việc triển khai hoạt động hộ tống của Hải quân chưa đủ điều kiện an toàn.

Một quan chức quân sự Mỹ nói với CNN rằng thiết bị bay không người lái (UAV) và tên lửa của Iran, cùng với khả năng rải thủy lôi sau đó, là những mối đe dọa chính đối với các tàu thuyền cố gắng băng qua eo biển Hormuz.

Một nguồn tin khác cho biết, trong các cuộc diễn tập sa bàn (wargaming) về khả năng bùng nổ xung đột với Iran những năm gần đây, một trong những rủi ro lớn nhất mà quân đội Mỹ đối mặt là tàu thuyền di chuyển với mật độ cao trong các tuyến đường thủy như eo biển Hormuz, eo biển Bab el-Mandeb và Biển Đỏ, cực kỳ dễ bị tấn công bởi tên lửa và UAV của Iran.

Ngoài ra, quan chức quân sự Mỹ còn cho biết họ hiện không thể điều động các tàu hải quân vì những tàu này đã đang thực hiện các hoạt động tấn công ở các khu vực khác. CNN cho biết, hiện chưa rõ liệu ông Trump, khi lần đầu đưa ra ý tưởng hộ tống trên mạng xã hội vào ngày 3/3, có hiểu đầy đủ về những hạn chế trong năng lực hộ tống của Hải quân Mỹ hay không. Tính đến ngày 11/3, vẫn chưa có thời điểm cụ thể nào về việc khi nào quân đội Mỹ có thể cung cấp dịch vụ hộ tống.

Ngày 12/3, Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Wright cho biết Hải quân hiện chưa thể cung cấp hộ tống cho các tàu thương mại băng qua eo biển Hormuz, nhưng ông ám chỉ rằng việc hộ tống hy vọng sẽ thực hiện được vào cuối tháng này. Cùng ngày, Bộ trưởng Tài chính Bessent cũng cho biết "ngay khi khả thi về mặt quân sự, các hoạt động hộ tống này sẽ bắt đầu ngay lập tức". Ông nói: "Điều này luôn nằm trong kế hoạch của chúng tôi, tức là tồn tại khả năng Hải quân Mỹ, hoặc có thể là một liên minh quốc tế, sẽ hộ tống các tàu dầu qua eo biển."

Các lựa chọn khác để giảm bớt áp lực

Một quan chức Mỹ và các nguồn tin khác cho biết, các quan chức chính phủ chịu trách nhiệm giúp giảm bớt cuộc khủng hoảng năng lượng vẫn hy vọng việc hộ tống tàu dầu sớm khởi động, nhưng hiện tại về cơ bản họ đã đồng ý quản lý cuộc khủng hoảng theo từng giai đoạn.

Ngày 12/3, Bộ trưởng Bessent thông báo Bộ Tài chính Mỹ sẽ tạm thời dỡ bỏ lệnh trừng phạt đối với dầu mỏ Nga đang bị kẹt trên biển. Trước đó cùng ngày, Nhà Trắng cho biết đang xem xét nới lỏng các hạn chế của Đạo luật Jones (Jones Act). Đạo luật hàng hải có tuổi đời hàng thế kỷ này quy định hàng hóa vận chuyển giữa các cảng của Mỹ phải do tàu của Mỹ đảm nhận; việc nới lỏng này có thể giúp làm chậm đà tăng giá xăng.

Thư ký báo chí Nhà Trắng Leavitt cho biết trong một tuyên bố gửi CNN: "Vì lợi ích quốc phòng, Nhà Trắng đang xem xét miễn trừ Đạo luật Jones trong một thời gian hạn chế để đảm bảo các sản phẩm năng lượng thiết yếu và nhu yếu phẩm nông nghiệp có thể lưu thông thông suốt vào các cảng của Mỹ." Bà bổ sung rằng hành động này vẫn chưa được quyết định cuối cùng.

Ngoài ra, chính quyền Trump còn có thể thực hiện một loạt các biện pháp khác, bao gồm việc ban hành sắc lệnh hành pháp để giảm bớt áp lực tăng giá xăng tại các trạm nhiên liệu. Theo nguồn tin, một biện pháp đang được xem xét là: trong những tháng thời tiết ấm áp, miễn trừ cho các nhà sản xuất xăng dầu các yêu cầu sản xuất cụ thể nhằm giảm ô nhiễm không khí. Thông thường vào mùa hè, lượng xăng bay hơi vào không khí lớn hơn nên thường có các quy định nghiêm ngặt; việc giảm gánh nặng quản lý này có thể giảm phần nào chi phí sản xuất.

Tuy nhiên, cũng có chuyên gia cho rằng hiệu quả của những biện pháp này trong việc kiềm chế đà tăng giá dầu có thể hạn chế. Chuyên gia năng lượng Clayton Seigle từ Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) cho biết: "Tôi cho rằng, so với yếu tố chủ chốt đang đẩy giá xăng lên cao hiện nay — tức là sự lo ngại trên phạm vi toàn cầu về tình trạng cung ứng thực tế của các thành phẩm xăng dầu và dầu thô — thì những biện pháp nêu trên chỉ tạo ra tác động bù đắp cực kỳ nhỏ bé."

https://www.nytimes.com/2026/03/10/us/politics/how-trump-miscalculated-iran-response.html

Không có nhận xét nào:

Đăng nhận xét