Hải Nam có ưu thế áp đảo trong cạnh tranh với Việt Nam ?
1. Trang Chinhphu.vn đưa tin kể từ ngày 20/8/2026, công dân Việt Nam được áp dụng chính sách miễn thị thực quá cảnh 240 giờ và chính sách miễn thị thực nhập cảnh 30 ngày tại Hải Nam, Trung Quốc, tôi rất mừng, vì như vậy việc đi du lịch Trung Quốc tự túc đã dễ dàng hơn rất nhiều.
Cảng Hải Nam, Trung Quốc - Ảnh: TTXVN
2. Hải Nam phong quan sẽ cạnh tranh mạnh mẽ với Việt Nam ?
Theo thông báo của Cục Quản lý Xuất nhập cảnh quốc gia Trung Quốc, công dân Việt Nam mang hộ chiếu phổ thông có thể nhập cảnh tỉnh Hải Nam qua các cửa khẩu mở và lưu trú tại khu vực hành chính của tỉnh Hải Nam tối đa 30 ngày mà không cần thị thực.
Mặt khác, công dân Việt Nam có hộ chiếu phổ thông và vé nối chuyến với ngày và lịch trình đã được xác nhận có thể nhập cảnh Trung Quốc mà không cần thị thực qua 65 cửa khẩu mở, bao gồm Bắc Kinh và Thượng Hải, khi quá cảnh đến một quốc gia hoặc khu vực thứ ba, đồng thời có thể lưu trú tại khu vực được chỉ định không quá 240 giờ.
Như vậy, nếu chúng ta đi du lịch Trung Quốc kết hợp với bay sang một nước khác du lịch tiếp rồi mới về Việt Nam, thì được tự do tham gia các hoạt động như du lịch, thương mại, thăm viếng và thăm người thân ở Trung Quốc trong giới hạn tối đa 240 giờ.
Như vậy, nếu chúng ta đi du lịch Trung Quốc kết hợp với bay sang một nước khác du lịch tiếp rồi mới về Việt Nam, thì được tự do tham gia các hoạt động như du lịch, thương mại, thăm viếng và thăm người thân ở Trung Quốc trong giới hạn tối đa 240 giờ.
2. Hải Nam phong quan sẽ cạnh tranh mạnh mẽ với Việt Nam ?
Như trang blog và fb cá nhân của tôi đã nhiều lần đưa tin, kể từ ngày 18/12/2025, tỉnh Hải Nam, Trung Quốc đã chính thức vận hành cơ chế hải quan khép kín.
Với diện tích toàn đảo hơn 35.000 km², lớn gấp gần 32 lần Hồng Kông, 49 lần Singapore và 8,6 lần Dubai, Hải Nam được lựa chọn trở thành cảng thương mại tự do (FTZ) lớn nhất Trung Quốc và cũng lớn nhất thế giới.
Hải Nam được vận hành theo nguyên tắc "mở cửa tuyến một, kiểm soát tuyến hai và tự do trong đảo", theo đó "mở cửa tuyến một" có nghĩa là hầu hết hàng hóa nước ngoài vào đảo Hải Nam đều được miễn thuế và thủ tục được đơn giản hóa đáng kể. Điều này mở ra một cánh cửa rộng lớn cho hàng hóa, vốn và công nghệ toàn cầu vào Hải Nam.
"Kiểm soát tuyến hai" là thiết lập một hàng rào pháp lý giữa Hải Nam và phần còn lại của Trung Quốc đại lục. Hàng hóa từ Hải Nam vào các địa phương này vẫn phải làm thủ tục hải quan và nộp các loại thuế.
"Tự do trong đảo" đồng nghĩa với việc trong khu vực quản lý đặc biệt rộng lớn này, dòng chảy hàng hóa, con người, vốn và thông tin sẽ được hưởng sự tự do chưa từng có. Để hỗ trợ hệ thống này, một hàng rào điện tử dài 1.944 km đang được đóng dọc theo bờ biển, kết hợp với hệ thống giám sát thông minh 24/7 để đảm bảo việc triển khai chính xác thiết kế hệ thống.
Đằng sau mô hình trên là chính sách thuế siêu ưu đãi và cơ chế đặc thù mà Hải Nam được hưởng. Thuế suất thuế thu nhập doanh nghiệp được ấn định ở mức 15%, không chỉ thấp hơn nhiều so với mức 25% của đại lục mà còn thấp hơn mức 16,5% của Hồng Kông và 17% của Singapore. Đối với cá nhân, mức thuế thu nhập cá nhân tối đa chỉ là 15%, với ba mức thuế là 3%, 10% và 15%.
Đọc tin này, tôi nghĩ nếu chỉ nhìn vào thuế suất danh nghĩa, Việt Nam đang có một bất lợi tương đối rõ ràng so với Hải Nam. Nhưng nếu nói “Hải Nam cạnh tranh hơn Việt Nam rất nhiều” thì tôi sẽ thận trọng hơn, vì phải so cả gói thể chế, chứ không chỉ so thuế suất.
Việt Nam hiện có thuế TNDN chuẩn 20%, nhưng Luật mới cũng đã đưa thêm mức 15% và 17% cho doanh nghiệp có quy mô doanh thu nhỏ hơn. Trong khi đó Hải Nam áp dụng 15% cho doanh nghiệp thuộc ngành được khuyến khích và thực sự hoạt động tại Hải Nam; không phải cứ đăng ký một công ty ở Hải Nam là mặc nhiên được 15%. Quy định của Trung Quốc nhấn mạnh điều kiện “substantive operation”.
Nhưng theo tôi, thứ đáng sợ hơn không phải là thuế 15% so với 20%, mà là “zero tariff”. Đây mới là phần Việt Nam cần đặc biệt chú ý.
Sau khi Hải Nam vận hành cơ chế hải quan toàn đảo, khoảng 6.600 nhóm hàng, tương đương khoảng 74% số dòng thuế, được đưa vào phạm vi zero tariff theo chính sách mới. Tức là Hải Nam không chỉ nói “Tôi đánh thuế doanh nghiệp thấp hơn anh.”, mà họ đang xây dựng một hệ thống đồng bộ thuế doanh nghiệp thấp + thuế nhập khẩu bằng 0 hay gần như bằng 0 trên phạm vi rất rộng + thủ tục hải quan đơn giản + tự do luân chuyển trong đảo + thị trường Trung Quốc khổng lồ ở phía sau.
Tuy nhiên, tôi cũng chưa cho rằng Hải Nam sẽ “đánh bại” Việt Nam đơn giản như vậy. Hải Nam có thuế thấp hơn Việt Nam, nhưng chi phí lao động lại cao hơn Việt Nam rất nhiều. Nếu một doanh nghiệp sản xuất hàng điện tử, may mặc, đồ gỗ, linh kiện... thì họ không chỉ tính Lợi nhuận bằng Doanhthu trừ Thuế, mà phải tính Lợi nhuận bằng Doanhthu trừ Thuế và nhiều chi phí khác như lao động, vốn, nguyên vật liệu, đất đai, logistics... Thuế chỉ là một thành phần.
Nếu tính tổng hợp, Việt Nam có thể vẫn có những lợi thế mà Hải Nam khó thay thế, đặc biệt trong sản xuất sử dụng nhiều lao động và chuỗi cung ứng Đông Nam Á.
Nhưng Hải Nam lại có lợi thế rất khác, họ không cần cạnh tranh bằng lao động rẻ, mà hoàn toàn có thể cạnh tranh bằng thể chế. Đây mới là điều tôi thấy đáng suy nghĩ.
Trung Quốc đang dùng Hải Nam làm một hòn đảo để thử nghiệm thể chế. Nếu nhìn rộng ra, tôi thấy Hải Nam không đơn thuần là một khu du lịch. Trung Quốc đang tạo ra một dạng “sandbox thể chế”. Hải Nam đã mở cửa ra nước ngoài mạnh hơn nội địa Trung Quốc rất nhiều.
Từ nước ngoài vào Hải Nam, “tuyến một” mở. Từ Hải Nam vào Trung Quốc đại lục, có “tuyến hai” kiểm soát. Trong đảo, chính quyền tạo không gian rất tự do cho hàng hóa, vốn, nhân lực, dịch vụ.
Luật Hải Nam cũng quy định hàng hóa từ Hải Nam vào đại lục về nguyên tắc phải chịu chế độ nhập khẩu, nhưng hàng hóa của doanh nghiệp thuộc ngành khuyến khích nếu đạt mức gia tăng giá trị chế biến từ 30% trở lên có thể được miễn thuế nhập khẩu khi vào đại lục.
Điều này cực kỳ thông minh về mặt kinh tế. Trung Quốc vừa muốn mở cửa để thu hút vốn và công nghệ, vừa đồng thời không muốn mở toàn bộ thị trường nội địa theo cùng một chế độ thuế quan. Vì vậy họ dựng một “van điều tiết”: Thế giới vào Hải Nam tự do rồi lan dần sang Trung Quốc đại lục. Đó là lý do tại sao “đóng cửa hải quan toàn đảo” thực ra không phải là đóng cửa. Nó là thiết kế lại biên giới hải quan.
Hơn nữa, Trung Quốc đang cạnh tranh với Việt Nam bằng cả “gói chính sách”. Nếu đặt cạnh chiến lược China+1, tôi thấy câu chuyện trở nên rất thú vị. Trước đây Việt Nam hưởng lợi từ China+1 nên doanh nghiệp rời một phần Trung Quốc sang Việt Nam. Nay Trung Quốc đang phản ứng bằng cách China+1 là nếu anh muốn vào Trung Quốc, hãy vào một không gian Trung Quốc có môi trường quốc tế hóa hơn. Hải Nam chính là một trong những không gian như vậy.
Trung Quốc còn có một lợi thế mà Việt Nam không thể sao chép: Hải Nam có thị trường Trung Quốc 1,4 tỷ dân đứng sau. Một doanh nghiệp quốc tế có thể đặt cơ sở ở Hải Nam để hy vọng được tiếp cận thị trường Trung Quốc và Đông Nam Á, kèm theo chuỗi cung ứng Trung Quốc, các nguồn vốn, hạ tầng, cảng biển và hàng không Trung Quốc.
Trong khi đó Việt Nam có lao động tương đối rẻ, vị trí tốt, nhiều FTA, tiếp cận ASEAN và lợi thế China+1 nhưng Việt Nam chỉ có thị trường 100 triệu dân.
Cuối cùng. điều đáng lo nhất là xu hướng phát triển dài hạn. Hải Nam đang đi theo hướng thuế thấp + Zero tariff + Hải quan đơn giản + Visa dễ dàng + FDI + Thị trường 1,4 tỷ dân.
Trong khi Việt Nam vẫn thường theo cách tiếp cận quá khứ, đặt trọng tâm vào ưu đãi theo dự án + ưu đãi theo ngành + ưu đãi theo địa bàn, sinh ra đủ loại luật lệ và nhiều điều kiện, thủ tục đi kèm, rất dễ làm mất cơ hội đầu tư và sinh ra tham nhũng chính sách.
Đây là khác biệt về triết lý chính sách. Trong khi Hải Nam đang tạo ra một môi trường kinh doanh thuận lợi có tính hệ thống, thì Việt Nam vẫn thiên về cấp ưu đãi cho từng đối tượng.
Vì vậy, nguy cơ lớn nhất đối với Việt Nam là tiếp tục cố giữ lợi thế chi phí thấp, trong khi Trung Quốc ngày càng thu hẹp lợi thế của Việt Nam bằng cách cải thiện thể chế, thuế, logistics, hải quan và khả năng tiếp cận thị trường của chính họ. Đó là cuộc cạnh tranh “chi phí thấp” của Việt Nam với “thể chế tốt + quy mô thị trường lớn” của Trung Quốc.
Với diện tích toàn đảo hơn 35.000 km², lớn gấp gần 32 lần Hồng Kông, 49 lần Singapore và 8,6 lần Dubai, Hải Nam được lựa chọn trở thành cảng thương mại tự do (FTZ) lớn nhất Trung Quốc và cũng lớn nhất thế giới.
Hải Nam được vận hành theo nguyên tắc "mở cửa tuyến một, kiểm soát tuyến hai và tự do trong đảo", theo đó "mở cửa tuyến một" có nghĩa là hầu hết hàng hóa nước ngoài vào đảo Hải Nam đều được miễn thuế và thủ tục được đơn giản hóa đáng kể. Điều này mở ra một cánh cửa rộng lớn cho hàng hóa, vốn và công nghệ toàn cầu vào Hải Nam.
"Kiểm soát tuyến hai" là thiết lập một hàng rào pháp lý giữa Hải Nam và phần còn lại của Trung Quốc đại lục. Hàng hóa từ Hải Nam vào các địa phương này vẫn phải làm thủ tục hải quan và nộp các loại thuế.
"Tự do trong đảo" đồng nghĩa với việc trong khu vực quản lý đặc biệt rộng lớn này, dòng chảy hàng hóa, con người, vốn và thông tin sẽ được hưởng sự tự do chưa từng có. Để hỗ trợ hệ thống này, một hàng rào điện tử dài 1.944 km đang được đóng dọc theo bờ biển, kết hợp với hệ thống giám sát thông minh 24/7 để đảm bảo việc triển khai chính xác thiết kế hệ thống.
Đằng sau mô hình trên là chính sách thuế siêu ưu đãi và cơ chế đặc thù mà Hải Nam được hưởng. Thuế suất thuế thu nhập doanh nghiệp được ấn định ở mức 15%, không chỉ thấp hơn nhiều so với mức 25% của đại lục mà còn thấp hơn mức 16,5% của Hồng Kông và 17% của Singapore. Đối với cá nhân, mức thuế thu nhập cá nhân tối đa chỉ là 15%, với ba mức thuế là 3%, 10% và 15%.
Đọc tin này, tôi nghĩ nếu chỉ nhìn vào thuế suất danh nghĩa, Việt Nam đang có một bất lợi tương đối rõ ràng so với Hải Nam. Nhưng nếu nói “Hải Nam cạnh tranh hơn Việt Nam rất nhiều” thì tôi sẽ thận trọng hơn, vì phải so cả gói thể chế, chứ không chỉ so thuế suất.
Việt Nam hiện có thuế TNDN chuẩn 20%, nhưng Luật mới cũng đã đưa thêm mức 15% và 17% cho doanh nghiệp có quy mô doanh thu nhỏ hơn. Trong khi đó Hải Nam áp dụng 15% cho doanh nghiệp thuộc ngành được khuyến khích và thực sự hoạt động tại Hải Nam; không phải cứ đăng ký một công ty ở Hải Nam là mặc nhiên được 15%. Quy định của Trung Quốc nhấn mạnh điều kiện “substantive operation”.
Nhưng theo tôi, thứ đáng sợ hơn không phải là thuế 15% so với 20%, mà là “zero tariff”. Đây mới là phần Việt Nam cần đặc biệt chú ý.
Sau khi Hải Nam vận hành cơ chế hải quan toàn đảo, khoảng 6.600 nhóm hàng, tương đương khoảng 74% số dòng thuế, được đưa vào phạm vi zero tariff theo chính sách mới. Tức là Hải Nam không chỉ nói “Tôi đánh thuế doanh nghiệp thấp hơn anh.”, mà họ đang xây dựng một hệ thống đồng bộ thuế doanh nghiệp thấp + thuế nhập khẩu bằng 0 hay gần như bằng 0 trên phạm vi rất rộng + thủ tục hải quan đơn giản + tự do luân chuyển trong đảo + thị trường Trung Quốc khổng lồ ở phía sau.
Tuy nhiên, tôi cũng chưa cho rằng Hải Nam sẽ “đánh bại” Việt Nam đơn giản như vậy. Hải Nam có thuế thấp hơn Việt Nam, nhưng chi phí lao động lại cao hơn Việt Nam rất nhiều. Nếu một doanh nghiệp sản xuất hàng điện tử, may mặc, đồ gỗ, linh kiện... thì họ không chỉ tính Lợi nhuận bằng Doanhthu trừ Thuế, mà phải tính Lợi nhuận bằng Doanhthu trừ Thuế và nhiều chi phí khác như lao động, vốn, nguyên vật liệu, đất đai, logistics... Thuế chỉ là một thành phần.
Nếu tính tổng hợp, Việt Nam có thể vẫn có những lợi thế mà Hải Nam khó thay thế, đặc biệt trong sản xuất sử dụng nhiều lao động và chuỗi cung ứng Đông Nam Á.
Nhưng Hải Nam lại có lợi thế rất khác, họ không cần cạnh tranh bằng lao động rẻ, mà hoàn toàn có thể cạnh tranh bằng thể chế. Đây mới là điều tôi thấy đáng suy nghĩ.
Trung Quốc đang dùng Hải Nam làm một hòn đảo để thử nghiệm thể chế. Nếu nhìn rộng ra, tôi thấy Hải Nam không đơn thuần là một khu du lịch. Trung Quốc đang tạo ra một dạng “sandbox thể chế”. Hải Nam đã mở cửa ra nước ngoài mạnh hơn nội địa Trung Quốc rất nhiều.
Từ nước ngoài vào Hải Nam, “tuyến một” mở. Từ Hải Nam vào Trung Quốc đại lục, có “tuyến hai” kiểm soát. Trong đảo, chính quyền tạo không gian rất tự do cho hàng hóa, vốn, nhân lực, dịch vụ.
Luật Hải Nam cũng quy định hàng hóa từ Hải Nam vào đại lục về nguyên tắc phải chịu chế độ nhập khẩu, nhưng hàng hóa của doanh nghiệp thuộc ngành khuyến khích nếu đạt mức gia tăng giá trị chế biến từ 30% trở lên có thể được miễn thuế nhập khẩu khi vào đại lục.
Điều này cực kỳ thông minh về mặt kinh tế. Trung Quốc vừa muốn mở cửa để thu hút vốn và công nghệ, vừa đồng thời không muốn mở toàn bộ thị trường nội địa theo cùng một chế độ thuế quan. Vì vậy họ dựng một “van điều tiết”: Thế giới vào Hải Nam tự do rồi lan dần sang Trung Quốc đại lục. Đó là lý do tại sao “đóng cửa hải quan toàn đảo” thực ra không phải là đóng cửa. Nó là thiết kế lại biên giới hải quan.
Hơn nữa, Trung Quốc đang cạnh tranh với Việt Nam bằng cả “gói chính sách”. Nếu đặt cạnh chiến lược China+1, tôi thấy câu chuyện trở nên rất thú vị. Trước đây Việt Nam hưởng lợi từ China+1 nên doanh nghiệp rời một phần Trung Quốc sang Việt Nam. Nay Trung Quốc đang phản ứng bằng cách China+1 là nếu anh muốn vào Trung Quốc, hãy vào một không gian Trung Quốc có môi trường quốc tế hóa hơn. Hải Nam chính là một trong những không gian như vậy.
Trung Quốc còn có một lợi thế mà Việt Nam không thể sao chép: Hải Nam có thị trường Trung Quốc 1,4 tỷ dân đứng sau. Một doanh nghiệp quốc tế có thể đặt cơ sở ở Hải Nam để hy vọng được tiếp cận thị trường Trung Quốc và Đông Nam Á, kèm theo chuỗi cung ứng Trung Quốc, các nguồn vốn, hạ tầng, cảng biển và hàng không Trung Quốc.
Trong khi đó Việt Nam có lao động tương đối rẻ, vị trí tốt, nhiều FTA, tiếp cận ASEAN và lợi thế China+1 nhưng Việt Nam chỉ có thị trường 100 triệu dân.
Cuối cùng. điều đáng lo nhất là xu hướng phát triển dài hạn. Hải Nam đang đi theo hướng thuế thấp + Zero tariff + Hải quan đơn giản + Visa dễ dàng + FDI + Thị trường 1,4 tỷ dân.
Trong khi Việt Nam vẫn thường theo cách tiếp cận quá khứ, đặt trọng tâm vào ưu đãi theo dự án + ưu đãi theo ngành + ưu đãi theo địa bàn, sinh ra đủ loại luật lệ và nhiều điều kiện, thủ tục đi kèm, rất dễ làm mất cơ hội đầu tư và sinh ra tham nhũng chính sách.
Đây là khác biệt về triết lý chính sách. Trong khi Hải Nam đang tạo ra một môi trường kinh doanh thuận lợi có tính hệ thống, thì Việt Nam vẫn thiên về cấp ưu đãi cho từng đối tượng.
Vì vậy, nguy cơ lớn nhất đối với Việt Nam là tiếp tục cố giữ lợi thế chi phí thấp, trong khi Trung Quốc ngày càng thu hẹp lợi thế của Việt Nam bằng cách cải thiện thể chế, thuế, logistics, hải quan và khả năng tiếp cận thị trường của chính họ. Đó là cuộc cạnh tranh “chi phí thấp” của Việt Nam với “thể chế tốt + quy mô thị trường lớn” của Trung Quốc.
https://baochinhphu.vn/trung-quoc-mien-thi-thuc-qua-canh-trong-240-gio-voi-cong-dan-viet-nam-102260820155626636.htm
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét