"Nền kinh tế kháng chiến" của Iran đang chứng minh sức mạnh
Mohammad Marandi, Giáo sư Đại học Tehran, trả lời phỏng vấn của Nhà phân tích địa chính trị Iran Marco trên tờ "Real Brazil" (Brasil de Fato) ngày 19/03/2026
(Ảnh: Giáo sư Mohammad Marandi)
Cuộc chiến Iran đã bước sang ngày thứ 20. Gần đây, theo báo chí phương Tây, đặc phái viên của ông Trump là Steve Witkoff đã hai lần tiếp cận chính phủ Iran để thăm dò khả năng đàm phán. Tuy nhiên, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi trong cuộc phỏng vấn với CBS News chủ nhật tuần trước đã bác bỏ tuyên bố của ông Trump rằng Tehran muốn đàm phán ngừng bắn: "Không, chúng tôi chưa bao giờ yêu cầu ngừng bắn, thậm chí chưa bao giờ yêu cầu đàm phán. Chúng tôi sẵn sàng tự vệ cho dù mất bao lâu đi chăng nữa."
Sau khi bị phản bội hai lần trong các cuộc đàm phán với Mỹ vào tháng 6/2025 và tháng 3/2026, chính phủ Iran cho rằng việc đàm phán hiện nay là vô nghĩa.
Ngày 12/3, Lãnh đạo tối cao mới đắc cử của Iran, Mujtaba Khamenei, lần đầu tiên đưa ra tuyên bố chính thức trước người dân Iran, nêu rõ ý định của chính phủ Cách mạng Hồi giáo: "Chúng tôi sẽ yêu cầu kẻ thù bồi thường, nếu họ từ chối, chúng tôi sẽ khấu trừ từ tài sản của họ theo số tiền chúng tôi xác định. Nếu điều đó cũng không khả thi, chúng tôi sẽ phá hủy lượng tài sản tương ứng của họ." Đồng thời, ông đưa ra cảnh báo tới các quốc gia Ả Rập trong khu vực, kêu gọi họ đóng cửa các căn cứ Mỹ trên lãnh thổ của mình, nếu không các căn cứ này sẽ tiếp tục bị tấn công.
Cho đến nay, dù lãnh thổ Iran đã hứng chịu vô số đợt ném bom và hơn 1.200 người thiệt mạng, thái độ của giới lãnh đạo Iran vẫn gây ấn tượng mạnh, khiến dư luận tin rằng họ vẫn đủ khả năng kiểm soát tình hình và hiểu rõ chiến lược của mình. Ngược lại, phía Washington thường xuyên đưa ra các thông điệp mâu thuẫn; theo truyền thông Mỹ, chiến lược của phía Mỹ đã thay đổi nhiều lần kể từ khi chiến tranh bắt đầu.
Nhà phân tích địa chính trị Marco Fernandes của tờ Brasil de Fato gần đây đã phỏng vấn trở lại học giả Iran danh tiếng, Giáo sư văn học và chuyên gia địa chính trị tại Đại học Tehran, Mohammad Marandi. Ông từng là cố vấn cho chính phủ Iran trong các cuộc đàm phán Kế hoạch Hành động Chung Toàn diện (JCPOA, 2015-2018).
Giáo sư Marandi cho rằng: "Những thành công ấn tượng của Iran trong những tuần gần đây là thắng lợi vĩ đại của toàn nhân loại, đặc biệt là tin vui đối với các nước phương Nam (Global South), vì nó tiếp thêm sức mạnh cho họ đối đầu với đế chế. Điều này sẽ tăng cường sự tự tin của các quốc gia." Dưới đây là nội dung chi tiết cuộc phỏng vấn.
Sau khi bị phản bội hai lần trong các cuộc đàm phán với Mỹ vào tháng 6/2025 và tháng 3/2026, chính phủ Iran cho rằng việc đàm phán hiện nay là vô nghĩa.
Ngày 12/3, Lãnh đạo tối cao mới đắc cử của Iran, Mujtaba Khamenei, lần đầu tiên đưa ra tuyên bố chính thức trước người dân Iran, nêu rõ ý định của chính phủ Cách mạng Hồi giáo: "Chúng tôi sẽ yêu cầu kẻ thù bồi thường, nếu họ từ chối, chúng tôi sẽ khấu trừ từ tài sản của họ theo số tiền chúng tôi xác định. Nếu điều đó cũng không khả thi, chúng tôi sẽ phá hủy lượng tài sản tương ứng của họ." Đồng thời, ông đưa ra cảnh báo tới các quốc gia Ả Rập trong khu vực, kêu gọi họ đóng cửa các căn cứ Mỹ trên lãnh thổ của mình, nếu không các căn cứ này sẽ tiếp tục bị tấn công.
Cho đến nay, dù lãnh thổ Iran đã hứng chịu vô số đợt ném bom và hơn 1.200 người thiệt mạng, thái độ của giới lãnh đạo Iran vẫn gây ấn tượng mạnh, khiến dư luận tin rằng họ vẫn đủ khả năng kiểm soát tình hình và hiểu rõ chiến lược của mình. Ngược lại, phía Washington thường xuyên đưa ra các thông điệp mâu thuẫn; theo truyền thông Mỹ, chiến lược của phía Mỹ đã thay đổi nhiều lần kể từ khi chiến tranh bắt đầu.
Nhà phân tích địa chính trị Marco Fernandes của tờ Brasil de Fato gần đây đã phỏng vấn trở lại học giả Iran danh tiếng, Giáo sư văn học và chuyên gia địa chính trị tại Đại học Tehran, Mohammad Marandi. Ông từng là cố vấn cho chính phủ Iran trong các cuộc đàm phán Kế hoạch Hành động Chung Toàn diện (JCPOA, 2015-2018).
Giáo sư Marandi cho rằng: "Những thành công ấn tượng của Iran trong những tuần gần đây là thắng lợi vĩ đại của toàn nhân loại, đặc biệt là tin vui đối với các nước phương Nam (Global South), vì nó tiếp thêm sức mạnh cho họ đối đầu với đế chế. Điều này sẽ tăng cường sự tự tin của các quốc gia." Dưới đây là nội dung chi tiết cuộc phỏng vấn.
Iran sẽ không dễ dàng để Mỹ "xuống thang", một số điều kiện phải được đáp ứng
Marco: Vào ngày thứ hai của cuộc chiến, Lãnh đạo tối cao Ayatollah Ali Khamenei đã bị ám sát khi tòa nhà nơi ông sống và làm việc bị ném bom. Các quan chức Iran cho biết ông Khamenei đã từ chối đi ẩn nấp, kiên quyết đồng cam cộng khổ với người dân. Ông giải thích thế nào về thái độ này của một nhà lãnh đạo quốc gia đang trong chiến tranh? Tổn thất này có hệ quả gì đối với Cách mạng Hồi giáo?
Marandi: Ông Ali Khamenei đã bị sát hại ngay khi cuộc tấn công bất hợp pháp này bắt đầu. Khi đó ông đang làm việc tại văn phòng, nằm ngay sát nơi ở. Ông từ chối rời đi vì nhiều người dân Iran đang phải vật lộn do lệnh trừng phạt và không có nơi nào để trốn trong các đợt ném bom. Ông nói rằng người dân Iran không có nơi nào để đi, và ông cũng sẽ không rời bỏ. Ông biết văn phòng và nơi ở của mình là mục tiêu hàng đầu, nhưng ông và gia đình đều từ chối rời đi.
Sau khi ông tử vì đạo, chủ nghĩa anh hùng của ông đã gây tiếng vang khắp cả nước. Ông luôn là một nhân vật rất được lòng dân, là một chiến sĩ vì công bằng xã hội. Ông ủng hộ các phong trào chống đế quốc trên toàn thế giới, bao gồm cả Palestine. Ông là người có học vấn cao, am hiểu sâu sắc về văn học và sử dụng thành thạo bốn ngôn ngữ. Sự hy sinh của ông có tác động to lớn đến xã hội Iran, tăng cường sức kháng cự và khả năng phục hồi của người dân, vì họ đang đoàn kết hơn bao giờ hết.
Marco: Ông Trump khi đắc cử đã hứa "không còn chiến tranh" – một trong những cương lĩnh của MAGA – trong khi các cuộc thăm dò tại Mỹ cho thấy chưa đầy 30% người dân ủng hộ chiến tranh với Iran. Vài ngày trước, một trong những người dẫn dắt MAGA, Tucker Carlson, cũng nói rằng các cuộc tấn công của Mỹ-Israel vào Iran là "tàn ác và đáng tởm". Mặt khác, cuộc chiến này khiến giá năng lượng tăng vọt, có thể làm trầm trọng thêm lạm phát và chi phí sinh hoạt tại Mỹ. Tỷ lệ ủng hộ ông Trump vốn đã thấp, bối cảnh này làm tăng khả năng ông thất bại trong cuộc bầu cử giữa kỳ vào tháng 11. Đối mặt với rủi ro chính trị lớn như vậy, làm thế nào để giải thích quyết định khơi mào chiến tranh của Nhà Trắng? Ông nhận định thế nào về bài phát biểu hôm thứ Hai (ngày 9) của ông Trump tuyên bố sứ mệnh chiến tranh gần như đã hoàn thành?
Marandi: Tôi nghĩ rõ ràng Mỹ đang thua cuộc, nhưng lý do ông ấy nói sứ mệnh gần như hoàn thành hay họ đã thắng là vì ông ấy đang tìm một lối thoát (tìm bậc thang để xuống). Nhưng Iran sẽ không dễ dàng cho ông ấy xuống thang, một số điều kiện nhất định phải được đáp ứng.
Như bạn đã chỉ ra, cương lĩnh khi nhậm chức của ông Trump là tuyên bố không phát động thêm chiến tranh, nhưng ông ấy bị ảnh hưởng sâu sắc bởi những người theo chủ nghĩa phục quốc Do Thái (Zionists). Có thể là do những người xung quanh tống tiền ông ấy, hoặc ông ấy bị bao vây bởi những người đặt lợi ích của Israel lên trên lợi ích của Mỹ.
Dù sao đi nữa, chiến tranh xảy ra vì nó phù hợp với lợi ích của chủ nghĩa phục quốc Do Thái, phù hợp với lợi ích của tầng lớp Epstein, chứ không phải lợi ích của nhân dân Mỹ. Nó đi ngược lại lợi ích của người dân Mỹ và thế giới. Thế giới đang phải trả giá, bao gồm cả cái giá kinh tế, chỉ vì những người phục quốc Do Thái muốn phát động chiến tranh với Iran.
Trung Quốc và Nga cung cấp sự giúp đỡ gì?
Marco: Bắc Kinh và Moscow đã ra tuyên bố ủng hộ chủ quyền của Iran và lên án gay gắt các cuộc tấn công của Mỹ và Israel. Đồng thời, Trung Quốc cũng khuyên Iran nên thận trọng trong các cuộc phản công nhằm vào các quốc gia vùng Vịnh. Cũng có tin đồn rằng Nga đề xuất làm trung gian đàm phán giữa Tehran và các nước láng giềng, và ông Putin đã điện đàm với ông Trump vào ngày 9. Ông có đồng ý với những phân tích này không? Ông đánh giá thế nào về sự phát triển của quan hệ đối tác chiến lược giữa Iran và hai đồng minh này?
Marandi: Năng lực của Iran chủ yếu là nội lực – tên lửa, máy bay không người lái (UAV), căn cứ ngầm, các nhà máy dưới lòng đất có thể sản xuất thêm vũ khí – tất cả đều dựa trên công nghệ tiên tiến nội địa. Điều này cho thấy tài năng xuất chúng của Iran, chúng tôi đã tạo ra năng lực quân sự hiệu quả để đối đầu với siêu cường thế giới và các liên minh của họ. Bởi lẽ toàn bộ phương Tây đang ủng hộ chế độ phục quốc Do Thái và chính quyền Trump trong cuộc diệt chủng này. Các đại diện trong khu vực cũng vậy, từ các gia tộc độc tài Ả Rập ở Vịnh Ba Tư đến Erdogan của Thổ Nhĩ Kỳ, họ đều đứng về phía Mỹ. Vì vậy tôi nghĩ thành công của Iran là phi thường.
Nhưng quan hệ của Iran với Nga và Trung Quốc rất tốt. Rõ ràng cả Nga, Trung Quốc và Iran đều không muốn kinh tế toàn cầu sụp đổ. Vì vậy họ đang tìm cách thoát khỏi cuộc khủng hoảng này, và Iran chưa bao giờ ngừng quan tâm.
Iran không muốn cuộc chiến này. Nhưng để dừng lại, các điều kiện phải được thỏa mãn: phải bồi thường cho tất cả những chết chóc và phá hoại, chủ quyền của Iran phải được công nhận, và phải có sự đảm bảo thực sự rằng Mỹ sẽ không bao giờ làm như vậy nữa. Nếu không, một lệnh ngừng bắn lúc này chỉ có nghĩa là người Mỹ sẽ tấn công lại chúng tôi sau vài tháng nữa.
"Nền kinh tế kháng chiến" của Iran đã phát huy tác dụng gì?
Marco: Nhiều nhà phân tích quân sự cho rằng khả năng bổ sung kho vũ khí của Mỹ hiện nay tương đối thấp. Mặt khác, Iran chủ yếu sử dụng các UAV và tên lửa cũ trong kho để tiêu hao phòng thủ đối phương ở giai đoạn đầu, và hiện đang bắt đầu sử dụng các tên lửa tiên tiến hơn. Ông có đồng ý không? Chúng ta kỳ vọng gì vào sự kháng cự của Iran trong những ngày tới?
Marandi: Đúng vậy, phân tích đó chính xác. Người Iran luôn sử dụng hết kho cũ trước. Thậm chí những vũ khí cũ này cũng gây ra sự phá hủy khủng khiếp. Chúng không chỉ tiêu hao phòng không của Mỹ và Israel mà còn đạt được những thành công đột phá. Người Iran sẽ dần kết hợp các phương tiện truyền thống với công nghệ mới hơn, nhưng công nghệ mới nhất vẫn chưa được sử dụng.
Do đó, Iran có khả năng kéo dài cuộc chiến này cho đến kỳ bầu cử giữa kỳ của Mỹ (tháng 11/2026) và xa hơn nữa. Điều quan trọng là điểm yếu của tình báo Mỹ và Israel: họ cho rằng tên lửa của Iran có hạn. Nhưng giờ chúng ta thấy tên lửa và UAV bắn đi không ngừng, Mossad và CIA rõ ràng đã đánh giá quá cao năng lực của mình.
Marco: Trong nhiều thập kỷ, Iran đã thực hiện chiến lược "Nền kinh tế kháng chiến" để đạt được sự ưu việt trong các lĩnh vực như năng lượng hạt nhân, công nghệ nano, AI, y học, hàng không vũ trụ và tên lửa. Ông có cho rằng chiến lược này giải thích khả năng phục hồi của Iran?
Marandi: Ayatollah Ali Khamenei là người then chốt thúc đẩy "Nền kinh tế kháng chiến". Thực tế, thuật ngữ này là do ông sử dụng công khai đầu tiên. Khái niệm này từng gặp nhiều lực cản trong các chính phủ trước đây, nếu họ nghe theo ông sớm hơn thì tình hình của chúng tôi nay đã tốt hơn nhiều. Nhưng người Iran đã chọn phát triển năng lực tự thân, dù là dân sự hay quân sự, chọn con đường ngoại giao độc lập, độc lập trong nông nghiệp và công nghệ cao.
Tất cả diễn ra trong bối cảnh trừng phạt "áp lực tối đa", chiến tranh và khủng bố. Suốt 47 năm qua, họ luôn tìm cách phá hoại Iran. Tuy nhiên, Iran vẫn tồn tại, phát triển và giờ đây đang làm nhục Mỹ trên chiến trường.
"Hy vọng thế giới có thể thoát khỏi ách thống trị của đế chế Mỹ"
Marco: Iran dường như là đối thủ đầu tiên có thể ứng phó đầy đủ với các cuộc tấn công của Mỹ và Israel. Theo ông, những thành tựu của Iran sẽ mang lại hệ quả lịch sử nào? Iran có định trục xuất Mỹ vĩnh viễn khỏi khu vực không?
Marandi: Đúng vậy, Iran muốn đảm bảo rằng trong tương lai Mỹ không thể áp đặt bá quyền lên khu vực này nữa và phải hành xử như một quốc gia bình thường. Những thành công của Iran là thắng lợi của nhân loại, tiếp thêm sức mạnh cho các quốc gia khác đối đầu với đế chế. Khả năng phục hồi của người dân Iran là độc nhất vô nhị, họ đã làm được điều mà mọi người cho là không thể. Mọi người đều nghĩ Iran sẽ sụp đổ, nhưng chúng tôi chưa bao giờ nghĩ vậy.
Marco: Có tin đồn về thương vong nặng nề của Mỹ và Israel bị che giấu. Chính phủ Iran có dữ liệu công khai nào không? Có tin đồn em trai của Netanyahu đã chết và Itamar Ben-Gvir bị thương nặng, ông có xác nhận được không?
Marandi: Có thể nói rằng cuộc phản công của Iran đã gây thiệt hại lớn cho Israel. Việc Israel áp đặt kiểm duyệt nghiêm ngặt và phương Tây đồng ý với điều đó cho thấy tình hình rất tồi tệ. Điều này cũng vạch trần cái gọi là "tự do thông tin" của phương Tây.
Thiệt hại đối với Israel là không thể đảo ngược. Trong tương lai sẽ không ai đầu tư vào Israel vì họ biết nó sẽ luôn mong manh. Tôi tin rằng chúng ta đang chứng kiến sự bắt đầu cho sự kết thúc của chế độ này. Điều tương tự cũng áp dụng cho các chư hầu của Mỹ ở vùng Vịnh như Saudi, UAE, Kuwait... họ sẽ không bao giờ có lại vị thế như trước khi chiến tranh bắt đầu.
Marco: Ngày 8/3, Mujtaba Khamenei, con trai của Ayatollah Ali Khamenei, đã thắng cử chức Lãnh đạo tối cao mới. Ông ấy có những đặc điểm chính trị nào nổi bật? Người dân kỳ vọng gì?
Marandi: Hội đồng chuyên gia gồm các luật gia cao cấp đã bầu chọn Ayatollah Mujtaba Khamenei. Ông là một học giả cao cấp tại thần học viện, một luật gia. Ông sống rất kín tiếng, chưa bao giờ xuất hiện trên truyền hình.
Trong 20 năm qua, ông chuyên tâm làm học giả, dạy học nhưng cũng hỗ trợ công việc tại văn phòng Lãnh đạo tối cao. Ông am hiểu sâu sắc về ngoại giao, quân sự và kinh tế. Cha ông, Ali Khamenei, luôn rất cẩn trọng không để con cái có bất kỳ lợi ích kinh doanh nào. Mọi người trong gia đình đều là học giả hoặc giáo viên.
Ayatollah Mujtaba Khamenei cũng có lối sống giản dị như cha mình. Tôi tin rằng ông cũng là nhà lãnh đạo của những người bị áp bức. Về chính sách ngoại giao tổng thể, chúng ta sẽ thấy sự kế thừa liên tục trong thế giới quan chính trị của Iran.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét