Vì sao nhiều xe VinFast chạy chậm đến khó hiểu?

Vì sao nhiều xe VinFast chạy chậm đến khó hiểu?

Có một chuyện càng ngày càng khiến tôi khó chịu mỗi khi lái ô tô trên đường phố Việt Nam, đó là đi sau những chiếc ô tô điện VinFast chạy chậm một cách khó hiểu. Tôi thường nghĩ chúng là những “con rùa” trên đường phố Việt Nam. Vậy vì sao nhiều xe VinFast chạy chậm đến khó hiểu như tôi quan sát thấy ?  Không biết các bạn có thấy hiện tượng này không ?

Tôi không nói tất cả xe VinFast đều như vậy. Cũng không phải tôi cho rằng xe điện VinFast không thể chạy nhanh. Hoàn toàn ngược lại: nhiều mẫu xe VinFast có khả năng tăng tốc rất tốt, thậm chí mạnh hơn khá nhiều xe xăng cùng phân khúc.

Điều khiến tôi bực mình là một bộ phận người lái những chiếc xe ấy dường như có một phong cách rất đặc biệt: đi rất chậm, giữ tốc độ rất thấp trong khi đường phía trước rất thông thoáng, làm cả dòng xe phía sau phải đi chậm theo với tốc độ của mình.

Ở một đất nước mà đường phố vốn đã chật hẹp, mật độ phương tiện rất cao và có có nhiều xe tải đi ngược chiều, việc vượt xe nhiều khi gần như không thể, một chiếc xe chạy chậm hơn đáng kể so với dòng xe chung có thể trở thành một “nút cổ chai di động”.

Và điều kỳ lạ nhất là nhiều khi tôi vừa tìm được khoảng trống để vượt lên thì chiếc VinFast phía trước lại tăng tốc.

Lúc đó người lái phía sau như tôi rất dễ có cảm giác: “Anh đã đi chậm như con rùa rồi, đến lúc tôi có thể vượt được thì anh lại chạy nhanh lên là sao?”

Tôi không thể biết người lái phía trước có thực sự cố tình không cho vượt hay không. Có thể đó chỉ là phản ứng tự nhiên của họ khi thấy xe phía sau vượt. Nhưng từ góc nhìn của người đang bị mắc phía sau, cảm giác ấy thực sự rất khó chịu.

1. Trước hết phải nói rõ: không phải lỗi của chiếc xe

Đây là điều tôi cho rằng cần khẳng định ngay từ đầu để tránh bị anh Vượn cho quân khóa trang này của tôi. Chắc chắn 100% VinFast không sản xuất những chiếc xe “không chạy được nhanh”.

Xe điện về nguyên lý còn có một ưu điểm rất lớn: mô-men xoắn xuất hiện gần như tức thời, nên khả năng tăng tốc ban đầu có thể rất tốt. Một số mẫu VinFast có khả năng tăng tốc đáng kể và hoàn toàn đủ sức chạy cùng, thậm chí vượt nhiều xe xăng.

Vì vậy, nếu trên đường phố ta gặp một chiếc VinFast chạy như “rùa bò”, thì không thể đơn giản giải thích rằng “Tại xe điện nó chỉ chạy được như thế.” Chắc chắn không phải.

Theo tôi, khi chiếc xe có thể chạy nhanh, thì người lái mới là biến số đáng chú ý. Và đây mới là điều đáng suy nghĩ.

2. Có lẽ VinFast đang đưa một lớp rất đông người lần đầu sử dụng ô tô vào đường phố

Một trong những thay đổi lớn của thị trường ô tô Việt Nam những năm gần đây là ô tô ngày càng phổ cập. Những chiếc xe điện VinFast, đặc biệt các mẫu có mức giá dễ tiếp cận hơn, đã giúp nhiều người lần đầu tiên sở hữu ô tô. Có những chiếc ô tô giá chưa tới 200 triệu đồng, bằng 2-3 tháng lương của một người có trình độ cao, thu nhập tốt. Đây là một thành công đáng kể xét về mặt phổ cập phương tiện.

Nhưng nó cũng tạo ra một hệ quả rất tự nhiên: Rất nhiều người mới có ô tô hơn không có nghĩa là tất cả đều có kinh nghiệm lái ô tô tương đương những người đã lái xe 10–20 năm hoặc nhiều hơn.

Một người lái xe lâu năm thường có một thứ mà sách dạy lái xe không có: cảm giác về dòng giao thông. Lái xe lâu năm luôn luôn biết đường này nên chạy khoảng bao nhiêu km/h là vừa, khi nào nên tăng tốc, khi nào nên nhường, khoảng cách giữa các xe thế nào là hợp lý, khi xe phía sau đang muốn vượt thì mình làm gì, mình đang chạy chậm hơn dòng xe chung đến mức nào, mình có đang trở thành vật cản đối với cả đoàn xe phía sau không... 

Trong khi đó, người mới lái xe rất dễ có tâm lý: “Cứ đi chậm cho chắc.”

Về mặt cá nhân, điều này hoàn toàn dễ hiểu; lính mới thì nên thông cảm. Nhưng đáng nói là họ đông quá, trong giao thông không chỉ là câu chuyện của một chiếc xe. Giao thông là một hệ thống gồm hàng trăm, hàng nghìn chiếc xe tương tác với nhau. Một người cảm thấy mình đang “lái chậm rãi rất an toàn” có thể vô tình khiến hàng chục người phía sau phải phanh, đổi làn hoặc tìm cách vượt.

3. Xe điện còn tạo ra một tâm lý khác: sợ tiêu hao pin

Người sử dụng xe xăng thường ít khi nhìn đồng hồ nhiên liệu với tâm trạng quá căng thẳng. Trong khi người mới sử dụng xe điện lại rất dễ quan tâm đến: “Còn bao nhiêu phần trăm pin?”. Đây là một khác biệt tâm lý khá quan trọng.

Người lái xe điện nhanh chóng nhận ra rằng xe chạy càng nhanh thì mức tiêu thụ năng lượng càng lớn, đặc biệt trên đường trường. Vì vậy, một số người có thể hình thành thói quen đi chậm một chút để tiết kiệm pin. Nếu chạy 40–45 km/h mà vẫn đến được nơi cần đến, họ có thể chẳng thấy có lý do gì phải chạy 50–60 km/h hoặc hơn nếu vẫn không vượt giới hạn tốc độ quy định.

Với họ, đó là lái xe tiết kiệm và an toàn. Nhưng với người đang đi phía sau như tôi thì lại là chuyện hoàn toàn khác. Nếu cả con đường đang vận hành ở tốc độ 50–60 km/h mà một chiếc xe cứ đều đều 30–40 km/h, chiếc xe đó trở thành một “nút thắt cổ chai” gây bức xúc.

4. Tài xế taxi điện có nhiều lý do khác để đi chậm

Đối với taxi điện, câu chuyện còn dễ hiểu hơn. Tài xế mới lái xe điện, nhất là lái taxi, không chỉ nghĩ đến chuyện “đi nhanh cho sướng”. Họ còn phải nghĩ đến an toàn, tai nạn, chi phí sửa chữa, đánh giá của khách, trách nhiệm với công ty, camera, xử phạt giao thông, và rất nhiều rủi ro khác.

Trong hoàn cảnh đó, một tài xế có thể suy nghĩ rất đơn giản: “Đi 40–45 km/h cũng đến nơi, tại sao phải chạy 55–60?”. Về mặt kinh tế cá nhân, đó là một lựa chọn hợp lý. Nhưng một lần nữa, tối ưu của người lái taxi không nhất thiết trùng với tối ưu của cả dòng giao thông. Anh ta tiết kiệm được một chút rủi ro và năng lượng, nhưng hàng chục chiếc xe phía sau có thể phải đi chậm theo.

5. Nhưng điều làm người lái phía sau bực nhất không phải là chạy chậm

Theo tôi, chạy chậm chưa phải vấn đề lớn nhất. Vấn đề lớn nhất là chạy chậm nhưng lại rất khó vượt. Đường phố Việt Nam khác rất nhiều so với những con đường rộng ở châu Âu hay Bắc Mỹ.

Ở nhiều tuyến đường mỗi chiều chỉ có một hoặc hai làn; xe máy chạy sát hai bên; ô tô đỗ ven đường; nhiều xe tải to đùng chạy ngược chiều; đường hẹp; giao lộ liên tục; người đi bộ sang đường; xe buýt, xe tải, taxi dừng đỗ; phía trước thường xuyên có dòng xe ngược chiều... Trong điều kiện như vậy, việc vượt một chiếc xe chạy chậm nhiều khi gần như không thể.

Thế là xuất hiện tình huống rất khó chịu: Xe phía trước chạy 30–40 km/h. Xe phía sau muốn chạy 50 km/h nhưng không có khoảng trống để vượt. Và thế là cả đoàn xe phía sau phải chạy 30–40 km/h. Thế là chỉ một chiếc xe vin cũng có thể kéo tốc độ của cả dòng xe tụt xuống.

6. Càng khó chịu hơn khi vừa định vượt thì xe phía trước lại tăng tốc

Đây chính là hiện tượng tôi thấy nhiều người lái xe rất dễ bực. Bạn đi sau một chiếc xe khá lâu. Bạn quan sát, chờ thời cơ. Cuối cùng xuất hiện một khoảng trống. Bạn bật xi-nhan, bắt đầu vượt. Đột nhiên chiếc xe phía trước lúc trước đi chậm rãi bây giờ lại tăng tốc. Bạn tăng tốc theo. Nó lại tăng thêm. Cuối cùng bạn phải bỏ ý định vượt.

Có thể họ chỉ phản ứng theo bản năng khi thấy có xe muốn vượt mình nên mình phải tăng tốc vì trước đó mình không để ý tốc độ, đến khi thấy xe sau vượt lên mới nhớ ra và đạp chân ga. Có thể họ sợ bị vượt và có thể họ không hiểu rằng mình đang cản trở dòng xe phía sau.

Nhưng dù nguyên nhân là gì thì hiệu ứng đối với người phía sau vẫn giống nhau. Đó là cảm giác bị một chiếc xe “chặn” lại trên đường. Đây có lẽ là lý do khiến nhiều người lái xe xăng có ấn tượng đặc biệt khó chịu đối với rất nhiều xe VinFast.

7. Nghịch lý: xe càng hiện đại, người lái càng có thể trở nên thận trọng

Xe điện hiện đại có rất nhiều hệ thống hỗ trợ, từ thiết bị kiểm soát hành trình, kiểm soát hành trình thích ứng, cảnh báo lệch làn, hỗ trợ giữ làn, cảnh báo khoảng cách, phanh tự động,... đến nhận diện biển báo. Tôi không biết anh Vượn trang bị gì cho các xe điện ở Việt Nam. Tuy nhiên, theo tôi có thêm những hệ thống này là rất tốt.

Nhưng chúng cũng có thể làm thay đổi cách con người lái xe. Khi đã quen với việc xe tự giữ khoảng cách với xe trước, tự giảm tốc, tự hỗ trợ trong một số tình huống, một số người có thể hình thành phong cách lái rất “nhàn”: không cần vượt, không cần tăng tốc, cứ bám xe phía trước mà đi. Với bản thân họ, đó là một chuyến đi rất thoải mái. Nhưng với người phía sau thì ai chắc cũng sẽ thắc mắc: “Ông lái gì mà chậm thế?”

Mặt khác, đôi khi họ cũng muốn hành xử như người lái xe xăng, tôi không chắc vì tôi chưa từng lái xe điện, nhưng tôi nghĩ có thể khi đó xe điện sẽ phát ra những cảnh báo, làm người lái xe điện chững lại, không dám hành xử một cách tự nhiên. Đây là điều tôi đã thấy khi lái chiếc Mercedes - Benz thời ở Thụy Sĩ. Nó cảnh báo quá nhiều, rất thừa, rất máy móc, làm người lái mất tập trung. 

8. Điều đáng nói là dư luận trên mạng cũng đã xuất hiện những nhận xét tương tự

Đây không phải là một quan sát hoàn toàn cá biệt của bản thân tôi. Trên một số diễn đàn ô tô và mạng xã hội đã xuất hiện những lời phàn nàn về tài xế Xanh SM hoặc một bộ phận người lái xe điện chạy chậm, “đi như rùa”, thiếu kinh nghiệm; đồng thời cũng có những bình luận theo hướng ngược lại, cho rằng một số tài xế xe điện tăng tốc quá mạnh vì chân ga rất nhạy.

Điều đó cho thấy một điểm quan trọng: Không thể nói bản thân xe VinFast tạo ra một kiểu lái duy nhất. Có người chạy rất chậm, nhưng vẫn có người chạy rất nhanh. Như vậy, vấn đề có lẽ nằm ở người sử dụng và quá trình hình thành văn hóa lái xe điện, chứ không phải ở cái xe.

Vì thế người lái mới là điều quan trọng; thương hiệu chiếc xe không quyết định phẩm chất người lái.

Có lẽ Vinfast là một thương hiệu mới nhưng đang phát triển rất nhanh, thu hút một lượng lớn người lần đầu sử dụng ô tô, nên trong giai đoạn đầu có thể gây ra những bức xúc như tôi gặp phải. Tuy vậy vẫn có một bài học về văn hóa giao thông rất đáng suy nghĩ.

9. Cảm xúc "bực mình" của tôi thực ra đã được luật pháp bảo vệ

Điều 14 Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ 2024 (hiệu lực từ 1/1/2025) quy định xe được vượt phải giảm tốc độ, đi sát về bên phải và không được cản trở xe xin vượt.  Nếu không nhường đường cho xe xin vượt khi đủ điều kiện an toàn thì bị phạt 2–3 triệu đồng theo Nghị định 168/2024/NĐ-CP. 

Đặc biệt luậ cũng quy định xe chạy tốc độ thấp hơn phải đi về bên phải chứ không được nghênh ngang giữa đường, cố tình cản trở giao thông.

Như vậy, than phiền này của tôi không phải là nhận xét thiếu căn cứ pháp luật, và người lái chậm cần hiểu rằng "đi chậm cho chắc" không phải vùng trống của luật pháp.

10. Kết luận

Tôi cho rằng chúng ta thường hiểu “lái xe an toàn” quá đơn giản. Nhiều người nghĩ chạy xe càng chậm sẽ càng an toàn. Tôi không nghĩ như vậy. An toàn giao thông phụ thuộc vào việc tốc độ của mình có phù hợp với dòng giao thông hay không. 

Nếu tất cả các xe đang chạy tương đối ổn định ở 50 km/h mà một chiếc xe chạy 30 km/h, sự khác biệt tốc độ đó có thể tạo ra nhiều tình huống nguy hiểm, chắc chắn các xe phía sau sẽ liên tục phải áp sát để tìm cách vượt, họ đổi làn, tăng ga, đạp phanh, vướng xe chạy ngược chiều, nhất là xe máy, lại phải đổi làn, luồn lách... Như vậy, một người quá thận trọng cũng có thể tạo ra rủi ro cho chính mình và những người xung quanh.

Vì vậy lái xe tốt không phải là cứ chạy thật chậm mà là phải điều khiển xe sao cho vừa an toàn cho mình, vừa không gây cản trở giao thông và nguy hiểm không cần thiết cho những người khác. Đó mới là văn hóa giao thông.

.