D. Trump sa thải các chuyên gia về Trung Quốc, an ninh Mỹ nguy khốn
Gần đây mình có đọc được một số bài viết về tình trạng kém hiểu biết về địa chính trị thế giới của nhóm lãnh đạo Nhà Trắng ở Mỹ hiện nay. Hôm qua mình đăng bài "Trump và các phương án đổ bộ vào Iran", dòng cuối cùng mình viết: Nói đi nói lại, có lẽ chỉ có một câu để hình dung: "Trump chỉ là một kẻ ngoại đạo trong lĩnh vực địa chính trị", "thực chất ông ta chỉ là một tỷ phú".
Các bài viết mình đọc đôi khi vạch ra nguyên nhân của tình trạng kém hiểu biết trên là toàn bộ ê kíp của D. Trump gồm toàn tay ngang, không có chút kiến thức nào về địa chính trị. Vì dốt nát, nên thấy những người giỏi địa chính trị trong chính phủ, họ đuổi thẳng tay. Và do đó càng không hiểu biết về thế giới, dẫn tới làm liều và làm loạn bất cần hậu quả cuối cùng.
Thực tế Trump đã sai lầm trong hầu hết các chính sách từ khi trở lại cầm quyền như đánh thuế tràn lan, đe dọa cướp lãnh thổ khắp nơi, phát động chiến tranh với Venezuela, Iran và bao vây phong tỏa Cuba y như những tên thực dân đế quốc thời xưa. Đã vậy ông ta còn rất thích đủ loại huân chương, bằng khen, giải thưởng, được tặng ảnh bản thân, được dựng tượng, được đặt tên cho sân bay, nhà hát, cung điện... Thứ gì cũng muốn ôm, vô cùng phản cảm.
Hiện nay rất nhiều nhà khoa học và người có trình độ cao trong các lĩnh vực đang âm thầm rời khỏi nước Mỹ. Các giáo sư Việt Nam nổi tiếng Vũ Hà Văn và Ngô Bảo Châu chỉ là trường hợp được dư luận biết tới, còn rất nhiều người khác đang âm thầm bỏ đi mà chúng ta không biết.
Dưới đây là một bài đăng trên tờ South China Morning Post (Hồng Kông) ngày hôm nay 24/3. Các bạn đọc để tham khảo.
Theo đó, khi các chuyên gia kỳ cựu về vấn đề Trung Quốc trong chính quyền Mỹ lần lượt nghỉ hưu hoặc bị sa thải, cộng với số lượng sinh viên Mỹ sang Trung Quốc du học sụt giảm mạnh, lỗ hổng nhân tài nảy sinh đã trở thành một vấn đề cấp bách liên quan đến "an ninh quốc gia và năng lực cạnh tranh kinh tế" của Mỹ. Điều này có nguy cơ khiến các nhà hoạch định chính sách Mỹ đang rơi vào thế khó khi quản lý mối quan hệ song phương có tầm quan trọng chiến lược nhất (quan hệ Mỹ - Trung).
Tờ South China Morning Post (Hồng Kông) ngày 24/3 đưa tin, ông Nicholas Burns, người từng giữ chức Đại sứ Mỹ tại Trung Quốc dưới thời chính quyền Biden, đã phát biểu về hiểm họa này tại buổi công bố báo cáo. Ông nhấn mạnh tầm quan trọng của việc học tiếng Trung Quốc Phổ thông cũng như việc phải trực tiếp sang Trung Quốc sinh sống và trải nghiệm. Ông nói: "Đây là một yêu cầu cấp bách về an ninh quốc gia."
Ông Burns, hiện đang giảng dạy tại Đại học Harvard, cảnh báo do thiếu hụt nguồn dự trữ chuyên gia thế hệ mới, các nhà hoạch định chính sách Mỹ sẽ bị đẩy vào tình thế bất lợi.
"Tôi vô cùng lo lắng rằng các Đại sứ Mỹ tại Trung Quốc trong 10 hay 15 năm tới... sẽ không có được đội ngũ nhân tài hùng hậu hỗ trợ như tôi từng có, vì hiện tại của chúng ta đang thiếu hụt số lượng sinh viên cần thiết."
Đáng chú ý, báo cáo này được đưa ra trong bối cảnh chính quyền của Tổng thống Mỹ Trump, kể từ khi trở lại nắm quyền vào tháng 1 năm ngoái, đã sa thải nhiều chuyên gia về vấn đề Trung Quốc.
Năm ngoái, trong làn sóng cắt giảm nhân sự của Bộ Ngoại giao Mỹ, một lượng lớn nhân viên phụ trách chính sách đối với Trung Quốc đã bị buộc thôi việc, khiến giới "chuyên gia Trung Quốc học" hết sức lo ngại. Họ cáo buộc chính quyền Trump "vắt chanh bỏ vỏ", cho rằng điều này không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng ra quyết định của Mỹ, làm suy yếu sự hiểu biết và tầm ảnh hưởng đối với các vấn đề khu vực, mà còn gửi đi tín hiệu "Mỹ rút lui chiến lược" tới các đồng minh, đẩy các đồng minh trong khu vực về phía Trung Quốc.
Theo giới thiệu, nghiên cứu này được thực hiện từ tháng 9/2025 đến tháng 1/2026 và nhận được sự tài trợ từ Đại sứ quán Mỹ tại Trung Quốc thời chính quyền Trump.
Báo cáo nghiên cứu chủ trương nên coi chuyên gia về các vấn đề Trung Quốc là một tài sản chiến lược, đồng thời thúc giục phía Washington nâng tầm vị thế của các hoạt động giao lưu giáo dục song phương lên ngang hàng với các vấn đề thương mại và an ninh trong quan hệ Mỹ - Trung.
Báo cáo khẳng định: "Khả năng thấu hiểu và quản lý mối quan hệ song phương quan trọng nhất về mặt chiến lược của Mỹ đang suy yếu." Báo cáo cho rằng khả năng này sẽ tiếp tục suy giảm khi các chuyên gia kỳ cựu nghỉ hưu và nguồn dự trữ nhân tài kế cận không được lấp đầy kịp thời.
Tài liệu này khẳng định trách nhiệm dẫn đến cục diện này nằm ở cả hai phía Mỹ và Trung Quốc, với các yếu tố cụ thể bao gồm: chính sách thị thực hạn chế, nỗi lo sợ bị phóng đại quá mức về cái gọi là "hoạt động gián điệp", sự mất lòng tin sâu sắc lẫn nhau, cắt giảm ngân sách, và những lo ngại quá khứ khắt khe về thẩm định an ninh quốc gia.
Trước nhu cầu cần có những đánh giá chính xác về Trung Quốc, và những đánh giá đó cần được "cập nhật định kỳ bởi những người trực tiếp ở tuyến đầu, bám sát nhịp đập tình hình địa phương", nghiên cứu kêu gọi Mỹ nên coi chuyên môn về vấn đề Trung Quốc là một nguồn lực quốc gia cần được coi trọng.
Báo cáo bổ sung: "Chính phủ Mỹ nên ủng hộ mạnh mẽ nhất cho các cơ sở giáo dục Mỹ triển khai công việc tại Trung Quốc. Việc duy trì tham vấn ngoại giao định kỳ sẽ cung cấp một kênh thiết yếu để thảo luận và giải quyết các vấn đề giao lưu học thuật cấp cao mà hai bên cùng quan tâm."
Ngày 23/3, Neysun Mahboubi, một thành viên của nhóm công tác thuộc "Quỹ Giáo dục Mỹ - Trung", đặc biệt lưu ý mặc dù một số "biện pháp đối kháng" của chính phủ Mỹ nhắm vào Trung Quốc từng có lúc tạm hoãn quanh thời điểm "đình chiến thương mại" cuối năm ngoái, nhưng "mức độ thẩm tra" nhắm vào các tổ chức giáo dục không những không được tạm hoãn mà còn tăng cường hơn.
Mahboubi, người cũng là giám đốc "Dự án Tương lai Quan hệ Mỹ - Trung" tại Đại học Pennsylvania, cho biết trong quá trình thảo luận với các bên liên quan, ông từng kỳ vọng rằng "nếu một hội nghị thượng đỉnh (giữa nguyên thủ Mỹ - Trung) được tổ chức, đó có thể là một cơ hội" để thúc đẩy một tuyên bố "cấp cao", công nhận "mối quan hệ giao lưu giáo dục với Trung Quốc ở một mức độ nào đó".
Tờ South China Morning Post cho biết, hiện tại dự kiến mỗi năm có chưa đầy 2.000 người Mỹ học tập tại Trung Quốc, trong khi con số này vào năm 2019 từng đạt tới 11.000 người.
Nhóm công tác chuyên gia này bao gồm các học giả và chuyên gia từ các bộ phận chính phủ, đã tham vấn rộng rãi ý kiến của hơn 50 tổ chức ở cả Mỹ và Trung Quốc. Nhóm công tác phát hiện ra rằng, áp lực từ cả hai bờ Thái Bình Dương chính là động lực đứng sau xu hướng sụt giảm giao lưu này.
Báo cáo chỉ ra nguồn vốn đầu tư của chính phủ Mỹ vào lĩnh vực nghiên cứu liên quan đến Trung Quốc đang có xu hướng bị thu hẹp, các chương trình giao lưu bị cắt giảm, các quy định ngày càng nghiêm ngặt cũng tạo ra hạn chế đối với giao lưu học thuật; mặt khác, nhiều nhóm sinh viên cũng ngày càng lo ngại về những rủi ro có thể gặp phải trong sự nghiệp tương lai nếu theo đuổi lĩnh vực này.
Báo cáo viết: "Một số bang ở Mỹ đã liên tiếp ban hành luật pháp, áp đặt các hạn chế nghiêm khắc hoặc thậm chí cấm hoàn toàn các hoạt động giao lưu liên quan đến Trung Quốc, khiến các trường đại học công lập tại địa phương buộc phải hủy bỏ các chương trình khảo sát, giao lưu tại Trung Quốc, thậm chí ra lệnh cấm đặt mua sách, bộ dữ liệu và các loại tài liệu khác từ Trung Quốc."
Theo báo cáo, khác với bầu không khí đối đầu với Trung Quốc hiện nay tại Mỹ, nghiên cứu này đã giảm bớt sự nhấn mạnh vào căng thẳng địa chính trị, thay vào đó coi việc học ngôn ngữ, các ngành nhân văn và nghiên cứu khoa học xã hội là nền tảng của loại chuyên môn này.
Nhóm công tác nhận thấy "phạm vi giám sát an ninh quốc gia" hiện nay của Mỹ quá rộng, thậm chí đưa cả các nhà sử học và nhà chính trị học vào diện chịu các quy định hạn chế vốn được thiết kế cho các nhà vật lý hạt nhân.
Báo cáo cảnh báo mặc dù các lĩnh vực STEM (khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học) thực sự đối mặt với rủi ro rò rỉ công nghệ cao, nhưng "hiệu ứng hạ nguồn" do các quy tắc này tạo ra đang cản trở các nghiên cứu về Trung Quốc vốn đóng vai trò sống còn trong toàn bộ hệ sinh thái học thuật.
"Chúng ta cần một phương thức hợp tác đồng bộ quy tụ sức mạnh của lãnh đạo các trường đại học, các cán bộ tuân thủ, đội ngũ giảng viên và các cơ quan chính phủ liên quan, từ đó xây dựng các quy trình an ninh vừa có thể bảo vệ sự nghiệp nghiên cứu khoa học của Mỹ, vừa không tạo ra những rào cản không thể vượt qua cho việc giao lưu với Trung Quốc."
Báo cáo cho rằng chính những hạn chế này đã làm trầm trọng thêm "hiệu ứng gây lạnh" (chilling effect) trên diện rộng, không chỉ khiến sinh viên chùn bước khi muốn sang Trung Quốc học tập chuyên sâu, mà còn dẫn đến việc kho dự trữ nhân tài chuyên gia nghiên cứu về Trung Quốc trong tương lai ngày càng teo tóp. Sinh viên ngày càng lo sợ rằng trải nghiệm lưu trú tại Trung Quốc có thể gây nguy hiểm cho cơ hội vào làm việc tại các cơ quan chính phủ Mỹ sau này, thậm chí ảnh hưởng đến tư cách xét duyệt an ninh của họ.
Mark Lambert, thành viên nhóm công tác và từng giữ chức Điều phối viên các vấn đề Trung Quốc của Bộ Ngoại giao Mỹ (đến tháng 1/2025), cho biết những người Mỹ trẻ tuổi từ đó đi đến kết luận: Họ hoặc là hoàn toàn không thể có được thẩm định an ninh, hoặc nếu có được thì quá trình xét duyệt cũng sẽ cực kỳ rườm rà và kéo dài đến mức họ sẽ bỏ lỡ các cơ hội phát triển khác. Do đó, việc thử sức đơn giản là không đáng.
Điều đáng nói là, trái ngược hoàn toàn với nghiên cứu của nhóm công tác này, một trào lưu mang tên "Cực hạn Trung Quốc hóa" (Chinamaxxing) gần đây đã trở nên phổ biến ở Mỹ và các nước phương Tây.
Từ việc "mở khóa phong cách quý ông Trung Quốc" đến việc theo đuổi "lối sống lành mạnh của các cô gái sành điệu Trung Quốc", từ sự say mê các chi tiết trong đời sống kiểu Trung cho đến câu khẩu hiệu "Nếu bạn đang xem video này, bạn chính là người Trung Quốc", trào lưu đang càn quét TikTok này đã dần biến thành một hiện tượng văn hóa mang màu sắc ngưỡng mộ mãnh liệt.
Tờ The New York Times của Mỹ ngày 18/3 đưa tin trào lưu này ban đầu chỉ là những trò đùa vui vẻ của cư dân mạng, nhưng nay đã mang theo sự tôn trọng thực sự. Đối mặt với sự suy thoái của chính quốc gia mình, không ít người Mỹ bắt đầu tìm kiếm chỗ dựa tinh thần, tưởng tượng mình "trở thành người Trung Quốc".
https://www.scmp.com/news/us/article/3347644/us-faces-critical-shortage-china-expertise-within-decade-report-warns
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét