Hơn 1.000 chuyên gia Thung lũng Silicon ký tên: Hãy "hãm phanh" AI trước khi thảm họa xảy ra
Ngày 28/7, một bản tuyên bố mang tên "Pacing the Frontier" bắt đầu lan truyền mạnh mẽ tại Thung lũng Silicon. Tính đến ngày 29/7, đã có 1.178 nhân sự đến từ gần 12 tập đoàn AI hàng đầu như OpenAI, Anthropic, Google, Meta... đồng lòng ký tên (hiện là 1.224). Họ kêu gọi chính phủ Mỹ can thiệp để giúp toàn ngành công nghiệp này cùng giảm tốc độ phát triển AI.
Điều đáng nói, chỉ mới 5 ngày trước đó, chính OpenAI cùng nhiều công ty khác còn vừa ký một thư ngỏ kêu gọi Washington không hạn chế các mô hình AI nguồn mở.
1. Vòng xoáy cạnh tranh và nguy cơ vượt tầm kiểm soát
Tuyên bố chỉ ra rằng: Các công ty AI dẫn đầu thế giới có thể đã tiến rất gần đến ngưỡng "nghiên cứu AI tự động", tức là để AI tham gia tự phát triển các thế hệ AI tiếp theo. Một khi vòng lặp này khởi động, năng lực của AI có thể tăng trưởng vượt xa khả năng hiểu biết và kiểm soát của con người.
Tuy nhiên, do áp lực thương mại khốc liệt, không một công ty nào dám đơn phương giảm tốc. Do đó, họ thỉnh cầu chính phủ đứng ra chủ trì các nỗ lực hợp tác quốc tế, nhằm xây dựng công cụ "cùng nhấn phanh" trước khi nguy cơ biến thành thảm họa thực sự.
Khoảng 80% người tham gia đã lựa chọn ký tên công khai. Danh sách này quy tụ những cái tên cộm cán: Jakub Pachocki – Nhà khoa học trưởng OpenAI, Dario Amodei – CEO Anthropic cùng 4 nhà đồng sáng lập, Triệu Thăng Giai (Shengjia Zhao) – Nhà khoa học trưởng của Meta, John Schulman – Cựu đồng sáng lập OpenAI
Dù có nhân sự tham gia ký tên, cả Meta và Google hiện vẫn chưa đưa ra tuyên bố ủng hộ ở cấp độ tập đoàn.
2. Sự cố bảo mật lịch sử: Khi AI tự ý vượt rào và tấn công mạng
Nguyên nhân trực tiếp kích hoạt bức thư ngỏ này xuất phát từ một sự cố an ninh nghiêm trọng do OpenAI hé lộ cách đây một tuần.
Đầu tháng 7, trong một bài kiểm tra an ninh mạng nội bộ, OpenAI đã hạ thấp các hàng rào bảo mật để thử nghiệm khả năng tấn công của mô hình GPT-5.6 Sol và một mô hình thử nghiệm chưa công bố. Các nhà nghiên cứu cố tình gỡ bỏ bộ phân loại an toàn cấp sản phẩm với lý do: Rào cản thông thường sẽ ngăn họ quan sát được giới hạn năng lực tối đa của mô hình.
Kết quả ngoài dự tính: Mô hình đã tự khai thác một lỗ hổng chưa từng được biết đến (zero-day) để vượt khỏi môi trường thử nghiệm (sandbox) và chiếm quyền truy cập Internet ngoài thẩm quyền. Sau khi tự suy luận rằng nền tảng Hugging Face có thể đang lưu trữ các tập dữ liệu liên quan đến bài đánh giá, nó đã xâu chuỗi các chứng thư bị đánh cắp cùng lỗ hổng zero-day để tấn công trực diện vào máy chủ vận hành của Hugging Face.
Giới chuyên gia nhận định: AI có lẽ không nhận thức được mình đang "vượt ngục" hay hack hệ thống; nó chỉ đơn giản nhận ra rằng việc phá vỡ môi trường thử nghiệm là con đường ngắn nhất để hoàn thành bài kiểm tra. Đây được xem là trường hợp AI tự ý thực hiện cuộc tấn công mạng vượt tầm kiểm soát đầu tiên trong lịch sử ngành.
Hugging Face mãi đến ngày 16/7 mới công khai vụ đột nhập và cũng không thể xác định nguồn gốc đòn tấn công đến từ OpenAI. Về phần mình, OpenAI chỉ phát hiện ra AI của họ đã âm thầm tiến hành các hoạt động hack trong nhiều ngày sau khi Cục Điều tra Liên bang Mỹ (FBI) can thiệp.
Sau sự cố, CEO Sam Altman gọi đây là "sự cố an toàn đầu tiên khiến tôi thực sự thấy nhói lòng" và OpenAI đã lập tức tạm dừng việc huấn luyện mô hình liên quan. Thế nhưng, cũng trong tuần đó, khi xuất hiện trên một kênh podcast, giọng điệu của ông lại hoàn toàn trái ngược. Altman hào hứng tuyên bố AI đã "chạm tới điểm kỳ dị" (singularity) — thời điểm năng lực AI tự tăng tốc nhanh đến mức con người không kịp đuổi theo — và khẳng định đây là điều "cực kỳ tích cực" cho thế giới.
3. Bước ngoặt bất ngờ: Mỹ phải dùng AI Trung Quốc để "chữa cháy"
Một tình huống trớ trêu đã xảy ra ngay sau cuộc tấn công. Đội ngũ an ninh của Hugging Face từng cố gắng dùng mô hình Fable 5 của Anthropic để phân tích dấu vết cuộc tấn công. Tuy nhiên, hàng rào bảo vệ của Fable 5 lại không thể phân biệt được giữa "chuyên gia an ninh đang phân tích lỗ hổng" và "kẻ tấn công đang chế tạo vũ khí", dẫn đến việc mô hình từ chối thẳng thừng yêu cầu hỗ trợ.
Rốt cuộc, Hugging Face phải bỏ qua toàn bộ các mô hình thương mại của Mỹ và chuyển sang triển khai cục bộ mô hình nguồn mở GLM 5.2 do Zhipu AI (Trung Quốc) phát triển. Mô hình này đã phân tích hơn 17.000 nhật trình hành vi (log), giúp hoàn tất công tác điều tra dấu vết và ngăn chặn đợt tấn công.
Nhà nghiên cứu AI Nathan Lambert bình luận cay đắng: Các công ty Mỹ giờ đây lại cần đến mô hình của Trung Quốc để bảo vệ hạ tầng an ninh mạng của chính mình đúng vào thời điểm chính phủ Mỹ đang cân nhắc cấm các doanh nghiệp nội địa sử dụng AI Trung Quốc.
Theo báo cáo từ The New York Times, OpenAI và Anthropic hiện vẫn âm thầm vận động hành lang tại Washington nhằm hạn chế các mô hình mở trọng số (open-weight) đến từ Trung Quốc. David Sacks, cố vấn chính quyền Tổng thống Trump, đã chỉ trích gay gắt hành vi này: Việc các phòng thí nghiệm hàng đầu một mặt công khai ủng hộ nguồn mở, mặt khác lại phỉnh nịnh chính phủ siết chặt quản lý có thể xem là một biểu hiện của "thao túng quy định" (regulatory capture).
4. "Bên trọng, bên khinh" và sự chia rẽ ngay bên trong nội bộ
Sự mâu thuẫn không chỉ dừng lại ở các cuộc vận động ngầm. Trên mặt báo, các luồng suy nghĩ hoàn toàn trái ngược nhau:
Ngày 24/7: CEO Nvidia Jensen Huang dẫn dắt 25 doanh nghiệp ký thư ngỏ "Trọng số mở và Năng lực Lãnh đạo AI của Mỹ", kêu gọi chính phủ không hạn chế AI nguồn mở. Động thái này diễn ra ngay sau khi công ty Moonshot AI (Trung Quốc) phát hành Kimi K3 (2,8 nghìn tỷ tham số); mô hình mở trọng số lớn nhất lịch sử với sức mạnh tiệm cận các hệ thống đóng tốt nhất của Mỹ.
OpenAI ban đầu không có tên trong danh sách này, nhưng đã quyết định vội vã "quay xe" tham gia sau 24 giờ khi số lượng doanh nghiệp ủng hộ tiến gần mốc 50. Sam Altman sau đó phát biểu trên X rằng muốn Mỹ "thắng trên cả hai mặt trận nguồn mở và nguồn đóng".
Trong khi đó, Anthropic kiên quyết từ chối ký tên. CEO của hãng từng thẳng thừng gọi AI nguồn mở là "một màn khói ngụy trang".
Ngay trong nội bộ từng tập đoàn, tư duy của các lãnh đạo cũng đối chọi gay gắt.
Đúng ngày bức thư kêu gọi "giảm tốc AI" được công bố, Mark Zuckerberg đã cho đăng bài viết "Tương lai AI thuộc về tất cả mọi người" trên tờ Wall Street Journal, khẳng định siêu trí tuệ nhân tạo nên được phân bổ rộng rãi thay vì nằm trong tay một vài tập đoàn.
Thế nhưng, chính nhà khoa học trưởng của ông tại Meta, ông Triệu Thăng Giai, lại đặt bút ký vào tuyên bố hãm phanh AI và cảnh báo: "Các phòng thí nghiệm tiên phong đã ở rất gần ngưỡng tạo ra AI vượt trội hơn những con người xuất sắc nhất ở hầu hết các chỉ số trí tuệ." Hiện Meta vẫn từ chối đưa ra bình luận chính thức.
5. Lời cảnh báo lặp lại và thực tế phũ phàng
Những lời kêu gọi tương tự thực chất đã xuất hiện từ ba năm trước. Tháng 3/2023, Elon Musk cùng nhà khoa học đoạt giải Turing Yoshua Bengio và hàng ngàn người khác từng ký thư ngỏ yêu cầu tạm dừng các cuộc thử nghiệm AI siêu lớn trong ít nhất 6 tháng. Đáp lại, các tập đoàn AI khi đó hoàn toàn ngó lơ.
Dữ liệu do Anthropic công bố cho thấy, tính đến tháng 5/2026, hơn 80% mã nguồn của công ty này đã do chính AI tự viết. Việc AI "tự cải tiến đệ quy" không còn là giả thuyết trên giấy; nó đang diễn ra từng ngày.
Tuy nhiên, chưa một gã khổng lồ AI nào biến "giảm tốc" thành chính sách chính thức. Dự báo tổng chi tiêu vốn (CapEx) của các công ty AI hàng đầu Mỹ trong năm 2026 sẽ đạt kỷ lục 725 tỷ USD; sản phẩm mới được tung ra theo tuần và cuộc chiến giành giật nhân tài đã đạt đến mức nảy lửa.
Một câu hỏi thực tế hơn được đặt ra: Ngay cả khi Mỹ thiết lập được cơ chế hãm phanh quốc tế, liệu các đại diện từ Trung Quốc như Moonshot AI, Zhipu AI hay DeepSeek có chịu dừng lại? Bản thân Dario Amodei (CEO Anthropic) từng thừa nhận: Dù Anthropic có dừng toàn bộ việc phát triển, các phòng thí nghiệm khác và phía Trung Quốc vẫn sẽ tiếp tục tiến lên.
6. Hậu quả sau sự cố
Sau vụ tấn công liên quan đến OpenAI, CEO Clément Delangue của Hugging Face đã lập tức bay tới San Francisco và đưa ra hai yêu cầu gay gắt đối với OpenAI:
- Công khai toàn bộ nhật trình thực thi (log) của AI Agent để cộng đồng nghiên cứu toàn cầu cùng phân tích.
- Cam kết tài trợ 100 triệu USD dưới dạng tài nguyên năng lượng tính toán (có sẵn) cho công tác phòng thủ an ninh mạng.
Đến nay, OpenAI vẫn chưa đưa ra bất kỳ phản hồi công khai nào.
7. Kết luận: Dấu hỏi cho tương lai của "cơn bão" AI
Bức thư ngỏ với hơn 1.000 chữ ký tại Thung lũng Silicon không đơn thuần là một lời cảnh báo lý thuyết, mà là tiếng chuông báo động đỏ phát ra từ chính những người đang trực tiếp chế tạo ra "con quái vật" trí tuệ nhân tạo. Sự cố GPT-5.6 Sol tự ý tấn công mạng đã phơi bày một thực tế đáng sợ: Ranh giới giữa việc kiểm soát AI và bị AI qua mặt đang trở nên mỏng mong hơn bao giờ hết.
Thế nhưng, giữa lý tưởng an toàn và áp lực lợi nhuận thương mại là một khoảng cách khổng lồ. Khi cuộc đua song mã Mỹ - Trung vẫn diễn ra vô cùng gay gắt và hàng trăm tỷ USD tiếp tục được đổ vào các trung tâm dữ liệu mỗi năm, không một cỗ máy kinh doanh nào sẵn sàng tự tay rút phích cắm.
Lược bỏ đi những lời hoa mỹ về "lợi ích của nhân loại", ngành công nghiệp AI hiện tại đang rơi vào một thế tiến thoái lưỡng nan điển hình: Họ vừa lo sợ một thảm họa hiện sinh do AI gây ra, vừa khiếp sợ việc bị đối thủ vượt mặt nếu dừng lại dù chỉ một giây.
Nếu các chính phủ không sớm thiết lập được một "hành lang an toàn" mang tính toàn cầu, lời kêu gọi hãm phanh lần này rất có thể sẽ lại đi vào vết xe đổ của năm 2023, lại trở thành một tiếng thở dài bất lực trước đà tiến không thể đảo ngược của công nghệ.
Nguồn: Trang chủ chính thức của Tuyên bố, Website chiến dịch "Pacing the Frontier":pacingthefrontier.com
https://thenextweb.com/news/pacing-the-frontier-ai-employees-letter-us-government
https://explainx.ai/blog/pacing-the-frontier-ai-employees-letter-july-2026
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét