Ngán ngẩm vì cách điều hành giá xăng dầu khi có sốc

Ngán ngẩm vì cách điều hành giá xăng dầu khi có sốc

"Sốt" Giá Xăng Dầu: Đừng Để Người Dân Gánh Mọi Hệ Lụy Từ Đầu Cơ Quốc Tế.

Điều hành giá xăng dầu: Đừng để "cú sốc" ngoại lực bẻ gãy mục tiêu tăng trưởng 2 con số

Đọc đoạn "Liên Bộ Công Thương - Tài chính cũng không thực hiện trích lập và không chi Quỹ Bình ổn giá xăng dầu đối với tất cả các mặt hàng" mình thấy ngán ngẩm vì cách điều hành giá xăng dầu của hai cơ quan này. Tăng giá lần này chứng tỏ cơ chế điều hành giá xăng dầu rất kém; Quỹ "bình ổn" chỉ là hình thức, khi thị trường quốc tế biến động, chính người dân và doanh nghiệp gánh hệ quả.

Trong kỳ điều hành giá xăng dầu ngày 10/3, Liên Bộ Công Thương - Tài chính đã quyết định tăng rất mạnh giá bán lẻ trong nước: xăng E5RON92 tăng 3.777 đồng/lít, RON95 tăng 4.707 đồng/lít, dầu diesel tăng tới 7.207 đồng/lít. Đáng chú ý, cơ quan quản lý "không thực hiện trích lập và không chi Quỹ Bình ổn giá xăng dầu đối với tất cả các mặt hàng". Quyết định này, trong bối cảnh giá dầu thế giới biến động do xung đột địa chính trị Mỹ - Israel - Iran, đặt ra nhiều câu hỏi lớn về tính hợp lý, tầm nhìn chiến lược và trách nhiệm bảo vệ lợi ích quốc gia của cơ chế điều hành hiện hành.

Dưới đây là bốn điểm cần được nhìn nhận thẳng thắn:

1. Quỹ Bình ổn giá xăng dầu: Lập ra để làm gì nếu không dùng đúng lúc "sốc"?
Mục tiêu công khai của Quỹ Bình ổn giá xăng dầu (BOG) là "giảm thiểu tác động tiêu cực từ biến động giá thế giới đến kinh tế - xã hội trong nước", đặc biệt trong các giai đoạn khủng hoảng, xung đột, hoặc biến động bất thường. Tuy nhiên, cách vận hành hiện nay cho thấy một nghịch lý:

Khi giá thế giới giảm, Quỹ được trích lập từ người tiêu dùng;
Khi giá thế giới tăng mạnh do sốc địa chính trị, Quỹ lại "không được chi" với lý do "bảo đảm hài hòa lợi ích các chủ thể" và "phù hợp với biến động thế giới".

Nếu Quỹ chỉ hoạt động một chiều, thu khi giá xuống, im lặng khi giá lên, thì thực chất đây không còn là công cụ bình ổn, mà trở thành cơ chế "hợp thức hóa" việc chuyển gánh nặng biến động quốc tế sang người dân và doanh nghiệp trong nước. Điều này trái với tinh thần ban đầu của chính sách: lấy sự ổn định vĩ mô và an sinh xã hội làm trọng tâm.

Trong bối cảnh xung đột Trung Đông có tính chất đầu cơ cao, việc từ chối sử dụng Quỹ để hạ nhiệt giá trong nước là một lựa chọn thiếu trách nhiệm. Nhà nước cần minh bạch: liệu có áp lực "bám sát thị trường thế giới" đến mức bỏ qua vai trò điều tiết của công cụ chính sách?

2. Tăng giá thế giới ngắn hạn hiện nay chủ yếu do tài phiệt quốc tế lợi dụng chiến tranh để đầu cơ, tại sao Việt Nam lại "bám đuôi" một cách thụ động?

Cần nhấn mạnh một thực tế quan trọng: biến động giá dầu thế giới hiện nay không phản ánh sự mất cân bằng cung-cầu cơ bản, mà chủ yếu bị đẩy lên bởi hoạt động đầu cơ tài chính nhân các căng thẳng địa chính trị Mỹ - Israel - Iran. Các báo cáo từ IEA và OPEC đều chỉ ra rằng nhu cầu dầu toàn cầu năm 2026 chỉ tăng khoảng 0,8-1,4 triệu thùng/ngày, trong khi nguồn cung vẫn dư thừa. Tuy nhiên, dòng vốn đầu cơ trên thị trường phái sinh, kết hợp với tâm lý "tích trữ phòng ngừa", đã tạo ra những cú tăng giá đột biến mang tính ngắn hạn.

Việc Việt Nam điều chỉnh giá trong nước ngay lập tức theo những biến động mang tính đầu cơ này cho thấy:

Thiếu bộ lọc đánh giá tính bền vững của cú sốc giá;
Không có cơ chế "trì hoãn thông minh" để phân biệt giữa biến động thực và biến động ảo;
Chuyển toàn bộ rủi ro thị trường tài chính quốc tế sang người tiêu dùng nội địa.

Đây là cách làm thiếu chủ động, khiến nền kinh tế Việt Nam trở thành "nạn nhân" của những cơn sóng đầu cơ mà lẽ ra có thể giảm thiểu tác động bằng công cụ chính sách phù hợp.

3. Dự trữ chiến lược và năng lực sản xuất trong nước: Tại sao không tận dụng?

a) Dự trữ 30-40 ngày: Mua giá rẻ, bán giá sốc – Lợi ích thuộc về ai?

Việt Nam duy trì mức dự trữ xăng dầu bắt buộc từ 30-40 ngày tiêu thụ. Số hàng này được nhập khẩu hoặc sản xuất trong những thời điểm giá thấp hơn nhiều so với đỉnh hiện tại. Vậy câu hỏi đặt ra là:

Tại sao không ưu tiên sử dụng nguồn dự trữ này để ổn định thị trường nội địa trước khi điều chỉnh giá bán lẻ theo những biến động ảo của giới đầu cơ quốc tế?

Việc tăng giá ngay lập tức theo biến động đầu cơ ngắn hạn, trong khi vẫn nắm trong tay nguồn cung mua ở giá thấp, cho thấy sự thiếu linh hoạt trong quản lý chuỗi cung ứng năng lượng. 

Nếu mục tiêu là "bảo đảm hài hòa lợi ích", thì lợi ích của người tiêu dùng cuối cùng, động lực của tăng trưởng kinh tế, đang bị đặt ở vị trí nào? 

Tôi tin là cách tăng giá sốc này sẽ tạo điều kiện cho các doanh nghiệp đầu mối hưởng lợi lớn từ chênh lệch địa tô, trong khi toàn xã hội phải gánh chịu chi phí lạm phát ảo tăng vọt.

b) Chúng ta có nhà máy lọc dầu, tại sao vẫn bám sát giá thế giới như người mua thuần túy?

Một thực tế thường bị lãng quên: Việt Nam không hoàn toàn phụ thuộc vào nhập khẩu. Cụ thể. Nhà máy lọc dầu Dung Quất (BSR): Năm 2025 đạt sản lượng kỷ lục hơn 7,9 triệu tấn (vận hành ở mức 120% công suất thiết kế). Nhà máy lọc dầu Nghi Sơn: Cung ứng khoảng 40% tổng nhu cầu xăng dầu trong nước. Tổng cộng, hai nhà máy này đáp ứng tới 70-80% nhu cầu thị trường nội địa. 

 Với tỷ lệ tự chủ cao như vậy, Việt Nam hoàn toàn có cơ sở để xây dựng cơ chế giá tham chiếu khác biệt cho sản phẩm có nguồn gốc trong nước, thay vì áp dụng máy móc công thức "giá nhập khẩu bình quân" cho toàn bộ thị trường.

Tuy nhiên việc điều hành giá xăng dầu trong nước phụ thuộc hoàn toàn vào sàn Platts Singapore là một sự rập khuôn thiếu linh hoạt. Chúng ta có dầu thô tự khai thác, có hạ tầng lọc hóa dầu hiện đại, nhưng giá bán lại để giới đầu cơ quốc tế quyết định. Quá kỳ lạ. 

Việc "bám sát thị trường thế giới" một cách thụ động không chỉ làm mất đi công cụ chủ động của chính sách năng lượng, mà còn tạo ra động cơ cho hành vi đầu cơ trong chuỗi phân phối nội địa. Khi giá thế giới tăng nhanh, các khâu trung gian có thể tận dụng để thúc ép các cơ quan nhà nước đẩy giá cao hơn mức cần thiết và người chịu thiệt cuối cùng vẫn là người dân.

4. Năng lực chống chịu của cơ quan nhà nước quá kém, làm sao đạt được mục tiêu tăng trưởng 2 con số ?

Câu hỏi lớn nhất cần được đặt ra: Với cách điều hành phản ứng bị động, thiếu tầm nhìn chiến lược như hiện nay, làm sao Việt Nam có thể đạt được mục tiêu tăng trưởng 2 con số năm nay và phát triển bền vững?

Tăng trưởng kinh tế bền vững đòi hỏi một môi trường vĩ mô ổn định, trong đó giá năng lượng, yếu tố đầu vào then chốt của mọi ngành sản xuất, phải được quản lý chủ động, không để bị cuốn theo những cơn sóng đầu cơ ngắn hạn. Việc để giá xăng dầu trong nước biến động mạnh theo từng đợt "bơm thổi" của thị trường tài chính quốc tế sẽ:

Làm xói mòn niềm tin của nhà đầu tư vào khả năng dự báo và kiểm soát rủi ro của chính sách;
Đẩy chi phí sản xuất, logistics tăng đột biến, giảm sức cạnh tranh của doanh nghiệp Việt;
Gây áp lực lạm phát, buộc Ngân hàng Nhà nước phải thắt chặt tiền tệ, từ đó kìm hãm tăng trưởng;
Làm trầm trọng thêm bất bình đẳng xã hội khi gánh nặng giá cả đè nặng lên nhóm thu nhập thấp.

Nếu lãnh đạo kinh tế chỉ dừng lại ở tư duy "điều hành theo kỳ", "bám sát thị trường", mà không xây dựng được hệ thống phòng vệ chủ động trước các cú sốc bên ngoài, thì vươn mình và mục tiêu trở thành quốc gia có thu nhập cao vào 2045 sẽ chỉ là khẩu hiệu.

4. Kiến nghị: 

a) Điều hành giá xăng dầu cần tư duy chiến lược, không chỉ phản ứng ngắn hạn: 

Sử dụng linh hoạt Quỹ Bình ổn giá: Cần có quy định rõ ràng về ngưỡng kích hoạt chi Quỹ khi giá thế giới tăng trên X% trong Y ngày do yếu tố địa chính trị, tránh tình trạng "có Quỹ nhưng không dùng".

b) Tách biệt nguồn cung nội địa khỏi biến động đầu cơ quốc tế: 

Áp dụng cơ chế giá tham chiếu khác nhau cho xăng dầu có nguồn gốc từ sản xuất/lọc dầu trong nước và hàng nhập khẩu, nhằm phản ánh đúng chi phí thực và giảm truyền dẫn sốc giá.

c) Minh bạch hóa tính toán giá cơ sở: 

Công khai chi tiết cách tính giá nhập khẩu bình quân, tỷ trọng nguồn cung trong nước, và mức độ ảnh hưởng của tỷ giá để người dân và doanh nghiệp giám sát.

d) Rà soát vai trò của dự trữ quốc gia: Xây dựng kịch bản sử dụng dự trữ chiến lược như một công cụ can thiệp thị trường chủ động, không chỉ là yêu cầu hành chính.

e) Xây dựng "bộ lọc đầu cơ" trong công thức điều hành giá: Bổ sung chỉ số đánh giá mức độ biến động do yếu tố tài chính/đầu cơ để điều chỉnh hệ số truyền dẫn phù hợp. Ví dụ dùng kỹ thuật xác định đầu cơ trên sàn NYMICE, ICE để phân biệt được đâu là biến động giá thực (do cung-cầu vật chất) và đâu là biến động giá ảo (do dòng tiền đầu cơ), từ đó điều chỉnh hệ số truyền dẫn giá về trong nước một cách chủ động, tránh việc "nhập khẩu lạm phát" từ thị trường tài chính quốc tế.

Bộ lọc đầu cơ này hoạt động như một van điều tiết thông minh: Nếu giá tăng do thiếu hụt nguồn cung vật chất (ví dụ: đứt gãy chuỗi cung ứng, thiên tai) thì nhà nước chấp nhận truyền dẫn giá về trong nước ở mức cao để khuyến khích tiết kiệm và đảm bảo nguồn cung. Ngược lại, nếu giá tăng do dòng tiền đầu cơ (ví dụ: tin đồn chiến tranh, hoạt động lướt sóng của quỹ phòng hộ) thì nhà nước phải kích hoạt bộ lọc để giảm hệ số truyền dẫn, giữ giá trong nước ổn định hơn, coi phần chênh lệch đó là "phí bảo hiểm" cho nền kinh tế trước rủi ro ảo.

f) Đẩy nhanh lộ trình chuyển dịch năng lượng: 

Giảm dần sự phụ thuộc vào xăng dầu hóa thạch thông qua phát triển giao thông bằng năng lượng điện, nhiên liệu sinh học thế hệ mới, đây mới là giải pháp căn cơ để thoát khỏi "vòng xoáy giá dầu".

5. Kết luận

Việc điều hành giá xăng dầu không chỉ là bài toán kỹ thuật, mà là phép thử về tầm nhìn quản trị và bản lĩnh chính sách. Trong bối cảnh địa chính trị thế giới ngày càng phức tạp, Việt Nam cần một tư duy điều hành chủ động, lấy ổn định kinh tế vĩ mô và an sinh xã hội làm gốc, thay vì phản ứng thụ động trước những biến động mang tính đầu cơ.

Nếu không thay đổi, chúng ta sẽ tiếp tục lặp lại kịch bản: "giá thế giới tăng – giá trong nước tăng ngay; giá thế giới giảm – giá trong nước giảm lờ đờ", và Quỹ Bình ổn giá sẽ mãi chỉ là cái tên trên văn bản, không phải công cụ bảo vệ người dân trong thực tế.

Đã đến lúc đặt câu hỏi: Chúng ta điều hành giá để phục vụ ai? Nếu câu trả lời là "người dân và doanh nghiệp Việt Nam", thì đã đến lúc thay đổi cách làm chuyển từ phản ứng  bị động, thậm chí tát nước theo mưa để ăn theo, sang chủ động, từ ngắn hạn sang chiến lược, từ "bám đuôi" sang "dẫn dắt". Chỉ khi đó, mục tiêu tăng trưởng 2 con số và phát triển bền vững mới không còn là khát vọng xa vời.

---------------------

10/03/2026 - Giá xăng dầu hôm nay (10-3): Hạ nhiệt nhờ tín hiệu nới lỏng trừng phạt dầu Nga. Giá dầu thế giới trong phiên giao dịch đầu tuần có lúc tăng vọt lên mức cao nhất từ năm 2022 do xung đột tại Trung Đông, sau đó hạ nhiệt khi có thông tin về khả năng nới lỏng trừng phạt dầu Nga. Trong nước, giá xăng dầu điều chỉnh tăng rất mạnh.

Giá dầu thế giới tăng mạnh khoảng 7% trong phiên giao dịch ngày thứ Hai (9-3), lên ở mức cao nhất kể từ năm 2022, khi Saudi Arabia cùng một số thành viên Tổ chức Các nước Xuất khẩu Dầu mỏ (OPEC) cắt giảm nguồn cung trong bối cảnh xung đột giữa Mỹ - Israel và Iran tiếp tục lan rộng.

Tuy nhiên, ngay sau khi thị trường đóng cửa, giá dầu quay đầu giảm sau thông tin về cuộc điện đàm giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Tổng thống Nga Vladimir Putin. Reuters dẫn các nguồn tin cho biết, chính quyền Tổng thống Trump đang cân nhắc nới lỏng thêm các lệnh trừng phạt đối với dầu mỏ Nga nhằm hạ nhiệt giá năng lượng toàn cầu.

Trước đó, Tổng thống Putin cũng tuyên bố, Moscow sẵn sàng cung cấp dầu và khí đốt tự nhiên cho châu Âu.

Trong một diễn biến khác, Tổng thống Trump cho biết trong cuộc phỏng vấn với CBS News rằng, ông tin chiến dịch quân sự nhằm vào Iran “gần như đã hoàn tất”, đồng thời khẳng định Washington “đang đi trước rất xa” so với khung thời gian ước tính ban đầu từ 4 đến 5 tuần.

Trong phiên giao dịch đầu tuần, giá dầu có thời điểm tăng vọt tới 29%. Nhưng chốt phiên, giá dầu Brent tăng 6,27 USD, tương đương 6,8%, lên mức 98,96 USD/thùng. Trong khi đó, giá dầu WTI tăng 3,87 USD, tương đương 4,3%, lên 94,77 USD/thùng.

Đây là mức đóng cửa cao nhất của cả hai loại dầu Brent và WTI kể từ tháng 8-2022. Ngay cả khi giảm sau giờ chốt phiên, cả hai loại dầu này vẫn tăng hơn 35% kể từ khi xung đột Mỹ-Israel và Iran bùng phát.

Có thời điểm cao nhất trong phiên, giá dầu Brent đã chạm mức 119,50 USD/thùng, trong khi dầu WTI chạm ngưỡng 119,48 USD/thùng. Đây là mức giá trong ngày cao nhất của hai loại dầu kể từ tháng 6-2022.

Giá dầu sau đó dần hạ nhiệt do chịu tác động của nhiều yếu tố, trong đó có lo ngại về lạm phát và thông tin Mỹ cùng các nước thuộc Nhóm G7 đang xem xét sử dụng nguồn dầu từ kho dự trữ chiến lược.

Ngoài nguy cơ gián đoạn nguồn cung năng lượng, giá dầu còn được hỗ trợ khi các lực lượng cứng rắn tại Iran tổ chức biểu dương sức mạnh trên đường phố, tuyên bố trung thành với Lãnh tụ tối cao mới Ayatollah Mojtaba Khamenei.

Bên cạnh đó, Tập đoàn dầu khí quốc gia Saudi Arabia Aramco đã bắt đầu cắt giảm sản lượng tại hai mỏ dầu, nối tiếp động thái giảm sản lượng của Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), Iraq, Kuwait và Qatar, trong bối cảnh hoạt động vận chuyển dầu bị gián đoạn và năng lực lưu trữ dần cạn kiệt.

Giá bán lẻ xăng dầu trong nước ngày 10-3 cụ thể như sau:

Xăng E5RON92 Không cao hơn 25.226 đồng/lít
Xăng RON95-III Không cao hơn 27.047 đồng/lít
Dầu diesel 0.05S Không cao hơn 30.239 đồng/lít
Dầu hỏa Không cao hơn 35.091 đồng/lít
Dầu mazut 180 CST 3.5S Không cao hơn 21.327 đồng/kg

Giá xăng dầu trong nước nói trên được liên Bộ Công Thương - Tài chính điều chỉnh, áp dụng từ 15 giờ ngày 7-3. Cụ thể, xăng E5RON92 tăng 3.777 đồng/lít; xăng RON95 tăng 4.707 đồng/lít; dầu diesel tăng 7.207 đồng/lít; dầu hỏa tăng 8.490 đồng/lít; dầu mazut tăng 3.831 đồng/kg.

Kỳ điều hành này, trước diễn biến giá xăng dầu thế giới, biến động tỷ giá VND/USD và các quy định hiện hành, Liên Bộ Công Thương - Tài chính quyết định phương án điều hành giá xăng dầu, nhằm bảo đảm biến động giá xăng dầu trong nước phù hợp với biến động giá xăng dầu thế giới; tiếp tục duy trì mức chênh lệch giá giữa xăng sinh học E5RON92 và xăng khoáng RON95 ở mức hợp lý để khuyến khích sử dụng nhiên liệu sinh học theo chủ trương của Chính phủ; bảo đảm hài hòa lợi ích giữa các chủ thể tham gia thị trường.

Liên Bộ Công Thương - Tài chính cũng không thực hiện trích lập và không chi Quỹ Bình ổn giá xăng dầu đối với tất cả các mặt hàng.

https://www.qdnd.vn/kinh-te/tin-tuc/gia-xang-dau-hom-nay-10-3-ha-nhiet-nho-tin-hieu-noi-long-trung-phat-dau-nga-1029510