Tương lai EU sẽ ra sao khi mâu thuẫn nội bộ, cãi nhau liên tục ?
Bị 22 nước EU "vây công", Tây Ban Nha nổi giận, bà von der Leyen phải ra mặt "dập lửa" 
1. Theo một báo cáo của Reuters ngày 1 tháng 8, dòng người nhập cư bất hợp pháp vào Ceuta, vùng lãnh thổ thuộc Tây Ban Nha ở Bắc Phi, đã tạm dừng qua đêm khi cảnh sát Tây Ban Nha bắt đầu lắp đặt một hàng rào nổi dài 500 mét trên vùng biển giáp với Morocco. Các video do hãng tin này công bố cùng ngày cũng cho thấy binh lính và cảnh sát Tây Ban Nha tuần tra trên bãi biển Tarajal vắng vẻ, chìm trong sương mù.
Hiện nay, phần lớn trong số khoảng 50.000-60.000 người vượt biên trái phép đã bị đưa trở lại Morocco. Không có người nào tiến được vào lãnh thổ chính của Tây Ban Nha hay các quốc gia EU khác.
Ngày 2/8, đại diện Chính phủ Tây Ban Nha tại Ceuta, ông Pérez Triano, cho biết làn sóng vượt biên quy mô lớn này đã khiến 72 người thiệt mạng.
2. Thủ tướng Sánchez chỉ trích: "Ích kỷ và vi phạm pháp luật"
Ceuta là vùng lãnh thổ của Tây Ban Nha nằm ở Bắc Phi, tiếp giáp với Morocco. Khoảng ngày 30/7, từ 50.000 đến 60.000 người di cư bất hợp pháp đã tràn từ Morocco vào Ceuta, tạo nên một trong những cuộc khủng hoảng biên giới nghiêm trọng nhất của EU trong nhiều năm qua.
Theo Financial Times, Bloomberg và Politico, Chính phủ Tây Ban Nha cho biết chỉ trong chưa đầy 48 giờ đã khôi phục hoàn toàn việc kiểm soát biên giới; triển khai quy mô lớn hoạt động cứu trợ nhân đạo; trục xuất gần như toàn bộ người nhập cư trái phép về Morocco; ngăn chặn không để bất kỳ ai tiến vào lãnh thổ chính của Tây Ban Nha hoặc các nước EU khác.
Bộ Nội vụ Tây Ban Nha cho biết trật tự tại Ceuta cơ bản đã được khôi phục, hoạt động thương mại mở cửa trở lại. Chính phủ cũng triển khai thêm hàng rào nổi trên biển, quân đội, cảnh sát và máy bay không người lái nhằm tăng cường an ninh.
Ngày 1/8, Thủ tướng Sánchez công bố một bức thư ngỏ với giọng điệu rất cứng rắn, chỉ trích phản ứng của một số nước EU là "ích kỷ, gây chia rẽ và vi phạm pháp luật." Trong thư gửi Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen, Chủ tịch Hội đồng châu Âu António Costa và Thủ tướng Ireland Micheál Martin, ông viết: "Một số quốc gia đã lựa chọn công kích Tây Ban Nha. Những lời kêu gọi loại Tây Ban Nha khỏi Khu vực Schengen không chỉ trái với luật pháp châu Âu, luật nhân đạo và nguyên tắc đoàn kết đã gắn kết chúng ta, mà còn đi ngược lợi ích lâu dài của châu Âu cũng như lẽ thường."
Ông bác bỏ cáo buộc cho rằng Tây Ban Nha không bảo vệ được biên giới ngoài của EU, đồng thời dẫn số liệu cho biết từ năm 2021 đến 2026, số người nhập cư trái phép vào Tây Ban Nha chỉ bằng khoảng một nửa so với Italy.
Sánchez cũng nhấn mạnh đây không phải lần đầu tiên vấn đề người di cư bị sử dụng như một "vũ khí" nhằm gây sức ép đối với các nước thành viên EU. Theo ông, những quốc gia ủng hộ việc đình chỉ Tây Ban Nha khỏi Schengen bị chi phối bởi định kiến, tin giả, sự thiếu hiểu biết hoặc lợi ích chính trị.
Ông viết: "Trong bối cảnh quốc tế hiện nay, Liên minh châu Âu không thể chấp nhận những phản ứng ích kỷ, gây chia rẽ và vi phạm pháp luật như vậy."
Đồng thời, ông yêu cầu nhanh chóng triệu tập một cuộc họp đặc biệt của các Bộ trưởng Nội vụ EU để khẳng định rằng bảo vệ biên giới ngoài là trách nhiệm chung của toàn bộ các quốc gia thành viên.
3. Lãnh đạo 22 nước công khai chỉ trích Tây Ban Nha
Trong khi đó, lãnh đạo 22 quốc gia thành viên EU, trong đó có Thủ tướng Italy Giorgia Meloni và Thủ tướng Đức Friedrich Merz, đã đồng ký tên vào một bức thư gửi lãnh đạo EU. Họ bày tỏ "quan ngại sâu sắc", cho rằng làn sóng vượt biên tại Ceuta đã đe dọa an ninh biên giới của toàn EU.
Bức thư chỉ trích trực tiếp chính sách nhập cư tương đối cởi mở của Chính phủ Sánchez, đặc biệt là kế hoạch hợp pháp hóa quy mô lớn người nhập cư, cho rằng đây có thể trở thành "yếu tố hút" (pull factor), khuyến khích thêm nhiều người vượt biên.
Các nước này kêu gọi tăng cường kiểm soát biên giới ngoài của EU; phối hợp hành động giữa các quốc gia thành viên; sẵn sàng khôi phục việc kiểm tra biên giới tạm thời trong khu vực Schengen.
Italy đã đi đầu bằng việc tạm thời hạn chế chế độ đi lại tự do với Tây Ban Nha. Pháp và một số quốc gia khác cũng tăng cường kiểm soát biên giới. Ngoài Đức và Italy, các nước ký tên còn gồm: Áo, Bỉ, Bulgaria, Croatia, Síp, Cộng hòa Séc, Đan Mạch, Estonia, Phần Lan, Hy Lạp, Hungary, Latvia, Lithuania, Malta, Hà Lan, Ba Lan, Romania, Slovakia, Slovenia và Thụy Điển.
Theo Politico, Italy và Đan Mạch là hai nước khởi xướng bức thư này. Trong khi đó, Bloomberg nhận định việc Thủ tướng Sánchez duy trì quan hệ gần gũi với Trung Quốc cũng đang tạo thêm những bất đồng trong nội bộ EU.
4. Bà von der Leyen tìm cách hạ nhiệt căng thẳng
Ngày 1/8, Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen đăng trên mạng xã hội X EU đã hỗ trợ Tây Ban Nha ngay từ đầu. Bà cho biết phần lớn người nhập cư trái phép đã được đưa trở lại Morocco nhờ sự phối hợp hiệu quả giữa lực lượng thực thi pháp luật của Tây Ban Nha và Morocco.
Theo bà: "Không một người nào đến được lãnh thổ chính của Tây Ban Nha hay bất kỳ quốc gia EU nào khác." Bà hoan nghênh việc các nước yêu cầu tổ chức cuộc họp khẩn để "đánh giá toàn bộ sự việc", đồng thời nhấn mạnh EU cần tiếp tục tăng cường quản lý biên giới bên ngoài.
5. Mâu thuẫn sâu sắc trong nội bộ EU
Cốt lõi của cuộc đối đầu lần này là những bất đồng kéo dài trong EU về trách nhiệm xử lý vấn đề người nhập cư. Tây Ban Nha, với tư cách là quốc gia nằm ở tuyến đầu biên giới, yêu cầu các nước thành viên cùng chia sẻ gánh nặng. Ngược lại, nhóm 22 quốc gia cho rằng nguyên nhân chủ yếu nằm ở chính sách nhập cư của Madrid, vốn bị đánh giá là chưa đủ cứng rắn.
Cuộc họp khẩn cấp ngày 4/8 sẽ là lần đầu tiên hai bên chính thức đối đầu về quan điểm. Kết quả của cuộc họp được cho là sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến chính sách phối hợp bảo vệ biên giới cũng như tương lai của cơ chế Schengen.
6. Tổng thống Trump cũng lên tiếng
Đáng chú ý, Tổng thống Mỹ Donald Trump cũng nhanh chóng bình luận về cuộc khủng hoảng. Tại một cuộc họp nội các, ông mô tả làn sóng vượt biên vào Ceuta "Trông chẳng khác nào một cuộc xâm lược."
Ông cảnh báo "Nếu Đảng Cộng hòa không giành chiến thắng trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, điều tương tự sẽ xảy ra với nước Mỹ, thậm chí còn tồi tệ hơn."
Trump gọi đây là "một thảm họa", đồng thời quy trách nhiệm cho những đạo luật yếu kém, cách quản lý tồi và các chính sách thiên tả. Bộ Ngoại giao Mỹ cũng chỉ trích cái mà họ gọi là "chính sách cực tả và toàn cầu hóa của Chính phủ Tây Ban Nha, bao gồm việc dung túng làn sóng nhập cư quy mô lớn", cho rằng đây là nguyên nhân trực tiếp dẫn tới cuộc khủng hoảng hiện nay.
7. Mâu thuẫn nội bộ, cãi nhau liên tục mà sao EU không giải tán đi nhỉ ?
Hiện nay EU đang đối mặt với nhiều mâu thuẫn hơn trước
Nếu cách đây khoảng 20 năm, các nước chủ yếu tranh luận về ngân sách hoặc nông nghiệp thì hiện nay các điểm bất đồng đã mở rộng sang nhiều vấn đề nhạy cảm hơn: người di cư; Nga và Ukraine; quan hệ với Mỹ; quan hệ với Trung Quốc; chuyển đổi xanh; quốc phòng; chính sách tài khóa; mở rộng EU...
Vụ Ceuta chỉ là một ví dụ. Trong khi Tây Ban Nha cho rằng các nước khác không chia sẻ gánh nặng biên giới, thì nhiều nước Bắc và Trung Âu lại cho rằng chính sách nhập cư của Madrid quá lỏng lẻo và tạo "hiệu ứng hút". Hai bên đều viện dẫn lợi ích chung của EU nhưng xuất phát từ những ưu tiên khác nhau.
Tuy nhiên, EU vốn được thiết kế để "cãi nhau". Cơ chế của EU buộc các nước phải thương lượng; phủ quyết; nhượng bộ;... rồi mới ra quyết định. Nói cách khác, tranh cãi là một phần của thiết kế thể chế.
Thêm nữa, lịch sử châu Âu khiến họ càng không muốn giải tán. Trước khi có EU, châu Âu từng trải qua Chiến tranh Pháp - Phổ, Hai cuộc Thế chiến, Chiến tranh Balkan... Đối với nhiều nhà lãnh đạo châu Âu, EU không chỉ là một tổ chức kinh tế mà còn là một cơ chế giúp các quốc gia giải quyết bất đồng bằng đàm phán thay vì xung đột quân sự.
Và đặc biệt lợi ích kinh tế quá lớn để có thể dễ dàng rời EU. Ví dụ EU có thị trường chung hơn 450 triệu dân; hàng hóa, vốn và lao động được lưu thông gần như tự do; doanh nghiệp không phải chịu thuế quan nội khối; nhiều nước nhận được hàng chục tỷ euro từ các quỹ hỗ trợ của EU. Ngay cả Ba Lan và Hungary - hai nước nhiều lần xung đột gay gắt với Bruxelles về pháp quyền và nhập cư - cũng không muốn rời EU vì lợi ích kinh tế quá lớn.
EU có thể giải tán không?
Về mặt pháp lý thì có thể. Liên minh châu Âu không có quy định một nước phải ở lại mãi mãi. Brexit đã chứng minh một quốc gia có thể rút khỏi EU.
Nhưng nếu hỏi khả năng EU tan rã hoàn toàn trong 10–20 năm tới thì đa số các nhà nghiên cứu cho rằng xác suất không cao. Lý do là chi phí giải thể sẽ rất lớn: Thị trường chung bị chia cắt, Đồng euro có nguy cơ khủng hoảng, Chuỗi cung ứng đứt gãy, Sức mạnh đàm phán của từng nước với Mỹ, Trung Quốc và các cường quốc khác suy giảm...
Có lẽ điều dễ xảy ra hơn là EU sẽ tiếp tục tồn tại nhưng ngày càng phát triển "đa tốc độ" (multi-speed Europe). Một nhóm nước hội nhập rất sâu (như khu vực đồng euro và Schengen), trong khi một số nước khác giữ khoảng cách ở những lĩnh vực mà họ không muốn chuyển giao thêm chủ quyền. Đây là xu hướng đã được thảo luận trong nhiều năm và có thể sẽ rõ nét hơn khi các bất đồng về nhập cư, an ninh và chính sách đối ngoại tiếp tục gia tăng.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét