Bức tranh toàn cảnh về sáp nhập tỉnh, huyện, xã đang diễn ra ở Hàn Quốc
Việt Nam thực hiện chính sách sáp nhập các tỉnh thành phố, bãi bỏ cấp huyện, sáp nhập các phường xã năm 2025 và hiện nay đang chuẩn bị sáp nhập tiếp theo trong giai đoạn 2.
Ở Hàn Quốc, ngay từ năm 2023, Đảng cầm quyền đã thúc đẩy thành lập 'Siêu Đô thị Seoul' bằng cách sáp nhập thành phố Gimpo cùng các thành phố lân cận khác gồm Guri, Gwangmyeong, Hanam, Gwacheon, Seongnam và Goyang và Seoul để biến Seoul trở thành một siêu đô thị.
Khác với Việt Nam đang thực hiện "cuộc cách mạng từ trên xuống" để xóa bỏ cấp huyện nhằm tinh giản bộ máy, Hàn Quốc đang đi theo một lộ trình hoàn toàn khác: Từ dưới lên, "Làm phép cộng" ở cấp tỉnh (tạo ra các Siêu đô thị - Megacity) và "Làm phép trừ" ở cấp cơ sở (giảm các xã/huyện do dân số co hẹp).
Đặc biệt, trong khi Việt Nam mạnh tay cắt giảm 100.000 biên chế để tinh gọn bộ máy, thì Hàn Quốc lại chọn cách "mua sự đồng thuận" của xã hội bằng tài chính và giải quyết dôi dư bằng cơ chế 'tự nhiên giảm biên' (chỉ ra không vào).
Dưới đây là bức tranh toàn cảnh và chuyên sâu về việc sáp nhập tỉnh, huyện, xã của Hàn Quốc.
1. Cấu trúc hành chính của Hàn Quốc (Đối chiếu với Việt Nam)
Dưới đây là bức tranh toàn cảnh và chuyên sâu về việc sáp nhập tỉnh, huyện, xã của Hàn Quốc.
1. Cấu trúc hành chính của Hàn Quốc (Đối chiếu với Việt Nam)
Để dễ hình dung, hệ thống phân cấp của Hàn Quốc tương ứng với Việt Nam như sau:
Cấp Tỉnh (17 đơn vị), được gọi là: Đặc biệt thị/Quảng vực thị/Đạo, có quy chế tương đương thành phố trực thuộc TW và Tỉnh ở Việt Nam.
Cấp Huyện (226 đơn vị): Thị / Quận / Khu, tương đương Thị xã, Thành phố thuộc tỉnh / Quận / Huyện ở Việt Nam.
Cấp Xã (hơn 3.000 đơn vị): Ấp / Diện / Động, tương đương với Thị trấn / Xã / Phường ở Việt Nam.
2. Mốc thời gian của cuộc sáp nhập năm 2026
Quá trình này được đẩy mạnh cực kỳ tốc độ ngay từ đầu năm 2026, với "phát súng mở màn" là sự kiện sáp nhập tỉnh Jeolla Nam (Toàn Nam) và thành phố Gwangju (Quang Châu):
Ngày 16/01/2026: Thủ tướng Hàn Quốc Kim Min-seok chính thức công bố kế hoạch sáp nhập quy mô lớn, bao gồm việc hợp nhất Daejeon với tỉnh Chungcheong Nam, và Gwangju với tỉnh Jeolla Nam
Ngày 01/03/2026: Quốc hội Hàn Quốc bỏ phiếu và thông qua dự luật đặc biệt cho phép sáp nhập các chính quyền địa phương
Ngày 05/03/2026: Dự luật được thông qua trong phiên họp Hội đồng Quốc gia (Nội các) tạm thời và chính thức được ban hành thành luật
Ngày 01/07/2026: "Thành phố Đặc biệt Tích hợp Jeonnam-Gwangju" chính thức có hiệu lực thi hành và ra mắt. Đây là thời điểm pháp lý đánh dấu sự sáp nhập thực tế, nâng tầm khu vực này lên vị thế tương đương Seoul
Giai đoạn tiếp theo (2026 - 2028): Các khu vực khác như Busan và tỉnh Gyeongsang Nam đã tuyên bố sẽ tổ chức trưng cầu dân ý vào năm 2026 để hướng tới mục tiêu sáp nhập chính thức vào năm 2028.
3. Cơ sở pháp lý (Legal Basis)
Khác với Việt Nam thường sử dụng các Nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội để sáp nhập các đơn vị hành chính, Hàn Quốc sử dụng một hệ thống pháp lý linh hoạt hơn, kết hợp giữa "Luật Tự trị nền tảng" và các "Luật Đặc biệt" cho từng khu vực.
- Luật Đặc biệt về Thành lập Thành phố Tích hợp Jeonnam-Gwangju (전남광주통합특별시 설치를 위한 특별법 - Luật số 21446). Đây là văn bản pháp lý trực tiếp và quan trọng nhất cho đợt sáp nhập đầu tiên này
Nội dung cốt lõi: Đạo luật này trực tiếp bãi bỏ tư cách pháp nhân của Thành phố trực thuộc trung ương Gwangju và tỉnh Jeolla Nam, đồng thời thiết lập một thực thể hành chính mới là "Thành phố Đặc biệt Tích hợp Jeonnam-Gwangju"
Quyền lực đặc thù: Luật này trao cho thành phố mới này các đặc quyền về hành chính và tài chính tương đương Seoul, cho phép họ tự chủ trong việc quy hoạch đất đai cho cụm ngành bán dẫn, AI và xây dựng hạ tầng giao thông liên vùng mà không cần xin phép cấp trung ương cho từng dự án nhỏ
- Luật Tự trị Địa phương (지방자치법 - Sửa đổi năm 2021)
Đây là "bệ phóng" pháp lý nền tảng. Vào tháng 01/2021, Hàn Quốc đã sửa đổi Luật Tự trị Địa phương, cho phép các chính quyền địa phương lân cận tự nguyện thỏa thuận và thành lập các "Cơ quan Hành chính Địa phương Đặc biệt" (특별지방자치단체)
Ý nghĩa: Trước đây, việc hợp nhất tỉnh - thành phố là bất khả thi về mặt pháp lý vì chúng ở hai cấp độ khác nhau (ví dụ sáp nhập tỉnh thuộc trung ương và thành phố, huyện... thuộc tỉnh khác). Bản sửa đổi này đã mở ra cánh cửa cho mô hình "Siêu đô thị" (Megacity), cho phép các địa phương tự đàm phán sáp nhập hoặc tích hợp chức năng nếu được Hội đồng địa phương thông qua và Bộ Nội vụ phê duyệt
- Luật Hỗ trợ Siêu đô thị (메가시티 지원에 관한 특별법)
Để nhân rộng mô hình ra các khu vực khác (như Busan - Gyeongnam - Ulsan hay Daegu - Gyeongbuk), Quốc hội Hàn Quốc (khóa 21) đã thúc đẩy dự án "Luật Đặc biệt về Hỗ trợ Siêu đô thị".
Cơ chế "Dùng tiền mua sự sáp nhập": Luật này quy định việc thành lập các Ủy ban Siêu đô thị, cho phép các liên minh địa phương tiếp cận các quỹ hỗ trợ tài chính khổng lồ từ Trung ương, được hưởng các đặc khu quy hoạch (regulatory free zones) và các ưu đãi thuế quan đặc biệt. Đây chính là "củ cà rốt" để các tỉnh nghèo hơn chấp nhận sáp nhập vào các tỉnh, thành phố giàu có hơn.
- Cơ chế bắt buộc Trưng cầu dân ý địa phương (Local Referendum)
Một quy định pháp lý cực kỳ quan trọng: Mọi đạo luật sáp nhập đều bắt buộc phải thông qua ý chí của người dân địa phương. Ví dụ, Busan và tỉnh Gyeongsang Nam phải tổ chức trưng cầu dân ý vào năm 2026 để người dân tự bỏ phiếu quyết định có sáp nhập vào nhau hay không.
4. Hai làn sóng sáp nhập cốt lõi của Hàn Quốc hiện nay
Làn sóng 1: Sáp nhập Tỉnh - Thành phố để tạo "Siêu đô thị" (Megacity)
Đây là chiến lược cấp vĩ mô nhằm giải quyết bài toán "cực tăng trưởng" và "chống lại sự hút máu của Seoul". Hàn Quốc không xóa bỏ cấp tỉnh, mà gộp Tỉnh và Thành phố trực thuộc trung ương lân cận lại thành một thực thể khổng lồ.
Ngày 01 tháng 7/2026, "Thành phố Đặc biệt Tích hợp Toàn Nam - Quang Châu" chính thức được thành lập, trên cơ sở sáp nhập hai tỉnh Toàn Nam và Quang Châu (Jeollanam-do & Gwangju). Quang Châu được tách khỏi Toàn Nam từ 40 năm trước, nay cả hai được sáp nhập lại để tạo thành một cực tăng trưởng phía Nam, tập trung vào cụm ngành bán dẫn và AI, và đủ sức cạnh tranh với Seoul.
Sáp nhập Busan, Khánh Nam và Ulsan (Busan-Gyeongnam-Ulsan - hay còn gọi là Busan-Gyeongnam-Ulsan Megacity): Đây là liên minh siêu đô thị đầu tiên được thí điểm. Mục tiêu nhằm phá vỡ ranh giới hành chính để cùng xây dựng sân bay mới (sân bay Gadeok), cảng biển và chuỗi cung ứng công nghiệp nặng, đóng tàu.
Daegu và Gyeongsangbuk-do) đang trong quá trình đàm phán sáp nhập sâu rộng, hướng tới việc xây dựng một "Thành phố Đặc biệt" mới ở khu vực Đông Nam, kèm theo việc xây dựng sân bay quốc tế mới thay thế sân bay Daegu cũ.
Bản chất kinh tế: Các Quảng vực thị (thành phố) của Hàn Quốc diện tích rất nhỏ (chỉ như một quận của Việt Nam), không có đất để mở rộng khu công nghiệp hay hạ tầng. Việc sáp nhập với các Đạo (tỉnh) rộng lớn xung quanh giúp phá vỡ nút thắt về thể chế và quy hoạch không gian, cho phép tích hợp nguồn lực đất đai, hạ tầng và nhân lực.
Làn sóng 2: Sáp nhập cơ sở (Ấp/Diện/Động và Thị/Quận) do khủng hoảng dân số
Mức độ nghiêm trọng của khủng hoảng dân số được thể hiện qua những con số: Theo Cục Thống kê Hàn Quốc, hiện có hơn 100 khu vực (gần một nửa số đơn vị hành chính cấp huyện/xã) nằm trong danh sách có nguy cơ biến mất. Elon Musk thậm chí đã cảnh báo Hàn Quốc có thể là quốc gia đầu tiên "biến mất" do không còn dân. Dự báo đến năm 2070, dân số nước này sẽ sụt giảm từ 51 triệu hiện nay xuống chỉ còn 37 triệu người.
Khi một xã chỉ còn vài nghìn dân, với hơn một nửa là người trên 65 tuổi, việc duy trì một bộ máy hành chính độc lập không còn là bài toán quản trị, mà là sự lãng phí tài nguyên công khổng lồ. Sáp nhập, trong bối cảnh này, không phải là lựa chọn, mà là sự sống còn.
Do đó sáp nhập là cuộc "đại phẫu thuật" ở cấp huyện và xã, diễn ra âm thầm nhưng cực kỳ quyết liệt, nhưng mang tính bị động trước làn sóng "địa phương biến mất".
Thực trạng: Hàn Quốc có quy định về tiêu chuẩn dân số tối thiểu cho các đơn vị hành chính. Tuy nhiên, do dân số già hóa và rút về Seoul, hàng trăm "Diện" (xã) và "Quận" (huyện) ở nông thôn hiện chỉ còn vài nghìn người, thậm chí nhiều nơi có số người trên 65 tuổi chiếm quá nửa.
Hành động: Bộ Hành chính và An toàn Hàn Quốc liên tục thúc đẩy việc "Thống phế hợp" (Sáp nhập và Bãi bỏ) các Ấp/Diện/Động. Một xã (Diện) có thể bị sáp nhập vào xã lân cận vì không còn đủ ngân sách để duy trì một trụ sở hành chính, một trạm y tế và nhân sự riêng.
Cấp Huyện/Thị: Nhiều "Quận" (huyện) ở vùng núi hoặc ven biển đang bị hạ cấp hoặc sáp nhập vào các "Thị" (thành phố) lân cận vì không thể tự trang trải chi phí phúc lợi xã hội.
5. Góc nhìn chuyên sâu: Sự khác biệt về "Động lực" và "Cơ chế" so với Việt Nam
Từ hệ thống pháp lý này của Hàn Quốc, có thể thấy rất khác khi so sánh với Việt Nam:
- Nghệ thuật dùng "Luật Đặc biệt" (Special Acts) thay vì "Nghị quyết chung": Hàn Quốc không ban hành một nghị quyết chung cho cả nước, mà họ ra riêng một Đạo luật Đặc biệt cho từng cặp tỉnh-thành (như Luật số 21446 cho Jeonnam-Gwangju).
- Cơ chế "Tự trị" và "Trưng cầu dân ý": Việc sáp nhập ở Hàn Quốc dựa trên Luật Tự trị Địa phương và bắt buộc trưng cầu dân ý.
- Hạ tầng pháp lý cho "Siêu đô thị" (Megacity): Bản sửa đổi Luật Tự trị Địa phương năm 2021 của Hàn Quốc cho phép phá vỡ ranh giới hành chính để tạo ra các "Cơ quan hành chính đặc biệt", giống như một Hội đồng Điều phối Vùng có thực quyền (về tài chính và quy hoạch), vượt ra khỏi tư duy "mạnh ai nấy làm" của từng tỉnh.
- Cơ chế xử lý nhân sự dôi dư: Việt Nam giải quyết bằng mệnh lệnh hành chính (cắt giảm trực tiếp), trong khi Hàn Quốc, do cấu trúc chính trị đa nguyên và sự đối đầu giữa các lợi ích nhóm, không thể sa thải công chức. Họ buộc phải dùng 'củ cà rốt' (tài chính) để dụ dỗ sáp nhập và dùng cơ chế "từ từ" (nghỉ hưu không tuyển mới) để giảm biên chế.
6. Hàm ý chính sách cho Việt Nam
- Sáp nhập hành chính không chỉ là "cắt giảm biên chế", mà là "tái cấu trúc không gian kinh tế":
Việt Nam đang làm rất tốt việc "làm gọn" bộ máy. Tuy nhiên, khi bước vào giai đoạn dân số vàng chạm đỉnh và bắt đầu già hóa, Việt Nam cần học Hàn Quốc tư duy "Siêu đô thị" (Megacity). Thay vì sáp nhập cơ học để giảm số lượng, cần phá vỡ ranh giới tỉnh/huyện để quy hoạch các Cụm liên kết vùng (ví dụ: Cụm liên kết miền Trung, hay vùng Đông Nam Bộ mở rộng), cho phép hạ tầng (sân bay, cảng biển, khu công nghệ cao) được quy hoạch vượt ra khỏi ranh giới hành chính tỉnh.
- Giải quyết bài toán "tàn dư hành chính" ở các vùng suy giảm dân số:
Hàn Quốc cho thấy, khi dân số co hẹp, việc duy trì một bộ máy hành chính nguyên bản ở cấp huyện/xã là một sự lãng phí tài nguyên khổng lồ. Việt Nam cần có cơ chế "co cụm" dân cư và hành chính ở các vùng núi, vùng sâu vùng xa, thay vì cố gắng duy trì đầy đủ các cấp chính quyền ở những nơi không còn đủ mật độ dân số kinh tế.
- Cơ chế "Tài chính đi trước, Sáp nhập theo sau":
Hàn Quốc dùng tiền (ngân sách TW) để mua sự đồng thuận sáp nhập của các địa phương. Việt Nam cũng cần tính đến cơ chế phân bổ ngân sách dựa trên hiệu quả tích hợp vùng thay vì dựa trên ranh giới hành chính cứng nhắc, từ đó tạo ra động lực tự nguyện cho các địa phương liên kết.
Tóm lại, sáp nhập không chỉ là xu hướng mà là sự sống còn. Dù động lực khác nhau (Việt Nam là tinh giản bộ máy, Hàn Quốc là chống suy giảm dân số), nhưng cả hai đều gặp nhau ở điểm: Khi tài chính eo hẹp và đô thị hóa chạm trần, điều chỉnh địa giới hành chính là lựa chọn không thể đảo ngược.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét