Sản lượng điện hạt nhân toàn cầu lập kỷ lục, Việt Nam đang ở đâu ?

Sản lượng điện hạt nhân toàn cầu lập kỷ lục, Việt Nam đang ở đâu ?

1. Sản lượng điện hạt nhân của thế giới đã đạt mức cao nhất trong lịch sử và Trung Quốc đang trở thành nhân tố quyết định đối với sự tăng trưởng của ngành năng lượng này.

Theo tạp chí Forbes (Mỹ), dựa trên số liệu mới nhất của Niên giám Thống kê Năng lượng Thế giới, năm 2025 các nhà máy điện hạt nhân trên toàn cầu đã sản xuất 2.845 TWh điện, tăng khoảng 30 TWh so với năm 2024, tương đương mức tăng 1,3%, đồng thời lập kỷ lục mới.

Tuy nhiên, kỷ lục này không đồng nghĩa với việc điện hạt nhân đang phục hưng mạnh mẽ trên toàn thế giới.

So với mức kỷ lục trước đó vào năm 2006, sản lượng điện hạt nhân toàn cầu sau gần hai thập kỷ chỉ tăng khoảng 1,5%. Trong mười năm qua, sản lượng điện hạt nhân thế giới tăng từ 2.576 TWh (2015) lên 2.845 TWh (2025), tức tăng khoảng 10,5%.

Điểm đáng chú ý là gần như toàn bộ mức tăng này đều đến từ Trung Quốc. Trong giai đoạn 2015–2025, sản lượng điện hạt nhân của Trung Quốc tăng từ 171 TWh lên 485 TWh, tức tăng thêm khoảng 314 TWh. Trong khi đó, tổng mức tăng của toàn thế giới chỉ khoảng 270 TWh.

Điều này có nghĩa là lượng điện hạt nhân mới của Trung Quốc không chỉ bù đắp toàn bộ mức tăng của thế giới mà còn bù lại phần sụt giảm sản lượng tại nhiều quốc gia khác.

Hiện nay, Hoa Kỳ vẫn là quốc gia sản xuất điện hạt nhân lớn nhất thế giới với 826 TWh, chiếm khoảng 29% tổng sản lượng toàn cầu. Trung Quốc đứng thứ hai với 485 TWh, tương đương 17,1%, tiếp theo là Pháp với 390 TWh, chiếm 13,7%.

Tuy nhiên, khoảng cách giữa Mỹ và Trung Quốc đang nhanh chóng thu hẹp.

Mười năm qua, sản lượng điện hạt nhân của Mỹ hầu như không thay đổi, từ 839 TWh năm 2015 xuống còn 826 TWh năm 2025. Trong khi đó, sản lượng của Trung Quốc gần tăng gấp ba lần, với tốc độ tăng trưởng bình quân gần 11% mỗi năm.

Theo Forbes, nếu xu hướng hiện nay tiếp tục, khoảng 5 năm nữa Trung Quốc có thể vượt Mỹ để trở thành quốc gia sản xuất điện hạt nhân lớn nhất thế giới.

Ngoài Trung Quốc, Pháp và Nhật Bản cũng đóng góp vào mức tăng của năm 2025.

Pháp tăng thêm 9,6 TWh, đạt 390 TWh. Sau giai đoạn nhiều lò phản ứng phải dừng hoạt động để bảo trì, sản lượng điện hạt nhân của nước này đang phục hồi nhưng vẫn chưa trở lại mức của năm 2015.

Nhật Bản tăng thêm 9,2 TWh, đạt 94 TWh, tăng 11,1% so với năm trước. Mặc dù điện hạt nhân Nhật Bản đã phục hồi đáng kể sau thảm họa Fukushima, nhưng vẫn còn cách khá xa mức 292 TWh của năm 2010.

Về khu vực, trọng tâm phát triển điện hạt nhân đang chuyển dịch mạnh sang châu Á.

Trong giai đoạn 2015–2025, sản lượng điện hạt nhân của khu vực châu Á - Thái Bình Dương tăng từ khoảng 420 TWh lên gần 845 TWh, tức tăng gấp đôi và hiện chiếm khoảng 30% tổng sản lượng toàn cầu.

Ngược lại, châu Âu giảm từ 968 TWh xuống còn 759 TWh, giảm gần 22%. Bắc Mỹ cũng giảm nhẹ từ 952 TWh xuống còn 921 TWh.

Sự khác biệt giữa các nền kinh tế phát triển và đang phát triển cũng ngày càng rõ nét. Trong mười năm qua, sản lượng điện hạt nhân của các nước thuộc OECD giảm khoảng 96 TWh, trong khi các quốc gia ngoài OECD tăng gần 366 TWh. Điều này cho thấy tăng trưởng mới của điện hạt nhân đang chủ yếu đến từ các nền kinh tế mới nổi, đặc biệt là châu Á.

Theo số liệu của Cơ quan Năng lượng Quốc gia Trung Quốc, hiện Trung Quốc đại lục có 120 tổ máy điện hạt nhân đang vận hành hoặc đang được xây dựng với tổng công suất 135 GW, đứng đầu thế giới.

Trong đó có 62 tổ máy đang vận hành, tổng công suất 66,14 GW, đứng thứ hai thế giới; 58 tổ máy đang xây dựng, tổng công suất 69,51 GW, đứng số một thế giới.

Forbes kết luận rằng, kỷ lục điện hạt nhân toàn cầu năm 2025 chủ yếu phản ánh sự mở rộng nhanh chóng của ngành điện hạt nhân Trung Quốc, hơn là một làn sóng phát triển đồng đều trên phạm vi toàn cầu. Trong khi sản lượng điện hạt nhân của Mỹ gần như đi ngang suốt nhiều năm, Trung Quốc đang từng bước thay đổi cán cân điện hạt nhân của thế giới.

2. Điện hạt nhân ngày càng trở thành trụ cột của an ninh năng lượng

Nếu cách đây khoảng một thập kỷ, nhiều quốc gia còn dè dặt với điện hạt nhân sau sự cố Fukushima năm 2011 thì hiện nay xu hướng đã thay đổi rõ rệt.

Có bốn nguyên nhân chính khiến điện hạt nhân được coi là nguồn năng lượng chiến lược.

Thứ nhất, bảo đảm an ninh năng lượng. Khác với điện gió và điện mặt trời phụ thuộc vào thời tiết, điện hạt nhân có thể vận hành liên tục 24 giờ mỗi ngày với hệ số công suất thường trên 90%, cung cấp nguồn điện nền ổn định cho toàn bộ hệ thống.

Thứ hai, giảm phát thải carbon. Điện hạt nhân gần như không phát thải CO₂ trong quá trình vận hành. Vì vậy, nhiều quốc gia coi đây là công cụ quan trọng để thực hiện cam kết phát thải ròng bằng 0 (Net Zero), song song với phát triển năng lượng tái tạo.

Thứ ba, đáp ứng nhu cầu điện ngày càng tăng. Quá trình điện khí hóa giao thông, công nghiệp, cùng với sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI), các trung tâm dữ liệu và sản xuất chip bán dẫn đang khiến nhu cầu điện tăng nhanh. Chỉ riêng các trung tâm dữ liệu AI đã tiêu thụ lượng điện khổng lồ, vượt xa dự báo trước đây.

Thứ tư, nâng cao năng lực công nghệ quốc gia. Làm chủ công nghệ điện hạt nhân đòi hỏi trình độ cao về cơ khí chính xác, vật liệu, tự động hóa, điều khiển, trí tuệ nhân tạo và quản lý an toàn. Vì vậy, phát triển điện hạt nhân còn góp phần thúc đẩy toàn bộ nền công nghiệp công nghệ cao.

Hiện nay, Trung Quốc, Nga, Ấn Độ, Hàn Quốc và nhiều quốc gia Trung Đông đang đầu tư mạnh vào điện hạt nhân. Ngay cả những nước từng tuyên bố từ bỏ điện hạt nhân cũng đang xem xét lại chính sách do nhu cầu bảo đảm an ninh năng lượng và mục tiêu giảm phát thải.

3. Việt Nam đang tái khởi động chương trình điện hạt nhân

Sau khi Quốc hội quyết định dừng Dự án điện hạt nhân Ninh Thuận vào năm 2016 do điều kiện kinh tế và tài chính khi đó chưa phù hợp, Việt Nam đã thay đổi quan điểm trong bối cảnh nhu cầu điện tăng rất nhanh.

Cuối năm 2024, Quốc hội đã thông qua chủ trương tiếp tục triển khai chương trình điện hạt nhân, mở đường cho việc khởi động lại dự án tại Ninh Thuận. Chính phủ sau đó giao nhiều bộ, ngành xây dựng lại lộ trình triển khai, chuẩn bị nguồn nhân lực, hoàn thiện khung pháp lý, lựa chọn công nghệ và tìm kiếm đối tác quốc tế.

Theo định hướng hiện nay, Việt Nam dự kiến xây dựng hai nhà máy điện hạt nhân tại Ninh Thuận, với nhiều tổ máy, tổng công suất khoảng 4.000–6.400 MW trong giai đoạn đầu. Mục tiêu là đưa những tổ máy đầu tiên vào vận hành trong thập niên 2030 để bổ sung nguồn điện nền cho hệ thống điện quốc gia.

Song song với việc chuẩn bị dự án, Việt Nam cũng đang tích cực đào tạo lại đội ngũ kỹ sư và chuyên gia hạt nhân; xây dựng hệ thống pháp luật và cơ quan quản lý an toàn hạt nhân theo tiêu chuẩn quốc tế; tăng cường hợp tác với các đối tác có kinh nghiệm như Nga, Nhật Bản, Hàn Quốc, Pháp và Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA).

Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số trong nhiều năm tới, đồng thời cam kết đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050, điện hạt nhân được xem là một trong những nguồn điện nền quan trọng bên cạnh thủy điện, khí thiên nhiên và năng lượng tái tạo. Nếu được triển khai đúng tiến độ và bảo đảm các tiêu chuẩn an toàn quốc tế, chương trình điện hạt nhân không chỉ giúp bảo đảm an ninh năng lượng lâu dài mà còn tạo động lực phát triển cho nhiều ngành công nghiệp công nghệ cao trong nước.

Nguồn: Tổng hợp từ tin tức trên mạng, 

https://www.forbes.com/sites/rrapier/2026/08/02/china-drives-global-nuclear-power-generation-to-a-new-record/