Cuộc chiến tại Trung Đông đã bước sang tháng thứ hai với những diễn biến nghẹt thở. Trong khi Tổng thống Donald Trump không ngừng tung ra các "nỗ lực ngoại giao" trên mạng xã hội, thì thực tế tại chiến trường lại kể một câu chuyện hoàn toàn khác: Tên lửa vẫn bay, eo biển Hormuz bị phong tỏa và bóng ma của một cuộc chiến tổng lực đang hiện hữu hơn bao giờ hết.
1. Bản chất của "Trò chơi kép": Tham vọng từ Tel Aviv
Nhiều người tin rằng mục tiêu của Mỹ và Israel chỉ đơn giản là ngăn chặn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân. Tuy nhiên, nếu nhìn sâu vào bản chất của các cuộc không kích dồn dập vào Tehran ngày 28-29/3 vừa qua, chúng ta sẽ thấy một chiến lược tham vọng hơn nhiều từ phía chính quyền Thủ tướng Netanyahu.
Israel không chỉ muốn phá hủy các lò phản ứng hạt nhân. Mục tiêu thực sự là thiết lập một trật tự bá quyền tuyệt đối tại Trung Đông. Để làm được điều này, Israel cần giải quyết hai bài toán:
Một là xóa sổ Iran: Đối thủ hệ thống duy nhất có đủ thực lực quân sự và tư tưởng để thách thức Israel.
Hai là đẩy Mỹ vào cuộc chiến tiêu hao: Nghe có vẻ nghịch lý khi Israel muốn làm yếu đi "người bảo hộ" của mình. Nhưng thực tế, Mỹ đồng thời cũng là "người kiềm chế". Sự hiện diện của quân đội Mỹ với các lợi ích riêng tại Saudi Arabia hay UAE vô hình trung đã đặt ra một cái "trần" cho sự tự do hành động của Israel. Khi Mỹ sa lầy vào một cuộc chiến tiêu hao dài hạn, nguồn lực và ý chí chính trị của Washington sẽ cạn kiệt, tạo ra một khoảng trống quyền lực ở Trung Đông mà chỉ Israel mới đủ năng lực lấp đầy.
2. "Cái bẫy" của Nhóm vận hành hành lang thân Israel (AIPAC)
Tại sao Washington lại chấp nhận để một quốc gia nhỏ như Israel dẫn dắt chiến lược của mình? Câu trả lời nằm ở cơ chế vận hành của chính trị Mỹ, nơi mà tiền bạc đôi khi có tiếng nói trọng yếu hơn cả lợi ích quốc gia chiến lược.
Các nhóm vận hành hành lang, tiêu biểu là AIPAC, đã xây dựng một mạng lưới kiểm soát tinh vi:
Vũ khí tài chính: Trong chính trường Mỹ, không có tiền đồng nghĩa với không có phiếu bầu. Các nhóm này có thể trực tiếp định đoạt số phận của một ứng cử viên bằng cách đổ tiền vào đối thủ của họ nếu người đó không thể hiện lập trường thân Israel.
Hệ tư tưởng MAGA và phái Phúc âm: Đối với ông Trump, ủng hộ Israel không chỉ là chính sách đối ngoại, mà còn là việc củng cố nền tảng cử tri cốt lõi. Với phái Phúc âm, sự tồn tại và lớn mạnh của Israel mang màu sắc thần học cứu thế, khiến mọi sự rút lui đều bị coi là "phản bội".
Lịch sử chiến tranh Iraq năm 2003 là một minh chứng sống động. Mỹ đã tốn 2.000 tỷ USD và hàng nghìn sinh mạng vì một mục tiêu mơ hồ, mà đằng sau đó là sự thúc đẩy mạnh mẽ từ các nhân vật có quan hệ mật thiết với giới lobby thân Israel. Kịch bản đó đang lặp lại với Iran, nhưng ở một mức độ nguy hiểm hơn nhiều.
Ông Trump là một thương nhân, và thương nhân thường ghét việc thua lỗ. Tuy nhiên, khi chiến tranh đã khai hỏa, logic của "lợi nhuận" bị thay thế bởi logic của "chi phí chìm" (sunk cost).
Khi Mỹ đã phóng đi gần một nghìn tên lửa Tomahawk (trị giá hàng tỷ USD) và triển khai các cụm tàu sân bay, việc rút lui mà không đạt được một "chiến thắng vang dội" sẽ là đòn giáng chí mạng vào hình ảnh "người hùng" của Trump. Để duy trì uy tín, ông buộc phải tiếp tục đặt cược, dù triển vọng về một cuộc "chiến tranh chớp nhoáng" đang dần tan biến trước sự bền bỉ của Tehran.
Hơn nữa, cái gọi là "sương mù chiến tranh" (Fog of War) khiến các nhà lãnh đạo mất dần quyền kiểm soát. Một sai lầm nhỏ tại eo biển Hormuz, một vụ tấn công UAV gây thương vong lớn cho binh sĩ Mỹ, sẽ ngay lập tức kích hoạt các phản ứng dây chuyền mà không một thỏa thuận ngoại giao nào kịp ngăn chặn.
4. Biến số kinh tế và cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ
Một trong những rào cản lớn nhất đối với Trump là túi tiền của cử tri Mỹ. Giá dầu tăng vọt do phong tỏa eo biển Hormuz là một "cơn ác mộng" đối với bất kỳ tổng thống nào trước thềm bầu cử.
Tuy nhiên, có hai lý do khiến biến số này chưa đủ mạnh để buộc Trump dừng bước:
Một là việc kiểm soát truyền thông: Các nhóm lobby thân Israel nắm giữ ảnh hưởng lớn tại các kênh truyền thông chủ lưu, giúp điều hướng dư luận rằng "cái giá của xăng dầu là cái giá của tự do và an ninh".
Hai là sự im lặng của phe đối lập: Ngay cả các hạ nghị sĩ đảng Dân chủ cũng không dám lên tiếng phản đối quá gay gắt vì lo ngại bị cắt nguồn tài trợ tranh cử.
5. Th.ư.ơng vo.ng của qu.ân đ.ội Mỹ quyết định tất cả
Mọi phân tích về chính trị và kinh tế đều có thể bị lật ngược bởi một yếu tố duy nhất: X.á...c của b.in.h s.ĩ Mỹ.
Dân chúng Mỹ có thể chấp nhận việc tiêu tốn hàng tỷ USD (vốn là những con số trừu tượng trên báo cáo ngân sách), nhưng họ sẽ không bao giờ chấp nhận việc con em mình phải nằm lại ở một vùng đất xa xôi vì lợi ích của quốc gia khác.
Nếu chiến tranh chỉ dừng lại ở không kích và đấu súng từ xa, Trump vẫn có thể duy trì cuộc chơi.
Nhưng nếu xuất hiện một sự kiện "Thiên nga đen" gây thư..ơng v.ong hàng loạt cho quân đội Mỹ, làn sóng phản chiến sẽ bùng phát dữ dội hơn cả thời kỳ chiến tranh Việt Nam. Đó là lúc "ngưỡng chịu đựng" bị phá vỡ, buộc Washington phải đưa ra lựa chọn sinh tử: Hoặc là leo thang toàn diện (tái khởi động chế độ nghĩa vụ quân sự), hoặc là rút lui trong cay đắng.
6. Góc nhìn từ Trung Quốc: Trong nguy có cơ
Đối với Trung Quốc, cuộc chiến này là một con dao hai lưỡi. Một mặt, chi phí năng lượng và chuỗi cung ứng bị gián đoạn sẽ gây áp lực lên nền kinh tế. Nhưng mặt khác, về mặt chiến lược quyền lực (High Politics), Trung Quốc lại đang ở vị thế có lợi:
Kéo dãn nguồn lực Mỹ: Mỗi đô la và mỗi binh sĩ Mỹ bị găm lại ở Trung Đông là một sự giảm bớt áp lực trực tiếp lên khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.
Tính dễ tổn thương tương đối: Các đối thủ của Trung Quốc như Nhật Bản và Hàn Quốc phụ thuộc vào dầu mỏ Trung Đông lớn hơn nhiều. Chỉ cần đối thủ "bị thương" nặng hơn mình, Trung Quốc vẫn được coi là giành ưu thế chiến lược.
Vị thế của đồng Nhân dân tệ: Khi Mỹ dùng vũ lực để kiểm soát tài chính, xu hướng "phi USD hóa" và tìm kiếm các phương thức thanh toán thay thế (như Nhân dân tệ) sẽ diễn ra một cách tự nhiên như một nhu cầu sinh tồn của các quốc gia khác.
7. Góc nhìn từ Việt Nam: Cũng trong nguy có cơ
"Nguy" là áp lực trực tiếp lên túi tiền và chuỗi cung ứng. Việt Nam là một nền kinh tế định hướng xuất khẩu, do đó những biến động tại Trung Đông sẽ gây ra những hệ lụy ngay tức thì:
Chi phí năng lượng (Lạm phát nhập khẩu): Việt Nam dù có dầu thô nhưng vẫn phải nhập khẩu xăng dầu thành phẩm và khí đốt hóa lỏng (LNG) phục vụ điện năng. Giá dầu thế giới tăng vọt sẽ gây sức ép lớn lên chỉ số CPI, làm tăng chi phí vận tải và logistic, ảnh hưởng trực tiếp đến giá thành hàng hóa xuất khẩu.
Đứt gãy chuỗi cung ứng phân bón và hóa chất: Iran và các quốc gia Vùng Vịnh là nguồn cung quan trọng về nguyên liệu cho ngành phân bón và hóa chất. Một cuộc chiến kéo dài sẽ làm tăng giá đầu vào nông nghiệp, gây áp lực lên người nông dân Việt Nam.
Nhưng Việt Nam cũng có "Cơ" là sự dịch chuyển quyền lực chiến lược khỏi Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Đây là phần "Cơ" quan trọng nhất theo nhãn quan chủ nghĩa hiện thực:
Sự giảm bớt áp lực từ các cường quốc: Khi Mỹ bị "găm chân" tại Trung Đông do áp lực từ các nhóm lợi ích, nguồn lực của họ dành cho các chiến dịch can thiệp hoặc gây sức ép tại các khu vực khác sẽ bị phân tán. Điều này giúp Việt Nam có thêm không gian tự chủ chiến lược, ít bị ép phải "chọn bên" một cách cực đoan trong ngắn hạn.
Vị thế "Điểm đến an toàn": Trong khi Trung Đông rực lửa, Đông Nam Á nói chung và Việt Nam nói riêng vẫn duy trì được sự ổn định chính trị và an ninh. Các dòng vốn đầu tư gián tiếp (FII) và trực tiếp (FDI) có xu hướng rút khỏi các vùng bất ổn để tìm đến những thị trường có tính dự báo cao. Việt Nam có thể tận dụng thời điểm này để khẳng định mình là một "bến đỗ" thay thế an toàn cho chuỗi cung ứng toàn cầu.
Cơ từ tiến trình "Phi USD hóa" và Đa dạng hóa thanh toán
Giống như Trung Quốc, Việt Nam cũng đang trong quá trình hiện đại hóa hệ thống thanh toán. Do đó đây là cơ hội thúc đẩy các hiệp định song phương: Cuộc chiến và các lệnh trừng phạt tài chính của Mỹ khiến các quốc gia nhận ra rủi ro khi quá phụ thuộc vào hệ thống SWIFT. Việt Nam có thể đẩy mạnh việc thanh toán bằng nội tệ với các đối tác lớn hoặc tham gia sâu hơn vào các hệ thống thanh toán kỹ thuật số liên bang, giúp giảm bớt sự lệ thuộc vào biến động của đồng USD.
Cơ từ vai trò "Cầu nối" và Ngoại giao đa phương
Nếu Việt Nam giữ được sự trung lập khôn khéo, Việt Nam có thể nâng cao vị thế trên trường quốc tế, nhất là nâng tầm tiếng nói tại các diễn đàn đa phương: Việt Nam có kinh nghiệm trong việc hòa giải và giữ mối quan hệ tốt với cả Mỹ lẫn Iran (Việt Nam và Iran có mối quan hệ ngoại giao truyền thống tốt đẹp). Trong bối cảnh các cường quốc đối đầu trực diện, tiếng nói của những quốc gia "tầm trung" có uy tín như Việt Nam sẽ trở nên trọng lượng hơn trong việc kêu gọi thượng tôn luật pháp quốc tế và bảo vệ tự do hàng hải (bao gồm cả eo biển Hormuz và Biển Đông).
Đối với Việt Nam, cái "Nguy" mang tính chất kinh tế ngắn hạn, nhưng cái "Cơ" lại mang tính chiến lược dài hạn.
Nếu Việt Nam có thể chịu đựng được cú sốc giá năng lượng (nhờ các chính sách điều tiết vĩ mô tốt), thì việc các cường quốc sa lầy ở Trung Đông thực chất lại tạo ra một khoảng lặng quý giá để Việt Nam gia cố nội lực, mở rộng thị phần xuất khẩu khi các đối thủ khác bị thương tổn nặng hơn, và khẳng định vị thế là một "ốc đảo" ổn định trong một thế giới đầy biến động.
8. Kết luận
Cuộc chiến Mỹ - Iran hiện nay không đơn thuần là một cuộc xung đột quân sự, mà là một phép thử nghiệt ngã cho hệ thống chính trị Mỹ. Với sự chi phối của các nhóm lợi ích thân Israel và chủ nghĩa Messiah tôn giáo đang dâng cao tại Tel Aviv, ông Trump đang diễn trên một lưỡi dao sắc lẹm.
Trừ khi có một cú sốc cực lớn về thư...ơng v...ong binh sĩ Mỹ khiến dư luận tỉnh giấc, nếu không, cỗ máy chiến tranh này sẽ còn tiếp tục vận hành, đốt sạch tiền bạc và uy tín của Mỹ trong một nỗ lực vô vọng nhằm tìm kiếm một bá quyền đã dần rạn nứt.
Cuộc chiến Mỹ - Iran hiện nay không đơn thuần là một cuộc xung đột quân sự, mà là một phép thử nghiệt ngã cho hệ thống chính trị Mỹ. Với sự chi phối của các nhóm lợi ích thân Israel và chủ nghĩa Messiah tôn giáo đang dâng cao tại Tel Aviv, ông Trump đang diễn trên một lưỡi dao sắc lẹm.
Trừ khi có một cú sốc cực lớn về thư...ơng v...ong binh sĩ Mỹ khiến dư luận tỉnh giấc, nếu không, cỗ máy chiến tranh này sẽ còn tiếp tục vận hành, đốt sạch tiền bạc và uy tín của Mỹ trong một nỗ lực vô vọng nhằm tìm kiếm một bá quyền đã dần rạn nứt.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét