Nhiều doanh nghiệp từng chuyển sang Đông Nam Á nay bắt đầu quay trở về Trung Quốc
Cuối năm 2024, hãng thời trang SHEIN thực hiện một khoản đầu tư tưởng chừng rất hợp lý: thuê 15 ha cơ sở logistics bảo thuế gần thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam và khuyến khích các nhà cung ứng Trung Quốc sang đây mở xưởng.
Đến tháng 4/2025, thuế quan Mỹ áp lên một số hàng hóa Trung Quốc có thời điểm vọt lên tới 145%. Phụ thuộc lớn vào thị trường Mỹ, việc SHEIN chuyển một phần chuỗi cung ứng sang Việt Nam vừa giúp giảm rủi ro thuế quan, vừa phù hợp với chiến lược "Trung Quốc + 1" mà các tập đoàn đa quốc gia áp dụng vài năm qua.
Tuy nhiên, hơn một năm sau, cuộc thử nghiệm này đã thu hẹp đáng kể. Báo cáo ngày 9/8 của Reuters cho thấy diện tích thuê kho bãi của SHEIN tại Việt Nam đã giảm từ 15 ha xuống còn 6 ha, đi kèm đợt cắt giảm nhân sự quy mô lớn. Một chủ nhà cung ứng của SHEIN tại Phiên Ngung (Quảng Châu) tiết lộ nhiều nhà sản xuất từng sang Việt Nam nay đã quay về Trung Quốc. Cùng lúc đó, SHEIN cam kết đầu tư hơn 10 tỷ Nhân dân tệ tại Quảng Đông để xây dựng hệ thống chuỗi cung ứng thông minh.
Những năm qua, từ may mặc, giày dép, đồ gỗ đến điện tử tiêu dùng, các doanh nghiệp đều nỗ lực giảm bớt sự phụ thuộc vào một căn cứ sản xuất duy nhất là Trung Quốc. Việt Nam, Thái Lan, Campuchia, Ấn Độ và Mexico trở thành những điểm đến thu hút dòng vốn đầu tư sản xuất toàn cầu. Mục đích của chiến lược "Trung Quốc + 1" không phải là rời bỏ hoàn toàn Trung Quốc, mà là xây dựng năng lực cung ứng thứ hai ở bên ngoài nhằm mua một gói "bảo hiểm" trước các rủi ro về thuế quan, dịch bệnh hay đứt gãy địa chính trị.
Thế nhưng, sau vài năm đi vào vận hành thực tế, nhiều doanh nghiệp nhận ra cái giá của tấm bảo hiểm này đắt hơn dự tính rất nhiều. Và những đơn hàng từng ra đi, bắt đầu quay trở lại Trung Quốc.
1. Làn sóng đơn hàng quay đầu: SHEIN không phải trường hợp duy nhất
Nếu chỉ có SHEIN, đó có thể là hiện tượng cá biệt, nhưng dữ liệu chuỗi cung ứng quý II/2026 cũng ghi nhận xu hướng tương tự. Công ty kiểm định chuỗi cung ứng toàn cầu QIMA, đơn vị chuyên kiểm toán nhà máy và kiểm tra chất lượng sản phẩm cho các doanh nghiệp Âu - Mỹ, cung cấp một chỉ báo tần suất cao về dòng chảy đơn hàng thu mua toàn cầu.
Từ dữ liệu này, tính đến quý I/2026, chiến lược "Trung Quốc + 1" vẫn tăng tốc mạnh mẽ. Cả năm 2025, nhu cầu kiểm định nhà máy tại Trung Quốc từ khách hàng Mỹ giảm 18% so với cùng kỳ. Sang quý I/2026, tỷ trọng thu mua từ Trung Quốc của các khách hàng Mỹ trên hệ thống QIMA giảm xuống 27%, thấp hơn mức 30% của cả năm 2025. Trong khi đó, nhu cầu kiểm định của khách Mỹ tại Nam Á và Đông Nam Á tăng 21%, riêng Việt Nam tăng 61%, Campuchia tăng 26% và Ấn Độ tăng 33%. Nếu dừng lại ở đây, kết luận dường như rất đơn giản: Trung Quốc mất đơn hàng, còn Đông Nam Á tiếp nhận.
Nhưng bước sang quý II/2026, cục diện đột ngột đảo chiều. Dữ liệu mới nhất của QIMA cho thấy tỷ trọng dịch vụ kiểm định của khách hàng Bắc Mỹ tại Trung Quốc tăng lên 35%, đạt mức cao nhất trong 6 quý gần đây. Trái lại, phần bánh của Đông Nam Á sụt giảm về mức trước năm 2025.
Thị trường Châu Âu cũng xuất hiện biến chuyển tương tự: nhu cầu kiểm định của khách hàng EU tại Đông Nam Á từ mức tăng 14% vào tháng 4 đã giảm xuống mức âm 5% vào tháng 6. Cùng thời điểm, nhu cầu kiểm định của khách Châu Âu tại Trung Quốc liên tục phục hồi, tăng 10% so với cùng kỳ vào tháng 6. Thực tế này trùng khớp với nhiều báo cáo cho thấy hàng loạt nhà cung ứng từng dựng xưởng ở Đông Nam Á đã bắt đầu đưa năng lực sản xuất trở lại Trung Quốc.
Tập đoàn Genimex, đơn vị gia công đồ gia dụng và điện tử tiêu dùng cho các thương hiệu Âu - Mỹ, là một minh chứng. Với 70% doanh thu đến từ Mỹ, Genimex từng tìm kiếm nhà cung ứng tại Việt Nam, Thái Lan từ nhiệm kỳ đầu của ông Trump, sau đó mở rộng sang Ấn Độ và Indonesia. Tuy nhiên đến năm 2026, 75% trong số 500 nhà cung ứng của hãng vẫn đặt tại Trung Quốc. Nhiều đối tác trước đây định chuyển xưởng ra nước ngoài đã hủy kế hoạch khi Mỹ giảm thuế với một số hàng hóa Trung Quốc nhưng lại tăng thuế với các quốc gia khác. Ông Jonathan Chitayat, Giám đốc Genimex khu vực Châu Á, đúc kết: Sau một năm sóng gió, các doanh nghiệp đã học được cách không đưa ra những quyết định quá đường đột.
Hãng giày Steve Madden cũng trải qua lộ trình tương tự. Năm 2024, hơn 70% sản phẩm của hãng đến từ Trung Quốc. Khi ông Trump tái đắc cử, công ty lập tức tuyên bố đẩy nhanh dịch chuyển chuỗi cung ứng sang Campuchia, Việt Nam, Mexico, thậm chí đặt mục tiêu hạ tỷ trọng đặt hàng từ Trung Quốc xuống mười mấy phần trăm trong quý I/2025. Thế nhưng đến mùa thu năm 2025, Steve Madden bắt đầu chuyển lại một phần đơn hàng về Trung Quốc, và đến tháng 2/2026, tỷ lệ thu mua từ Trung Quốc của hãng đã hồi phục về mức khoảng 40%.
2. Khi bài toán thuế quan làm thay đổi phép tính kinh tế
Thực chất, việc doanh nghiệp chuyển dịch sang Đông Nam Á những năm qua không chỉ đơn thuần vì chi phí nhân công rẻ, mà biến số quan trọng nhất đối với các nhà xuất khẩu sang Mỹ chính là thuế quan. Khi chính quyền ông Trump lần đầu đánh thuế diện rộng lên hàng hóa Trung Quốc, bài toán vị trí sản xuất trở thành một phép tính đơn giản.
Giả sử chi phí sản xuất một mặt hàng tại Trung Quốc là 100 đồng, còn tại Việt Nam là 110 đồng. Nếu chỉ so chi phí chế tạo, Trung Quốc rẻ hơn. Nhưng nếu xuất từ Trung Quốc sang Mỹ phải gánh thêm 25% thuế, còn xuất từ Việt Nam hưởng mức thuế rất thấp, thì dù nhà máy Việt Nam hiệu suất thấp hơn, chi phí quản lý cao hơn và phải nhập linh kiện từ Trung Quốc sang, doanh nghiệp vẫn có động lực dịch chuyển. Bởi vì 10 đồng chi phí sản xuất vượt trội đó hoàn toàn đáng để đổi lấy khoản tiền thuế tiết kiệm được. Đây chính là nền tảng kinh tế giúp chiến lược "Trung Quốc + 1" vận hành hiệu quả suốt nhiều năm.
Tuy nhiên, từ năm 2025, chính sách thương mại của Mỹ biến động mạnh. Mức thuế ban đầu của chính quyền Mỹ hạ nhiệt đáng kể, đồng thời các khoản thuế mới dần mở rộng sang cả những đối tác thương mại khác. Cấu trúc đơn giản "Trung Quốc chịu thuế rất cao, Đông Nam Á chịu thuế rất thấp" bắt đầu rạn nứt.
Trường hợp của SHEIN tại Việt Nam là ví dụ trực quan. SHEIN đầu tư vào Việt Nam ban đầu vì Mỹ hủy bỏ cơ chế miễn thuế de minimis cho bưu kiện nhỏ từ Trung Quốc. Nhưng chỉ vài tháng sau, Mỹ áp dụng chính sách bỏ miễn thuế này cho tất cả các quốc gia, khiến ưu thế chính sách của Việt Nam so với Trung Quốc không còn. Cùng lúc đó, mức thuế thực tế đánh vào hàng Trung Quốc giảm bớt, khiến khoảng cách chênh lệch thuế giữa Việt Nam và Trung Quốc bị thu hẹp.
Bài toán kinh tế buộc phải tính lại. Trước đây, sản xuất tại Trung Quốc hiệu suất cao nhưng thuế đắt; Đông Nam Á hiệu suất thấp hơn nhưng thuế rẻ hơn rất nhiều. Hiện nay, sản xuất tại Trung Quốc hiệu suất cao và thuế cao hơn một chút; Đông Nam Á hiệu suất thấp hơn nhưng thuế cũng chẳng còn rẻ như trước. Khi chênh lệch thuế đủ lớn, doanh nghiệp chấp nhận trả chi phí phát sinh cho "Trung Quốc + 1". Nhưng khi mức chênh lệch này chỉ còn vài phần trăm, các chi phí ẩn bị che lấp bởi thuế quan trước đây sẽ lộ rõ.
Hãng đèn pin Alliance Consumer Group (ACG) của Mỹ là một điển hình. ACG có nhà cung ứng cốt lõi là công ty thiết bị điện Bách Lai Đặc (Ninh Ba, Trung Quốc). Để giảm rủi ro, Giám đốc vận hành Phil Laster của ACG từng thúc đẩy đối tác Ninh Ba sang Thái Lan mở xưởng. Vào thời điểm năm 2025 khi thuế Mỹ áp lên hàng Trung Quốc có lúc chạm mốc 145%, quyết định này cực kỳ sáng suốt.
Nhưng một năm sau, cục diện đảo ngược. Trả lời New York Times ngày 30/7, ông Phil Laster thừa nhận công ty đã chuyển đơn hàng trở lại Trung Quốc. Nguyên nhân là khi tính toán lại, ngay cả khi chưa cộng thuế, chi phí sản xuất và logistics của một chiếc đèn pin xuất khẩu từ Đông Nam Á vẫn cao hơn Trung Quốc từ 12% đến 15%. Lý do không nằm ở lương công nhân Thái Lan, mà nằm ở chuỗi cung ứng: linh kiện bán dẫn, vỏ nhôm... vẫn phải vận chuyển từ Trung Quốc hoặc Hàn Quốc sang Thái Lan; cơ sở hạ tầng và thủ tục hành chính tại đây chưa thể tối ưu như Trung Quốc. Kết quả là khâu lắp ráp cuối cùng chuyển sang Thái Lan, nhưng toàn bộ chuỗi cung ứng thượng nguồn vẫn ở lại Trung Quốc.
Yếu tố quyết định là thuế quan: chiếc đèn pin của ACG nhập từ Trung Quốc chịu thuế khoảng 20%, trong khi nhập từ Thái Lan, Việt Nam hay Campuchia chịu khoảng 19%, mức chênh lệch chỉ vỏn vẹn 1%. Khi tấm "bảo hiểm" trở nên đắt đỏ, doanh nghiệp tự động rút đơn hàng về nơi có chi phí tổng thể rẻ hơn và hiệu suất cao hơn.
3. Sức mạnh của Trung Quốc: Không chỉ nằm ở một nhà máy
Nếu ACG minh chứng cho tầm quan trọng của chuỗi linh kiện, thì bài toán của SHEIN lại mang tính hệ thống hơn. Thứ mà ngành thời trang truyền thống lo sợ nhất là hàng tồn kho. Một thương hiệu dự đoán mùa hè sẽ hot váy xanh nên đặt trước vài tháng khoảng 100.000 chiếc. Đoán đúng thì bán hết; đoán sai thì phải giảm giá sâu, thậm chí xả lỗ. Lợi nhuận ngành thời trang phụ thuộc lớn vào việc ai đoán chính xác hơn nhu cầu của thị trường sau nửa năm.
SHEIN đã thay đổi hoàn toàn logic đó. Họ không cố gắng đoán đúng mọi lúc, mà rút ngắn tối đa thời gian từ lúc thử nghiệm thị trường đến khi sản xuất hàng loạt: sản xuất trước vài chục đến vài trăm chiếc, nếu bán tốt sẽ lập tức tăng lên vài nghìn, vài chục nghìn chiếc; nếu thất bại sẽ dừng ngay. Mô hình này đòi hỏi tốc độ phản ứng của chuỗi cung ứng cực kỳ khủng khiếp. Chi số quan trọng nhất không phải là tiết kiệm được 5 hào trên một chiếc áo, mà là nhà xưởng có chấp nhận đơn hàng vài chục chiếc hay không, có giao hàng trong vài ngày hay không, và khi bùng nổ đơn hàng có lập tức nâng công suất được không.
Một trang phục nhìn đơn giản nhưng đằng sau là cả mạng lưới: vải, sợi, nhuộm, in, khóa kéo, cúc bấm, phụ liệu, cắt may, đóng gói và logistics. Tại Phiên Ngung (Quảng Châu), một xưởng nhận đơn đột xuất nếu thiếu vải có thể tìm ngay ở khu vực lân cận, thiếu khóa kéo có thể mua mới ngay, cần chỉnh phom dáng có thể ra mẫu trong ngày, đơn hàng tăng đột biến có thể chia bớt cho các xưởng nhỏ xung quanh. Doanh nghiệp mua không phải là năng lực của một nhà máy riêng lẻ, mà là khả năng giải quyết vấn đề của cả một cụm công nghiệp.
Vì vậy, hiệu suất sản xuất may mặc không thể đo bằng việc một công nhân may được bao nhiêu áo trong một giờ, mà đo bằng tổng thời gian chờ đợi từ khi phát sinh đơn hàng đến khi sản phẩm nhập kho. Nếu vải phải chờ vận chuyển từ Trung Quốc sang Việt Nam mất vài ngày, linh kiện thiếu phải chờ thêm vài ngày, đơn hàng nhỏ nhà máy lớn không nhận phải đi tìm đối tác khác, hoặc khi tăng đơn đột xuất mà công suất thượng nguồn không đáp ứng kịp... tất cả thời gian chờ đợi đó đều biến thành chi phí: chi phí tồn kho, chi phí vận tải, chi phí đọng vốn, chi phí đứt hàng và lớn nhất là chi phí cơ hội khi bỏ lỡ một sản phẩm "trend" có vòng đời ngắn.
Trên báo cáo tài chính, lương công nhân Việt Nam có thể thấp hơn Trung Quốc, nhưng với SHEIN, một mẫu áo tung ra thị trường chậm 2 tuần thì khoản tiền lương tiết kiệm được chẳng còn ý nghĩa. Đại diện nhà cung ứng của SHEIN tại Quảng Châu chia sẻ với Reuters rằng nhiều xưởng sang Việt Nam đã quay về vì hiệu suất sản xuất thấp tại địa phương khiến tổng chi phí không còn rẻ hơn Trung Quốc, bất chấp ưu đãi thuế quan.
Logic này đúng với cả Steve Madden lẫn ACG. Những vấn đề về giá cả, chất lượng, thời gian giao hàng hay nhập khẩu linh kiện đều quy về một điểm chung: Chi phí tổng hợp của chuỗi cung ứng.
Đối với một khu vực đã sở hữu chuỗi công nghiệp hoàn chỉnh, chi phí sản xuất không đơn thuần là phép cộng giữa lương công nhân, tiền thuê xưởng và giá điện. Nó bao gồm quy mô, máy móc thiết bị, lực lượng lao động lành nghề, khoảng cách giữa các nhà cung ứng, khả năng tìm nhà máy thay thế ngay lập tức khi xảy ra sự cố, cũng như năng lực đáp ứng linh hoạt từ đơn hàng dùng thử 500 chiếc đến đơn hàng lớn 50.000 chiếc.
Trước đây khi nói về ưu thế sản xuất của Trung Quốc, người ta thường so sánh chi phí lao động. Nhưng hiện tại, mặt bằng lương tại Trung Quốc không còn nằm ở nhóm thấp nhất thế giới. Khi tiền lương đã cao hơn mà đơn hàng vẫn quay trở lại, điều đó chứng minh thứ doanh nghiệp thực sự tìm kiếm không phải là nhân công giá rẻ, mà là năng lực kết hợp tối ưu từng mắt xích trong chuỗi cung ứng.
Chỉ đến khi thực sự chuyển xưởng ra nước ngoài, các tập đoàn toàn cầu mới nhận ra một thực tế: Thứ khó di dời nhất của nền sản xuất Trung Quốc không phải là bản thân nhà xưởng, mà là toàn bộ hệ sinh thái xung quanh nhà xưởng đó.
Tuy nhiên, hơn một năm sau, cuộc thử nghiệm này đã thu hẹp đáng kể. Báo cáo ngày 9/8 của Reuters cho thấy diện tích thuê kho bãi của SHEIN tại Việt Nam đã giảm từ 15 ha xuống còn 6 ha, đi kèm đợt cắt giảm nhân sự quy mô lớn. Một chủ nhà cung ứng của SHEIN tại Phiên Ngung (Quảng Châu) tiết lộ nhiều nhà sản xuất từng sang Việt Nam nay đã quay về Trung Quốc. Cùng lúc đó, SHEIN cam kết đầu tư hơn 10 tỷ Nhân dân tệ tại Quảng Đông để xây dựng hệ thống chuỗi cung ứng thông minh.
Những năm qua, từ may mặc, giày dép, đồ gỗ đến điện tử tiêu dùng, các doanh nghiệp đều nỗ lực giảm bớt sự phụ thuộc vào một căn cứ sản xuất duy nhất là Trung Quốc. Việt Nam, Thái Lan, Campuchia, Ấn Độ và Mexico trở thành những điểm đến thu hút dòng vốn đầu tư sản xuất toàn cầu. Mục đích của chiến lược "Trung Quốc + 1" không phải là rời bỏ hoàn toàn Trung Quốc, mà là xây dựng năng lực cung ứng thứ hai ở bên ngoài nhằm mua một gói "bảo hiểm" trước các rủi ro về thuế quan, dịch bệnh hay đứt gãy địa chính trị.
Thế nhưng, sau vài năm đi vào vận hành thực tế, nhiều doanh nghiệp nhận ra cái giá của tấm bảo hiểm này đắt hơn dự tính rất nhiều. Và những đơn hàng từng ra đi, bắt đầu quay trở lại Trung Quốc.
1. Làn sóng đơn hàng quay đầu: SHEIN không phải trường hợp duy nhất
Nếu chỉ có SHEIN, đó có thể là hiện tượng cá biệt, nhưng dữ liệu chuỗi cung ứng quý II/2026 cũng ghi nhận xu hướng tương tự. Công ty kiểm định chuỗi cung ứng toàn cầu QIMA, đơn vị chuyên kiểm toán nhà máy và kiểm tra chất lượng sản phẩm cho các doanh nghiệp Âu - Mỹ, cung cấp một chỉ báo tần suất cao về dòng chảy đơn hàng thu mua toàn cầu.
Từ dữ liệu này, tính đến quý I/2026, chiến lược "Trung Quốc + 1" vẫn tăng tốc mạnh mẽ. Cả năm 2025, nhu cầu kiểm định nhà máy tại Trung Quốc từ khách hàng Mỹ giảm 18% so với cùng kỳ. Sang quý I/2026, tỷ trọng thu mua từ Trung Quốc của các khách hàng Mỹ trên hệ thống QIMA giảm xuống 27%, thấp hơn mức 30% của cả năm 2025. Trong khi đó, nhu cầu kiểm định của khách Mỹ tại Nam Á và Đông Nam Á tăng 21%, riêng Việt Nam tăng 61%, Campuchia tăng 26% và Ấn Độ tăng 33%. Nếu dừng lại ở đây, kết luận dường như rất đơn giản: Trung Quốc mất đơn hàng, còn Đông Nam Á tiếp nhận.
Nhưng bước sang quý II/2026, cục diện đột ngột đảo chiều. Dữ liệu mới nhất của QIMA cho thấy tỷ trọng dịch vụ kiểm định của khách hàng Bắc Mỹ tại Trung Quốc tăng lên 35%, đạt mức cao nhất trong 6 quý gần đây. Trái lại, phần bánh của Đông Nam Á sụt giảm về mức trước năm 2025.
Thị trường Châu Âu cũng xuất hiện biến chuyển tương tự: nhu cầu kiểm định của khách hàng EU tại Đông Nam Á từ mức tăng 14% vào tháng 4 đã giảm xuống mức âm 5% vào tháng 6. Cùng thời điểm, nhu cầu kiểm định của khách Châu Âu tại Trung Quốc liên tục phục hồi, tăng 10% so với cùng kỳ vào tháng 6. Thực tế này trùng khớp với nhiều báo cáo cho thấy hàng loạt nhà cung ứng từng dựng xưởng ở Đông Nam Á đã bắt đầu đưa năng lực sản xuất trở lại Trung Quốc.
Tập đoàn Genimex, đơn vị gia công đồ gia dụng và điện tử tiêu dùng cho các thương hiệu Âu - Mỹ, là một minh chứng. Với 70% doanh thu đến từ Mỹ, Genimex từng tìm kiếm nhà cung ứng tại Việt Nam, Thái Lan từ nhiệm kỳ đầu của ông Trump, sau đó mở rộng sang Ấn Độ và Indonesia. Tuy nhiên đến năm 2026, 75% trong số 500 nhà cung ứng của hãng vẫn đặt tại Trung Quốc. Nhiều đối tác trước đây định chuyển xưởng ra nước ngoài đã hủy kế hoạch khi Mỹ giảm thuế với một số hàng hóa Trung Quốc nhưng lại tăng thuế với các quốc gia khác. Ông Jonathan Chitayat, Giám đốc Genimex khu vực Châu Á, đúc kết: Sau một năm sóng gió, các doanh nghiệp đã học được cách không đưa ra những quyết định quá đường đột.
Hãng giày Steve Madden cũng trải qua lộ trình tương tự. Năm 2024, hơn 70% sản phẩm của hãng đến từ Trung Quốc. Khi ông Trump tái đắc cử, công ty lập tức tuyên bố đẩy nhanh dịch chuyển chuỗi cung ứng sang Campuchia, Việt Nam, Mexico, thậm chí đặt mục tiêu hạ tỷ trọng đặt hàng từ Trung Quốc xuống mười mấy phần trăm trong quý I/2025. Thế nhưng đến mùa thu năm 2025, Steve Madden bắt đầu chuyển lại một phần đơn hàng về Trung Quốc, và đến tháng 2/2026, tỷ lệ thu mua từ Trung Quốc của hãng đã hồi phục về mức khoảng 40%.
2. Khi bài toán thuế quan làm thay đổi phép tính kinh tế
Thực chất, việc doanh nghiệp chuyển dịch sang Đông Nam Á những năm qua không chỉ đơn thuần vì chi phí nhân công rẻ, mà biến số quan trọng nhất đối với các nhà xuất khẩu sang Mỹ chính là thuế quan. Khi chính quyền ông Trump lần đầu đánh thuế diện rộng lên hàng hóa Trung Quốc, bài toán vị trí sản xuất trở thành một phép tính đơn giản.
Giả sử chi phí sản xuất một mặt hàng tại Trung Quốc là 100 đồng, còn tại Việt Nam là 110 đồng. Nếu chỉ so chi phí chế tạo, Trung Quốc rẻ hơn. Nhưng nếu xuất từ Trung Quốc sang Mỹ phải gánh thêm 25% thuế, còn xuất từ Việt Nam hưởng mức thuế rất thấp, thì dù nhà máy Việt Nam hiệu suất thấp hơn, chi phí quản lý cao hơn và phải nhập linh kiện từ Trung Quốc sang, doanh nghiệp vẫn có động lực dịch chuyển. Bởi vì 10 đồng chi phí sản xuất vượt trội đó hoàn toàn đáng để đổi lấy khoản tiền thuế tiết kiệm được. Đây chính là nền tảng kinh tế giúp chiến lược "Trung Quốc + 1" vận hành hiệu quả suốt nhiều năm.
Tuy nhiên, từ năm 2025, chính sách thương mại của Mỹ biến động mạnh. Mức thuế ban đầu của chính quyền Mỹ hạ nhiệt đáng kể, đồng thời các khoản thuế mới dần mở rộng sang cả những đối tác thương mại khác. Cấu trúc đơn giản "Trung Quốc chịu thuế rất cao, Đông Nam Á chịu thuế rất thấp" bắt đầu rạn nứt.
Trường hợp của SHEIN tại Việt Nam là ví dụ trực quan. SHEIN đầu tư vào Việt Nam ban đầu vì Mỹ hủy bỏ cơ chế miễn thuế de minimis cho bưu kiện nhỏ từ Trung Quốc. Nhưng chỉ vài tháng sau, Mỹ áp dụng chính sách bỏ miễn thuế này cho tất cả các quốc gia, khiến ưu thế chính sách của Việt Nam so với Trung Quốc không còn. Cùng lúc đó, mức thuế thực tế đánh vào hàng Trung Quốc giảm bớt, khiến khoảng cách chênh lệch thuế giữa Việt Nam và Trung Quốc bị thu hẹp.
Bài toán kinh tế buộc phải tính lại. Trước đây, sản xuất tại Trung Quốc hiệu suất cao nhưng thuế đắt; Đông Nam Á hiệu suất thấp hơn nhưng thuế rẻ hơn rất nhiều. Hiện nay, sản xuất tại Trung Quốc hiệu suất cao và thuế cao hơn một chút; Đông Nam Á hiệu suất thấp hơn nhưng thuế cũng chẳng còn rẻ như trước. Khi chênh lệch thuế đủ lớn, doanh nghiệp chấp nhận trả chi phí phát sinh cho "Trung Quốc + 1". Nhưng khi mức chênh lệch này chỉ còn vài phần trăm, các chi phí ẩn bị che lấp bởi thuế quan trước đây sẽ lộ rõ.
Hãng đèn pin Alliance Consumer Group (ACG) của Mỹ là một điển hình. ACG có nhà cung ứng cốt lõi là công ty thiết bị điện Bách Lai Đặc (Ninh Ba, Trung Quốc). Để giảm rủi ro, Giám đốc vận hành Phil Laster của ACG từng thúc đẩy đối tác Ninh Ba sang Thái Lan mở xưởng. Vào thời điểm năm 2025 khi thuế Mỹ áp lên hàng Trung Quốc có lúc chạm mốc 145%, quyết định này cực kỳ sáng suốt.
Nhưng một năm sau, cục diện đảo ngược. Trả lời New York Times ngày 30/7, ông Phil Laster thừa nhận công ty đã chuyển đơn hàng trở lại Trung Quốc. Nguyên nhân là khi tính toán lại, ngay cả khi chưa cộng thuế, chi phí sản xuất và logistics của một chiếc đèn pin xuất khẩu từ Đông Nam Á vẫn cao hơn Trung Quốc từ 12% đến 15%. Lý do không nằm ở lương công nhân Thái Lan, mà nằm ở chuỗi cung ứng: linh kiện bán dẫn, vỏ nhôm... vẫn phải vận chuyển từ Trung Quốc hoặc Hàn Quốc sang Thái Lan; cơ sở hạ tầng và thủ tục hành chính tại đây chưa thể tối ưu như Trung Quốc. Kết quả là khâu lắp ráp cuối cùng chuyển sang Thái Lan, nhưng toàn bộ chuỗi cung ứng thượng nguồn vẫn ở lại Trung Quốc.
Yếu tố quyết định là thuế quan: chiếc đèn pin của ACG nhập từ Trung Quốc chịu thuế khoảng 20%, trong khi nhập từ Thái Lan, Việt Nam hay Campuchia chịu khoảng 19%, mức chênh lệch chỉ vỏn vẹn 1%. Khi tấm "bảo hiểm" trở nên đắt đỏ, doanh nghiệp tự động rút đơn hàng về nơi có chi phí tổng thể rẻ hơn và hiệu suất cao hơn.
3. Sức mạnh của Trung Quốc: Không chỉ nằm ở một nhà máy
Nếu ACG minh chứng cho tầm quan trọng của chuỗi linh kiện, thì bài toán của SHEIN lại mang tính hệ thống hơn. Thứ mà ngành thời trang truyền thống lo sợ nhất là hàng tồn kho. Một thương hiệu dự đoán mùa hè sẽ hot váy xanh nên đặt trước vài tháng khoảng 100.000 chiếc. Đoán đúng thì bán hết; đoán sai thì phải giảm giá sâu, thậm chí xả lỗ. Lợi nhuận ngành thời trang phụ thuộc lớn vào việc ai đoán chính xác hơn nhu cầu của thị trường sau nửa năm.
SHEIN đã thay đổi hoàn toàn logic đó. Họ không cố gắng đoán đúng mọi lúc, mà rút ngắn tối đa thời gian từ lúc thử nghiệm thị trường đến khi sản xuất hàng loạt: sản xuất trước vài chục đến vài trăm chiếc, nếu bán tốt sẽ lập tức tăng lên vài nghìn, vài chục nghìn chiếc; nếu thất bại sẽ dừng ngay. Mô hình này đòi hỏi tốc độ phản ứng của chuỗi cung ứng cực kỳ khủng khiếp. Chi số quan trọng nhất không phải là tiết kiệm được 5 hào trên một chiếc áo, mà là nhà xưởng có chấp nhận đơn hàng vài chục chiếc hay không, có giao hàng trong vài ngày hay không, và khi bùng nổ đơn hàng có lập tức nâng công suất được không.
Một trang phục nhìn đơn giản nhưng đằng sau là cả mạng lưới: vải, sợi, nhuộm, in, khóa kéo, cúc bấm, phụ liệu, cắt may, đóng gói và logistics. Tại Phiên Ngung (Quảng Châu), một xưởng nhận đơn đột xuất nếu thiếu vải có thể tìm ngay ở khu vực lân cận, thiếu khóa kéo có thể mua mới ngay, cần chỉnh phom dáng có thể ra mẫu trong ngày, đơn hàng tăng đột biến có thể chia bớt cho các xưởng nhỏ xung quanh. Doanh nghiệp mua không phải là năng lực của một nhà máy riêng lẻ, mà là khả năng giải quyết vấn đề của cả một cụm công nghiệp.
Vì vậy, hiệu suất sản xuất may mặc không thể đo bằng việc một công nhân may được bao nhiêu áo trong một giờ, mà đo bằng tổng thời gian chờ đợi từ khi phát sinh đơn hàng đến khi sản phẩm nhập kho. Nếu vải phải chờ vận chuyển từ Trung Quốc sang Việt Nam mất vài ngày, linh kiện thiếu phải chờ thêm vài ngày, đơn hàng nhỏ nhà máy lớn không nhận phải đi tìm đối tác khác, hoặc khi tăng đơn đột xuất mà công suất thượng nguồn không đáp ứng kịp... tất cả thời gian chờ đợi đó đều biến thành chi phí: chi phí tồn kho, chi phí vận tải, chi phí đọng vốn, chi phí đứt hàng và lớn nhất là chi phí cơ hội khi bỏ lỡ một sản phẩm "trend" có vòng đời ngắn.
Trên báo cáo tài chính, lương công nhân Việt Nam có thể thấp hơn Trung Quốc, nhưng với SHEIN, một mẫu áo tung ra thị trường chậm 2 tuần thì khoản tiền lương tiết kiệm được chẳng còn ý nghĩa. Đại diện nhà cung ứng của SHEIN tại Quảng Châu chia sẻ với Reuters rằng nhiều xưởng sang Việt Nam đã quay về vì hiệu suất sản xuất thấp tại địa phương khiến tổng chi phí không còn rẻ hơn Trung Quốc, bất chấp ưu đãi thuế quan.
Logic này đúng với cả Steve Madden lẫn ACG. Những vấn đề về giá cả, chất lượng, thời gian giao hàng hay nhập khẩu linh kiện đều quy về một điểm chung: Chi phí tổng hợp của chuỗi cung ứng.
Đối với một khu vực đã sở hữu chuỗi công nghiệp hoàn chỉnh, chi phí sản xuất không đơn thuần là phép cộng giữa lương công nhân, tiền thuê xưởng và giá điện. Nó bao gồm quy mô, máy móc thiết bị, lực lượng lao động lành nghề, khoảng cách giữa các nhà cung ứng, khả năng tìm nhà máy thay thế ngay lập tức khi xảy ra sự cố, cũng như năng lực đáp ứng linh hoạt từ đơn hàng dùng thử 500 chiếc đến đơn hàng lớn 50.000 chiếc.
Trước đây khi nói về ưu thế sản xuất của Trung Quốc, người ta thường so sánh chi phí lao động. Nhưng hiện tại, mặt bằng lương tại Trung Quốc không còn nằm ở nhóm thấp nhất thế giới. Khi tiền lương đã cao hơn mà đơn hàng vẫn quay trở lại, điều đó chứng minh thứ doanh nghiệp thực sự tìm kiếm không phải là nhân công giá rẻ, mà là năng lực kết hợp tối ưu từng mắt xích trong chuỗi cung ứng.
Chỉ đến khi thực sự chuyển xưởng ra nước ngoài, các tập đoàn toàn cầu mới nhận ra một thực tế: Thứ khó di dời nhất của nền sản xuất Trung Quốc không phải là bản thân nhà xưởng, mà là toàn bộ hệ sinh thái xung quanh nhà xưởng đó.
Nguồn: Báo quốc tế.
https://doanhnhan.baophapluat.vn/hang-thoi-trang-truc-tuyen-shein-thue-kho-hang-gan-15-ha-tai-viet-nam-de-phuc-vu-xuat-khau-83014.html
https://www.qima.com/newsroom/news/news-q3-2026-barometer
https://www.ecns.cn/m/cns-wire/2026-08-07/detail-ihfhziqh0065722.shtml
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét