Khi đám đông thay thế pháp luật!?
Tôi đồng ý với bài viết dưới đây của nhà báo Phan Thế Hải. Bài viết nhắc mọi người khi phát ngôn trên mạng hay ngoài đời cần tỉnh tảo; trong xã hội pháp quyền cần biết tôn trọng pháp luật, trên MXH có thể nói cảm xúc của mình, có thể phân tích đúng sai, nhưng đừng quy chụp mạt hại người khác, nhất là không được tự ý đòi cắt chức, xử tù người khác. Nếu muốn đòi cắt chức, xử tù người khác thì phải làm đúng theo quy trình của pháp luật.Tuy nhiên, bác Hải không nên so sánh đám đông Hồng vệ binh ở TQ và đám đông ở Việt Nam. Hai đám đông này có bản chất hoàn toàn khác nhau. Hồng vệ binh TQ là đám đông của bộ phận lãnh đạo, là công cụ của nhà nước, có sự bảo kê công khai của giới chóp bu cấp cao nhất để phục vụ mục đích chính trị. Đám đông như nói ở trên chỉ là "đám đông tự phát" dựa trên cảm xúc nhất thời, không phải là ý chí của Nhà nước, không có sự bảo kê công khai của bất kỳ quan chức nhà nước nào, những người có chức có quyền càng không bảo kê cho họ, thậm chí Cục trưởng Cục báo chí Lưu Đình Phúc còn công khai phê phán họ trên báo Tuổi trẻ. Vì vậy, tôi không tán thành đem vụ việc ở Việt Nam so sánh với ở Trung Quốc.
Người dân có quyền giám sát, nhận xét, phản biện đúng sai. Đây là việc tốt, nên làm và phải làm. Nhưng làm phải có cơ sở, ít nhất là phải đọc, hiểu kỹ càng để mọi phản biện phải có dẫn chứng cụ thể. Không đọc dòng nào trong sách, cũng không hiểu pháp luật mà lại hung hung phán xét, kết tội tác giả một cách cực đoan thì sao gọi là người tử tế được.
Mặt khác, người tử tế khi góp ý cũng nên khách quan, công bằng và tình yêu thương để cho tác giả sửa chữa những lỗi sai (nếu có), qua đó bản thân mình cũng học thêm được nhiều điều và tăng thêm hiểu biết, nâng tầm nhân cách của mình. Nếu không hiểu biết, chạy theo hội chứng đám đông, thì chỉ làm hại chính mình, tự hạ thấp phẩm giá.
Tóm lại, trong một Nhà nước pháp quyền, mỗi người dân cần có nắm vững pháp luật, phân tích khách quan và xử lý mọi việc theo đúng quy định của pháp luật, không phụ thuộc vào ý kiến đám đông! Khi đám đông thay thế pháp luật, nó không chỉ làm hại cá nhân người bị tố cáo, mà còn phá hoại "niềm tin vào thể chế", thứ tài sản vô hình quan trọng nhất để duy trì ổn định vĩ mô và phát triển dài hạn.
Riêng tôi, vì tôi nhận thấy mặt bằng dân trí ứng xử trên không gian mạng hiện nay đang có những biểu hiện ngày càng kém; nhìn toàn cục, có thể nói chưa bao giờ đất nước hỗn loạn và lừa đảo khủng khiếp như bây giờ; bất kỳ ai, bất kỳ thời điểm nào, đều có thể bị lừa; các cơ quan nhà nước liên tục nhắn tin, phát tờ rơi cho toàn dân cảnh báo nguy cơ bị lừa. Bản thân tôi cũng bị, vì con người không phải lúc nào cũng sáng suốt để né tránh. Gần như không còn ai tuyệt đối tin nhau, kể cả vợ chồng, cha mẹ và con cái chứ chưa nói tới đồng nghiệp và ngoài xã hội. Nguyên nhân gốc rễ vẫn ở nền giáo dục mà ra. Bên cạnh đó còn do những khiếm khuyết trong thể chế giám sát, thông tin thiếu minh bạch và áp lực của thời đại chuyển đổi số.
Vì thế người Việt chưa bao giờ mất đoàn kết như bây giờ. Trước đây là giữa người Việt trong nước và người Việt ngoài nước, nay thì giữa người Việt với nhau; bằng mặt mà không bằng lòng cứ âm thầm phát triển và tàn phá xã hội. Cứ thế này thì không bao giờ có đoàn kết, không bao giờ có hòa giải hòa hợp dân tộc, và đất nước không thể phát triển trong bối cảnh thế giới ngày càng phức tạp.
Nhìn đất nước bây giờ, tôi chán lắm, vì thế tôi viết FB chỉ cho vui, để rèn luyện đầu óc, chứ không phải để câu view, và vì thế tôi rất ít quan hệ với người Việt, không đọc nhắn tin và nghe điện của các độc giả fb của tôi. Nhân đây tôi nhắc lại là các bạn đừng nhắn tin và gọi điện cho tôi vì tôi không đọc và không nghe đâu.
Dưới đây là bài của bác Phan Thế Hải.
----------------
-Rằng, thưa cụ, có chuyện đó nhưng hiện vụ án vẫn đang trong quá trình điều tra, chưa có bản án có hiệu lực của tòa án, cần chờ kết quả điều tra và xét xử cụ à!
-Ấy vậy mà nhiều người đã khẳng định ông này có tội ngay sau khi có thông tin khởi tố. Có những ý kiến tranh luận về nội dung cuốn sách, về giới hạn của tự do ngôn luận và quyền xuất bản, thay vì kết luận về trách nhiệm hình sự của cá nhân. Vậy là sao?
-Thưa cụ, về góc độ pháp lý, điều quan trọng là phân biệt, khởi tố, cơ quan điều tra xác định có căn cứ để mở vụ án và điều tra một người về hành vi bị nghi ngờ vi phạm pháp luật. Kết tội chỉ được xác lập khi có bản án đã có hiệu lực pháp lý của tòa án.
-Vậy mà trên mạng tràn ngập thông tin tẩy chay ông Nam, coi ông như là thành phần phản quốc, xuyên tạc lịch sử?
-Đó chỉ là hiện tượng của đám đông thôi cụ. Nhưng đám đông không thể thay thế pháp luật. Nhiều người lấy danh nghĩa của dân, vì dân, do dân đôi khi xã hội có thể rơi vào tình trạng mà các nhà khoa học chính trị gọi là “công lý đám đông” hoặc “chuyên chế của số đông”. Đây là hiện tượng mà quyết định đúng – sai không còn dựa trên quy định pháp luật và quy trình xét xử, mà dựa vào cảm xúc, áp lực hoặc sức mạnh của một nhóm người.
Hiện tượng này thường dẫn đến nhiều hệ quả nghiêm trọng. Không còn ai được bảo đảm quyền được xét xử công bằng. Nguyên tắc cơ bản của nhà nước pháp quyền là: Người bị buộc tội được coi là vô tội cho đến khi chứng minh được có tội. Chứng cứ phải được kiểm tra, mọi nghi can đều có quyền bào chữa, có tòa án độc lập ra phán quyết.
Khi đám đông thay thế pháp luật, những nguyên tắc này dễ bị gạt bỏ. Chỉ cần một lời tố cáo hoặc một tin đồn cũng có thể dẫn đến việc một cá nhân bị kết án trong dư luận trước khi có kết luận chính thức.
-Phải chăng vì thế mà nhiều người trở thành nạn nhân?
-Đúng rồi cụ à, chuyên chế số đông khiến người vô tội có thể trở thành nạn nhân. Đám đông thường hành động theo cảm xúc hơn là bằng chứng. Ngay cả với những người chỉ trích cuốn sách thử hỏi mấy ai đã đọc cuốn sách đó một cách nghiêm túc?
Trong lịch sử đã có nhiều trường hợp các cuộc săn lùng phù thủy ở châu Âu và Bắc Mỹ. Các cuộc đấu tố trong nhiều cuộc cách mạng ở nhiều quốc gia như Cách mạng văn hóa ở TQ, cải cách ruộng đất ở VN… khiến hàng ngàn người bị oan sai. Những vụ bạo lực do tin đồn hoặc thông tin sai lệch trên mạng xã hội khiến nhiều người trở thành nạn nhân.
Nhiều người sau đó được minh oan, nhưng những tổn thất về danh dự, sự nghiệp hoặc tính mạng không thể khắc phục.
Nếu bất kỳ ai cũng có thể trở thành mục tiêu của đám đông, người dân sẽ có xu hướng không dám phát biểu ý kiến, không dám phản biện, tránh đưa ra quan điểm khác biệt. Điều này làm suy giảm tự do học thuật, sáng tạo và chất lượng tranh luận trong xã hội.
- Như vậy số đông không phải lúc nào cũng đúng?
-Đúng rồi thưa cụ, chuyên chế của số đông khiến bạo lực dễ leo thang. Đám đông có thể tạo ra tâm lý ẩn danh và trách nhiệm phân tán, khiến cá nhân trong đám đông dễ thực hiện những hành vi mà bình thường họ sẽ không làm.
Trong nhiều biến cố lịch sử, các cuộc đấu tố bằng lời nói đã leo thang thành hành hung, phá hoại tài sản, giết người, xung đột vũ trang. Nếu người dân tin rằng chỉ cần sức ép của đám đông là có thể quyết định đúng sai thì tòa án bị coi nhẹ, cơ quan điều tra bị gây áp lực, quy trình tố tụng mất ý nghĩa. Lâu dài, niềm tin vào các thiết chế pháp quyền suy giảm.
Một môi trường mà pháp luật không được tôn trọng thường làm tăng rủi ro. Nhà đầu tư lo ngại vì quyền tài sản và hợp đồng có thể không được bảo vệ ổn định. Doanh nghiệp khó lập kế hoạch dài hạn. Chi phí duy trì an ninh và giải quyết tranh chấp tăng lên.
- Đám đông được tổ chức và được bảo kê như Hồng vệ binh cũng nguy hiểm ông nhỉ?
Đúng rồi, thưa cụ. Trong thời kỳ Đại Cách mạng Văn hóa, nhiều nhóm Hồng vệ binh được trao quyền lực rất lớn để phê phán và đấu tố những người bị coi là phản cách mạng. Nhiều hoạt động diễn ra ngoài khuôn khổ pháp luật thông thường, dẫn đến bạo lực, tổn thất không chỉ về con người, mà còn giáo dục và văn hóa cũng bị xâm hại nặng nề. Sau này, chính lãnh đạo TQ đã đánh giá đây là một giai đoạn đau thương gây hậu quả nghiêm trọng đối với đất nước.
Với nhà nước pháp quyền hiện đại, dù ở các hệ thống chính trị khác nhau, một nguyên tắc được thừa nhận rộng rãi là pháp luật phải đứng trên cảm xúc của đám đông.
Điều đó không có nghĩa là dư luận xã hội không quan trọng. Ngược lại, dư luận có vai trò phát hiện vấn đề, thúc đẩy minh bạch và yêu cầu trách nhiệm giải trình. Tuy nhiên, việc xác định một người có vi phạm pháp luật hay không cần dựa trên chứng cứ, quy trình tố tụng và phán quyết của cơ quan có thẩm quyền, thay vì chỉ dựa vào áp lực hoặc cảm xúc của số đông.
- Phải chăng, dư luận có thể thúc đẩy công lý, nhưng không nên thay thế công lý?
-Đúng rồi thưa cụ. Một xã hội ổn định và bảo vệ được quyền của mọi người thường cần cả sự giám sát của công chúng lẫn một hệ thống pháp luật độc lập, minh bạch và được tôn trọng./.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét