CHỌN TRƯỜNG ĐẠI HỌC THẾ NÀO CHO ĐÚNG?
Mùa tuyển sinh tại Việt Nam luôn mang theo những áp lực và kỳ vọng lớn. Khi điểm thi tốt nghiệp THPT được công bố, hàng triệu phụ huynh và học sinh lại bước vào một "cuộc chiến" mới: điền nguyện vọng vào các trường đại học. Dưới góc nhìn của một người đã dành cả đời làm nghiên cứu khoa học đồng thời có tham quản lý nhà nước, tôi muốn gửi đến các bạn sinh viên Việt Nam một lời khuyên chân thành: Đừng mù quáng chen chân vào các trường đại học danh tiếng top đầu!
Thứ nhất: Thấu hiểu bản thân và xác định rõ mục tiêu
Trước khi lật giở cuốn cẩm nang tuyển sinh, nhất là trước khi đặt bút ghi nguyện vọng, hãy tự hỏi: "Mục tiêu cuộc đời mình là gì" và "Tính cách, năng khiếu của mình như thế nào".
- Nếu bạn là một "kẻ nổi loạn" và đầy tò mò: Bạn luôn hoài nghi những điều thầy cô dạy, thích đào sâu đến tận cùng để hiểu rõ bản chất, không thỏa mãn với những kiến thức có sẵn trong sách giáo khoa, thì xin chúc mừng, bạn có tố chất của một người làm nghiên cứu, làm khoa học. Bạn cần một môi trường học thuật khai phóng, nơi chấp nhận những ý tưởng khác biệt và kích thích tư duy độc lập.
- Ngược lại, nếu bạn là người trầm tĩnh, làm việc có trình tự, tỉ mỉ và khéo léo: Bạn thích học đi đôi với hành, muốn tạo ra những sản phẩm cụ thể, nhìn thấy ngay kết quả sau mỗi bước làm; vậy thì bạn chính là một "người thợ lành nghề", chính xác hơn, là một "chuyên gia kỹ nghệ hay công nghệ cao". Khi đó, các trường đại học ứng dụng, các trường nghề chất lượng cao hay các viện kỹ thuật thực hành mới là mảnh đất màu mỡ cho bạn, chứ không phải một viện hàn lâm đầy lý thuyết suông.
Khoa học không chỉ cần những bộ óc bay bổng, mà còn rất cần những đôi tay khéo léo, cẩn trọng để hiện thực hóa các ý tưởng. Hiểu rõ cá tính, năng khiếu của mình sẽ giúp bạn chọn được môi trường giáo dục phù hợp, thay vì chạy theo những ngành "hot", trường "hot" do xã hội hay cha mẹ áp đặt.
Chọn sai hệ sinh thái phù hợp với tính cách, năng khiếu của mình chính là lý do lớn nhất khiến nhiều sinh viên vỡ mộng ngay từ năm nhất đại học.
Thứ hai: Thực tế về ngành nghề và sự đánh đổi
Tâm lý đám đông tại Việt Nam thường bị định hình bởi hai chữ "danh tiếng". Người ta thích học những ngôi trường đại học có lịch sử lâu đời, những vị giáo sư đã vang danh từ vài thập kỷ trước. Nhưng thế giới đang thay đổi với tốc độ chóng mặt, kiến thức đỉnh cao của 20 năm trước thường đã lỗi thời ở thời điểm hiện tại.
Bản thân tôi cũng vậy, có thể về xây dựng và sử dụng các mô hình toán kinh tế nhiều phương trình là điểm rất mạnh của tôi, giúp tôi kiếm được vài trăm đến gần một nghìn đô la chỉ sau một ngày giảng, nhưng đó là từ 20 năm về trước. Bây giờ thì chắc chắn kiến thức của tôi đã lỗi thời, vì khoa học đang phát triển rất nhanh.
Vì vậy, với các bạn trẻ, chiến lược khôn ngoan là: Hãy chọn ngành, chọn thầy trước khi chọn trường.
Lịch sử khoa học thế giới và thực tế phát triển tại các quốc gia cho thấy, rất nhiều phát kiến vĩ đại không đến từ các trường đại học danh tiếng nhất, mà đến từ các trường "hạng hai" nhưng sở hữu những phòng thí nghiệm hiện đại và những nhà khoa học trẻ khỏe, đầy khát vọng và say mê sáng tạo.
Nếu bạn chịu khó theo dõi dòng chảy xã hội, tìm kiếm những giảng viên, những nhà nghiên cứu trẻ đang có những công trình đột phá ở các trường đại học mới nổi, đó chính là những "nhân tố trung tâm" của thời đại mới. Theo học họ, bạn sẽ có cơ hội vượt qua ranh giới hiện tại, vươn mình sang đón nhận các tri thức tương lai, chứ không nên đi nhặt nhạnh lại những hào quang cũ kỹ ở các ngôi trường top đầu nhưng đã quá bão hòa, đã trì trệ và nặng tính hành chính, hay ở những ông giáo già như tôi.
Vì vậy, với các bạn trẻ, chiến lược khôn ngoan là: Hãy chọn ngành, chọn thầy trước khi chọn trường.
Lịch sử khoa học thế giới và thực tế phát triển tại các quốc gia cho thấy, rất nhiều phát kiến vĩ đại không đến từ các trường đại học danh tiếng nhất, mà đến từ các trường "hạng hai" nhưng sở hữu những phòng thí nghiệm hiện đại và những nhà khoa học trẻ khỏe, đầy khát vọng và say mê sáng tạo.
Nếu bạn chịu khó theo dõi dòng chảy xã hội, tìm kiếm những giảng viên, những nhà nghiên cứu trẻ đang có những công trình đột phá ở các trường đại học mới nổi, đó chính là những "nhân tố trung tâm" của thời đại mới. Theo học họ, bạn sẽ có cơ hội vượt qua ranh giới hiện tại, vươn mình sang đón nhận các tri thức tương lai, chứ không nên đi nhặt nhạnh lại những hào quang cũ kỹ ở các ngôi trường top đầu nhưng đã quá bão hòa, đã trì trệ và nặng tính hành chính, hay ở những ông giáo già như tôi.
Điểm số của bạn có thể không đủ vào trường top 1, nhưng nếu bạn chọn đúng và tiếp cận được một người thầy giỏi ở trường top 2, cơ hội thành công của bạn không hề kém cạnh so với trường top 1 mà chi phí thấp hơn nhiều.
Cụ thể nếu bạn xuất phát từ một gia đình khó khăn và mong muốn dùng tri thức để thay đổi thu nhập, việc hướng tới các ngành thuộc "lực lượng sản xuất mới" như AI (Khoa học dữ liệu và Khoa học máy tính, gồm AI, công nghệ bán dẫn (chip), điện toán lượng tử, machine learning, data science, software engineering, cybersecurity), Kỹ thuật bán dẫn và điện tử (thiết kế chip, vi điện tử, diện tử viễn thông, hệ thống nhúng), Y khoa và chăm sóc sức khỏe (bác sĩ, điều dưỡng, kỹ thuật y học, phục hồi chức năng, công nghệ sinh học y học), Kỹ thuật điện – tự động hóa – robot (robot, cơ điện tử, điều khiển, tự động hóa), Năng lượng mới (điện gió, điện mặt trời, hydrogen, pin, lưới điện thông minh), Kinh tế lượng – Phân tích dữ liệu – Tài chính định lượng (econometrics, quantitative finance, risk analysis, business analytics), Logistics và quản lý chuỗi cung ứng, Công nghệ sinh học, Luật kết hợp công nghệ (luật AI, luật dữ liệu, luật sở hữu trí tuệ, luật quốc tế), giáo dục chất lượng cao, hàng không và hàng không vũ trụ... là hoàn toàn hợp lý.
Tuy nhiên, cũng phải cảnh báo rằng những ngành này đòi hỏi sự hy sinh và áp lực cực lớn. Bạn sẽ phải đối mặt với căng thẳng tột độ, đôi khi không có thời gian dành cho gia đình, giống như những thế hệ đi trước nghiên cứu làm tên lửa bắn B52 hay sản xuất máy vi tính. Hãy tự hỏi thể lực và ý chí của mình có đủ kiên cường hay không.
Một lựa chọn khác rộng mở hơn, đặc biệt phù hợp với các bạn trẻ từ nông thôn, là nghiên cứu nông nghiệp hiện đại và sinh thái. Việt Nam có lợi thế nông nghiệp, việc nghiên cứu giống mới, bảo vệ môi trường hay cải tạo đất không đòi hỏi bạn phải là thiên tài toán học, mà cần sự kiên trì, tỉ mỉ. Từ đây, bạn có thể tự mình lập nghiệp, trở thành một doanh nhân khoa học và tạo ra kỳ tích từ chính mảnh đất quê hương.
Thứ ba: Tư duy "ngược dòng", dám đi ngược đám đông
Đây là điểm quan trọng nhất: Đừng chạy theo đám đông. Ở đâu quá đông người chen chúc, ở đó cạnh tranh nội bộ sẽ càng phức tạp và cơ hội thành công của bạn sẽ bị chia nhỏ.
Hiện nay, cụm từ "người người nhà nhà cạnh tranh khốc liệt trong một không gian hẹp" đang trở thành nỗi ám ảnh của giới trẻ. Khi tất cả cùng đổ xô vào Trí tuệ nhân tạo (AI), Vi mạch, hay Logistics... thì tỷ lệ chọi sẽ đẩy lên mức phi lý, và thị trường lao động vài năm tới sẽ đối mặt với nguy cơ bão hòa, tức là thất nghiệp.
Tại sao không thử tư duy ngược lại? Hãy nhìn vào những lĩnh vực mà xã hội Việt Nam đang cực kỳ khát nhân lực chất lượng cao nhưng lại ít người chú ý, ví dụ: Nông nghiệp công nghệ cao, quản lý sinh thái bền vững, hay xử lý môi trường.
Một người kiên trì nghiên cứu ra một giống cây trồng mới chịu mặn cho miền Tây, hay giải quyết được bài toán ô nhiễm rác thải, hoàn toàn có thể trở thành một "nhà doanh nghiệp khoa học" thành công. Những ngành học này không đòi hỏi bạn phải là một thiên tài toán học kiệt xuất, mà cần một tinh thần kiên trì, làm việc khoa học, tỉ mỉ và một tầm nhìn thực tế. Những nơi ít người đi chính là nơi bạn dễ để lại dấu chân nhất.
Một lựa chọn khác rộng mở hơn, đặc biệt phù hợp với các bạn trẻ từ nông thôn, là nghiên cứu nông nghiệp hiện đại và sinh thái. Việt Nam có lợi thế nông nghiệp, việc nghiên cứu giống mới, bảo vệ môi trường hay cải tạo đất không đòi hỏi bạn phải là thiên tài toán học, mà cần sự kiên trì, tỉ mỉ. Từ đây, bạn có thể tự mình lập nghiệp, trở thành một doanh nhân khoa học và tạo ra kỳ tích từ chính mảnh đất quê hương.
Thứ ba: Tư duy "ngược dòng", dám đi ngược đám đông
Đây là điểm quan trọng nhất: Đừng chạy theo đám đông. Ở đâu quá đông người chen chúc, ở đó cạnh tranh nội bộ sẽ càng phức tạp và cơ hội thành công của bạn sẽ bị chia nhỏ.
Hiện nay, cụm từ "người người nhà nhà cạnh tranh khốc liệt trong một không gian hẹp" đang trở thành nỗi ám ảnh của giới trẻ. Khi tất cả cùng đổ xô vào Trí tuệ nhân tạo (AI), Vi mạch, hay Logistics... thì tỷ lệ chọi sẽ đẩy lên mức phi lý, và thị trường lao động vài năm tới sẽ đối mặt với nguy cơ bão hòa, tức là thất nghiệp.
Tại sao không thử tư duy ngược lại? Hãy nhìn vào những lĩnh vực mà xã hội Việt Nam đang cực kỳ khát nhân lực chất lượng cao nhưng lại ít người chú ý, ví dụ: Nông nghiệp công nghệ cao, quản lý sinh thái bền vững, hay xử lý môi trường.
Một người kiên trì nghiên cứu ra một giống cây trồng mới chịu mặn cho miền Tây, hay giải quyết được bài toán ô nhiễm rác thải, hoàn toàn có thể trở thành một "nhà doanh nghiệp khoa học" thành công. Những ngành học này không đòi hỏi bạn phải là một thiên tài toán học kiệt xuất, mà cần một tinh thần kiên trì, làm việc khoa học, tỉ mỉ và một tầm nhìn thực tế. Những nơi ít người đi chính là nơi bạn dễ để lại dấu chân nhất.
Do đó, thay vì cố chen chân vào các trường ở trung tâm Hà Nội hay TP.HCM với điểm chuẩn quá cao, hãy nhìn ra các trường đại học ở các vùng miền khác nhưng có thế mạnh về chuyên môn mà bạn xác định sẽ lựa chọn. Ở Việt Nam, các trường như ĐH Thái Nguyên, ĐH Huế, ĐH Cần Thơ hay các học viện chuyên ngành đều có những khoa rất mạnh và điều kiện nghiên cứu tốt để các bạn thực hiện giấc mơ của mình.
Thứ tư: Độc lập suy nghĩ, làm chủ tương lai
Cuối cùng, hãy tự mình quyết định. Cha mẹ và thầy cô có thể cho bạn lời khuyên dựa trên kinh nghiệm của họ, nhưng kinh nghiệm của quá khứ chưa chắc đã đúng với tương lai. Họ có thể cho bạn lời khuyên, nhưng họ không thể sống thay bạn những năm tháng tuổi trẻ, càng không thể chịu trách nhiệm cho sự chán chường của bạn nếu chọn sai ngành học.
Thứ tư: Độc lập suy nghĩ, làm chủ tương lai
Cuối cùng, hãy tự mình quyết định. Cha mẹ và thầy cô có thể cho bạn lời khuyên dựa trên kinh nghiệm của họ, nhưng kinh nghiệm của quá khứ chưa chắc đã đúng với tương lai. Họ có thể cho bạn lời khuyên, nhưng họ không thể sống thay bạn những năm tháng tuổi trẻ, càng không thể chịu trách nhiệm cho sự chán chường của bạn nếu chọn sai ngành học.
Trừ khi gia đình bạn có truyền thống khoa học hoặc kinh doanh với tư duy cởi mở thì bạn có thể nghe theo lời khuyên của gia đình. Trong trường hợp ngược lại, hãy tự mình tìm hiểu, tự mình vạch ra con đường. Khoa học và công nghệ đang thay đổi từng ngày, người làm nên nghiệp lớn luôn là những người trẻ dám nghĩ dám làm, không bị ràng buộc bởi những lối mòn cũ kỹ mà các thế hệ trước đã đi qua.
Lời kết
Các bạn sinh viên Việt Nam tương lai thân mến, đừng so sánh bản thân với hào quang của người khác. Hãy nhìn vào giới hạn của cuộc đời mình, năng khiếu của mình, tìm ra con đường riêng phù hợp với mình để phát huy tối đa tiềm năng.
Vào trường đại học lớn để tự hào khoe khoang bốn năm, hay chọn một ngôi trường phù hợp để vững vàng, ổn định cả đời? Câu trả lời nằm ở sự dũng cảm của chính bạn.
Lời kết
Các bạn sinh viên Việt Nam tương lai thân mến, đừng so sánh bản thân với hào quang của người khác. Hãy nhìn vào giới hạn của cuộc đời mình, năng khiếu của mình, tìm ra con đường riêng phù hợp với mình để phát huy tối đa tiềm năng.
Vào trường đại học lớn để tự hào khoe khoang bốn năm, hay chọn một ngôi trường phù hợp để vững vàng, ổn định cả đời? Câu trả lời nằm ở sự dũng cảm của chính bạn.
Hãy chọn một lối đi giúp bạn phát huy tối đa tiềm năng bản thân, dám chấp nhận thử thách và không bao giờ phải sống trong sự rập khuôn của người khác.
Chúc các bạn có đủ trí tuệ và bản lĩnh để chọn cho mình một ngôi trường, một người thầy và một đam mê đúng đắn.
Chúc các bạn có đủ trí tuệ và bản lĩnh để chọn cho mình một ngôi trường, một người thầy và một đam mê đúng đắn.
Hy vọng sẽ có ngày nhìn thấy các bạn thành công ở đỉnh cao của sự nghiệp!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét