Mỹ cắn mất một miếng rất to vào tiền thưởng WC

Mỹ cắn mất một miếng rất to vào tiền thưởng của tất cả các đội bóng và cầu thủ dự WC

Ngày 19 tháng 7 năm 2026, tại SVĐ New York/New Jersey (Sân vận động MetLife, East Rutherford, tiểu bang New Jersey). Cú sút tung lưới của Ferran Torres trong thời gian hiệp phụ đã đập tan giấc mơ bảo vệ ngôi vương của người Argentina. Toàn đội Tây Ban Nha hân hoan reo mừng và nâng cao chiếc cúp vàng với chiến thắng 1-0; đây là chức vô địch thế giới thứ hai của "Cơn thịnh nộ đỏ" kể từ sau World Cup 2010 tại Nam Phi.

1. Tiền thưởng kỷ lục và vị khách không mời

Theo phương án được công bố trước giải đấu, FIFA đã trao cho đội vô địch tấm séc trị giá 50 triệu USD. Đây là mức thưởng dành cho nhà vô địch hậu hĩnh nhất trong lịch sử World Cup, cao hơn khoảng 50% so với World Cup tại Qatar 4 năm trước. Tổng quỹ thưởng của giải đấu 48 đội năm nay đạt 871 triệu USD, trong đó 655 triệu USD chia theo thành tích thi đấu của các đội. Đội Á quân Argentina nhận 33 triệu USD, đội hạng Ba là Anh nhận 29 triệu USD.

Nhưng bữa tiệc ăn mừng của Liên đoàn Bóng đá Tây Ban Nha (RFEF) còn chưa tàn, một "kẻ chia phần" không mời mà đến đã xuất hiện: Cục Thuế nội địa Mỹ (IRS).

Theo luật thuế của Mỹ, thu nhập mà các vận động viên người nước ngoài thu được từ các hoạt động trong lãnh thổ Hoa Kỳ mặc định chịu mức thuế liên bang (thuế khấu trừ tại nguồn trước khi chi trả) là 30%.

Tây Ban Nha đã chơi 7 trong tổng số 8 trận tại giải đấu năm nay trên lãnh thổ Mỹ. Theo công thức "phân bổ theo địa điểm thi đấu" được FIFA thỏa thuận với cơ quan thuế Mỹ và Canada:

Trong 50 triệu USD tiền thưởng, khoảng 44,6 triệu USD được xác định là "thu nhập có nguồn gốc từ Mỹ".

Dựa trên con số này, khoản thuế liên bang phải nộp ước tính khoảng 13,4 triệu USD (nếu tính thô trên tổng 50 triệu USD thì con số này gần 15 triệu USD).

Tờ The Sun (Anh) gọi đây là một vụ "tống tiền"; báo chí Nhật Bản thì giật tiêu đề trực diện hơn: "Chặt chém!". Trên các mạng xã hội là hàng loạt tiếng la ó: "Sau này đừng bao giờ tổ chức World Cup ở cái quốc gia cướp giật này nữa."

2. "Mọi việc đều đúng quy trình" nhưng tiền lệ đã bị phá vỡ

Mức thuế 30% đối với vận động viên nước ngoài không phải là luật mới được ban hành năm 2026, cũng không phải nhắm riêng vào người Tây Ban Nha. Nó đã nằm trong Bộ luật Thuế nội địa Mỹ hàng chục năm qua, các vận động viên nước ngoài tại giải NBA, quần vợt hay golf vẫn phải nộp hàng năm. Dưới góc độ pháp lý thuần túy, IRS chỉ đang "làm theo đúng quy trình".

Nhưng World Cup chưa bao giờ là một giải đấu "làm theo quy trình thông thường". Nó được xem là một ngoại lệ trong lĩnh vực thuế quốc tế.

Kể từ World Cup 1994 tại Mỹ, FIFA luôn hưởng chế độ miễn thuế tại quốc gia này. Còn đối với các đội bóng tham dự, trong 4 kỳ World Cup gần nhất, tất cả các nước chủ nhà gồm Nam Phi, Brazil, Nga, Qatar không ngoại lệ đều tạo ra cái gọi là "bong bóng miễn thuế". Họ miễn trừ nghĩa vụ thuế thu nhập trong thời gian diễn ra giải đấu cho FIFA và các liên đoàn bóng đá quốc gia tham dự thông qua việc lập pháp riêng hoặc miễn trừ hành chính. Đây là điều khoản tiêu chuẩn trong hồ sơ đăng cai của FIFA và là tiền đề mặc định của các liên đoàn khi lập ngân sách.

Nhưng vấn đề không nằm ở mức thuế 30%, mà vấn đề nằm ở chỗ: "Tại sao kỳ này đột nhiên lại không miễn trừ nữa?"

3. Sự khác biệt giữa các quốc gia đồng chủ nhà

Kỳ World Cup này do ba quốc gia cùng đăng cai. Canada và Mexico đều đã cung cấp các chính sách giảm/miễn thuế cho các liên đoàn bóng đá tham dự ở cấp liên bang một cách gọn gàng và chốt xong từ trước. Cùng một giải đấu, cùng những đội bóng đó, cùng một khoản tiền thưởng, nhưng chỉ cần bước qua biên giới là nhận hai chế độ đối xử hoàn toàn khác nhau.

Phía Mỹ, FIFA đã vận động hành lang suốt nhiều tháng. Theo tiết lộ từ các tổ chức chuyên môn về kế toán và thuế, mãi đến tháng 6 năm 2026, Bộ Tài chính Mỹ mới đưa ra, không phải một văn bản miễn thuế lập pháp trọn gói, mà là một "cam kết" (undertaking):

- Các liên đoàn bóng đá quốc gia có thể tự nộp đơn xin công nhận là tổ chức miễn thuế theo điều khoản 501(c)(3) hoặc 501(c)(6).

- Chỉ cần đáp ứng các điều kiện như "không chuyển giao lợi ích cho cổ đông tư nhân", "không tham gia hoạt động trị an/chính trị", đơn đăng ký "rất có thể" sẽ được phê duyệt.

Hãy chú ý đến cách dùng từ: "có thể nộp đơn", "rất có thể", "đáp ứng điều kiện".

Điều này có nghĩa là, một liên đoàn bóng đá muốn không bị khấu trừ mất 30% tiền thưởng thì phải tự chuẩn bị trọn bộ hồ sơ khai báo tổ chức phi lợi nhuận kiểu Mỹ trước và sau giải đấu, chấp nhận các tiêu chuẩn kiểm toán và độ minh bạch kiểu Mỹ, rồi ngồi chờ phê duyệt.

FIFA đã gửi một bản ghi nhớ riêng để cung cấp "dịch vụ hỗ trợ thuế có thu phí" cho các liên đoàn thành viên muốn nộp đơn, đồng thời yêu cầu các liên đoàn quyết định xem có tham gia trước tháng 4 hay không. Cho đến nay, không ai biết chính xác có bao nhiêu liên đoàn đã hoàn thành quy trình phức tạp này.

4. Thuế bủa vây các cầu thủ

Ngay cả khi việc miễn thuế ở cấp độ Liên đoàn có hiệu lực (dù rất khó khăn), nó cũng chỉ đỡ được một nửa.

Sự miễn trừ của Điều khoản 501(c) chỉ áp dụng ở cấp độ tập thể, hoàn toàn không bao quát các cầu thủ, huấn luyện viên, người đại diện và nhân viên đi theo đội. Một phân tích viên pháp lý cấp cao từ Wolters Kluwer chỉ rõ: Ở cấp độ cá nhân cầu thủ, không tồn tại bất kỳ sự miễn trừ nào.

Điều này đồng nghĩa với việc: Khi Liên đoàn Bóng đá Tây Ban Nha chia tiền thưởng cho cầu thủ theo quy định nội bộ, phần tiền thưởng tương ứng với các trận đấu diễn ra trên lãnh thổ Mỹ sẽ cấu thành thu nhập có nguồn gốc từ Mỹ của cầu thủ.

IRS sẽ trực tiếp trích lại 30% trước. Sau đó, cầu thủ phải tự đi đòi lại một phần thông qua các hiệp định thuế, kê khai Form 8233 hoặc quyết toán thuế hàng năm.

Muốn tính thuế theo thu nhập ròng chứ không phải thu nhập gộp, họ còn phải nộp đơn xin cái gọi là "Thỏa thuận thấu chi tập trung" (Form 13930).

5. Thuế tiểu bang

Chưa dừng lại ở đó, rắc rối lớn hơn đến từ Thuế tiểu bang (State Tax). Các hiệp định thuế cấp liên bang không quản được luật của các tiểu bang:

Thuế thu nhập cá nhân bậc cao nhất của bang New Jersey là 10,75%. Bang California là 13,3%.

Trận Chung kết lại diễn ra chính tại New Jersey!

Một số báo cáo chỉ ra rằng, cầu thủ của các đội tuyển thậm chí đứng trước nguy cơ bị thuế chồng thuế (thuế bang chồng thuế liên bang), trừ khi liên đoàn bóng đá nước họ tự bỏ tiền túi ra bù vào khoản chênh lệch. Cầu thủ không chỉ nộp 30% cho liên bang, mà còn phải nộp thuế tiểu bang nơi trận đấu diễn ra (như New Jersey 10,75% hay California 13,3%).

Rắc rối thu hồi: Cầu thủ muốn lấy lại phần thuế nộp thừa phải đi qua một quy trình kê khai cực kỳ phức tạp (Form 8233, Form 13930, quyết toán thuế cuối năm tại Mỹ). Với những cầu thủ sống và thi đấu ở nước ngoài, việc phải đi thuê kế toán Mỹ để giải quyết đống giấy tờ này là một phiền phức khổng lồ.

Thế là, một tập thể vận động viên nước ngoài vừa mang lại hàng chục tỷ USD hiệu quả kinh tế cho các sự kiện tại Mỹ, sau giải đấu lại phải thuê cả một đội ngũ kế toán Mỹ chỉ để xử lý đống biểu mẫu mà đáng lẽ ra có thể giải quyết bằng một tờ giấy miễn thuế.

6. Con số thu về và cái giá phải trả trong tương lai

Đội bị nhắm đến tuyệt đối không chỉ có nhà vô địch. Tất cả các đội tuyển từng thi đấu trên lãnh thổ Mỹ đều phát sinh nghĩa vụ nộp thuế, ngay cả khi không thắng trận nào và chỉ nhận tiền phí tham dự.

Tại World Cup kỳ này, mỗi đội tham dự được nhận tối thiểu 12,5 triệu USD (10 triệu tiền tham dự + 2,5 triệu phí chuẩn bị). Tính sơ bộ, chỉ riêng phần phân bổ tiền phí tham dự trên lãnh thổ Mỹ đã đủ để ngân sách liên bang) thu về một khoản khổng lồ. Truyền thông Nhật Bản ước tính, tổng số tiền thuế mà Mỹ thu được từ các đội tham dự World Cup lần này rất có thể vượt quá 100 triệu USD.

Ở một khía cạnh khác, giới chức thuế tiểu bang New Jersey từ lâu đã nhận ra rằng: Một khi các liên đoàn bóng đá có được tư cách miễn thuế, bang này có thể sẽ phải hoàn trả lại tiền thuế vé, dịch vụ lưu trú khách sạn và thuế doanh số. Họ thậm chí từng nghiên cứu các biện pháp thu thuế khẩn cấp trước khi tiền thưởng được phát ra; vì các đội đấu xong là rời đi ngay, tiền lại thanh toán sau giải, việc truy thu cực kỳ khó khăn; nhưng cuối cùng phải từ bỏ vì không thực tế.

7. Bản chất câu chuyện. 

Việc dư luận tranh cãi không phải vì các cầu thủ hay các liên đoàn bóng đá "ngây thơ" không biết luật, mà nằm ở tiền lệ đặc quyền của thể thao đỉnh cao và sự phức tạp quá mức của hệ thống thuế Mỹ. Có thể nhìn nhận việc này qua vài góc độ chính:

- Họ biết luật, nhưng họ quen với "Đặc quyền World Cup"

Các cầu thủ chơi ở châu Âu hay Mỹ đều có đại diện và kế toán riêng, họ thừa biết luật thuế. Tuy nhiên, trong suốt nhiều thập kỷ qua, FIFA luôn đặt ra một "luật ngầm" nhưng được văn bản hóa trong hồ sơ đăng cai (Bid requirements): Quốc gia nào muốn làm chủ nhà World Cup hay Olympic đều phải dành cơ chế miễn thuế tuyệt đối (Tax-free bubble) cho giải đấu.

Từ Nam Phi 2010, Brazil 2014, Nga 2018 cho đến Qatar 2022, chính phủ các nước này đều thông qua các đạo luật đặc biệt để miễn toàn bộ thuế thu nhập cho FIFA, các liên đoàn thành viên và cả cầu thủ trong thời gian diễn ra giải.

Do đó, các đội bóng tham dự World Cup 2026 bước vào giải với tâm lý mặc định rằng Mỹ cũng sẽ cấp một "tấm khiên miễn thuế" tương tự như các kỳ trước.

- Sự "lật kèo" phút chặng cuối của phía Mỹ

Vấn đề nằm ở chỗ IRS (Cục thuế Mỹ) đơn thuần là làm đúng luật nội địa. Với họ, việc giải đấu mang lại doanh thu hàng chục tỷ đô mà không thu được đồng thuế nào là không hợp lý. Con số hơn 100 triệu USD tiền thuế thu được là một thắng lợi về mặt tài chính ngắn hạn.

Do đó chính phủ Mỹ không cho phép miễn thuế trọn gói bằng luật như các nước khác. Mãi đến sát giờ G (tháng 6/2026, khi giải đấu chuẩn bị diễn ra), Bộ Tài chính Mỹ mới đưa ra giải pháp "lửa cháy đến chân": Không miễn thuế tự động, mà các liên đoàn phải tự nộp đơn xin xét duyệt tổ chức phi lợi nhuận (theo điều khoản 501(c)).

Sự thay đổi cơ chế đột ngột và quy trình hành chính rườm rà này khiến nhiều liên đoàn bị bị động, không kịp trở tay hoặc không đáp ứng đủ các tiêu chuẩn kiểm toán khắt khe kiểu Mỹ.

8. Góc nhìn kinh tế chính trị

Mỹ thực ra đang gửi một thông điệp cho toàn thế giới: Muốn tổ chức sự kiện thể thao trên đất Mỹ thì phải tuân thủ luật thuế Mỹ. Ở đây, Mỹ là ông chủ, thế giới phải nghe Mỹ. Luật Mỹ là bất khả xâm phạm.

Ngược lại, Nam Phi, Brazil, Nga, Qatar và nhiều nước khác đều sửa luật để chiều FIFA. FIFA là ông chủ.

Điều nay phản ánh hai triết lý hoàn toàn khác nhau.

Một bên: Luật quốc gia (Mỹ) đứng trên FIFA.

Một bên: FIFA đứng trên luật quốc gia (các nước còn lại).

Nhìn để thấy Mỹ coi thế giới như thế nào.

9. Lời kết

Cầu thủ và các liên đoàn không phải không biết luật, mà họ không lường trước được việc Mỹ lại kiên quyết "xé rào" thông lệ miễn thuế truyền thống của World Cup đến mức không khác gì lừa đảo vào phút chót như vậy. 

Xét trên góc độ tài chính, con số hơn 100 triệu USD thuế đối với ngân sách liên bang Mỹ chỉ là một con số làm tròn bé tẹo (khi chi tiêu liên bang năm tài chính 2026 tính bằng hàng nghìn tỷ USD). Nhưng để đổi lấy chút tiền này, nước Mỹ nhận lại điều gì?

Họ nhận về một ký ức tập thể của giới thể thao toàn cầu: Đến Mỹ thi đấu, tiền thưởng vô địch sẽ bị cắn mất một miếng rất to.

Hóa đơn này sẽ được "tính toán lại" trong những lần bỏ phiếu tiếp theo. World Cup nữ 2027, Olympic Los Angeles 2028, World Cup nữ 2031 đã chốt tổ chức tại Mỹ, không thay đổi được.

Nhưng sự việc này chắc chắn sẽ trở thành một lá bài đàm phán rất gay gắt của FIFA và IOC trong các kỳ World Cup hay Olympic tiếp theo được tổ chức trên đất Mỹ. 

Cụ thể, trong các chu kỳ xin đăng cai sau năm 2034, các đại diện đàm phán của FIFA và IOC sẽ ngồi vào bàn đàm phán với các điều khoản miễn thuế lần sau sẽ được viết chặt chẽ hơn, dài hơn, không để lại chút sơ hở nào, hoặc đơn giản là họ sẽ dồn phiếu bầu cho một địa điểm thi đấu khác.