VTV và bài học vệ sinh dịch tễ bị bỏ quên
Tối nay mình nghỉ ngơi nên bật VTV1 trên máy tính để vừa ăn vừa xem thời sự có gì mới. Loanh quanh không chú ý thì đã sang chương trình du lịch trên màn ảnh. Đây là cảnh về nghề làm bánh truyền thống ở Cần Thơ.Nhìn những cái bánh chị chủ cửa hàng làm xanh đỏ tím vàng rất đẹp, không biết mầu sắc từ nguyên liệu gì, nhưng mình thấy ngon và đẹp quá; thật tuyệt vời khi đất nước có những món ăn ngon như thế.
Vì sao ư, chương trình chỉ khoảng 5 phút. Khi sắp hết mình mới nghĩ ra là chụp ảnh màn hình. Đây là 2 cái ảnh mình chụp vội.
Một là cả hai người không đeo găng tay khi tiếp xúc với những chiếc bánh. Chị chủ cửa hàng đội mũ che bụi rơi vào bánh, nhưng cũng có lúc không. Cô phóng viên thì không dù lúc nào cũng há mồm cười rất tươi.
Hai là, và điều này mới tệ, cả hai người vui vẻ trò chuyện rất lâu quanh những chiếc bánh không được che đậy. Các bạn có biết dưới góc độ vệ sinh dịch tễ, hoạt động này phát tán một lượng lớn các hạt bắn và vi sinh vật mà mắt thường không nhìn thấy được nhưng rất nguy hiểm thế nào không ?
1. Các thành phần phát tán khi nói chuyện
Khi nói, luồng không khí từ phổi đẩy qua thanh quản và miệng sẽ cuốn theo các thành phần:
- Nước bọt và chất nhầy: Chứa enzyme tiêu hóa (như amylase), nhưng cũng là môi trường nuôi cấy vi khuẩn.
- Aerosol (Hạt khí dung): Các hạt nước siêu nhỏ (dưới 5 micromet) có thể lơ lửng trong không khí.
- Vi sinh vật: Miệng người là nơi cư ngụ của hàng tỷ vi khuẩn (như Streptococcus, Staphylococcus) và có thể cả virus nếu người nói đang trong thời gian ủ bệnh hoặc bị bệnh (cúm, cảm lạnh).
- Tế bào biểu mô: Các tế bào chết bong tróc từ niêm mạc miệng.
Tính chung, thành phần vi sinh trong nước bọt người bình thường chứa khoảng 700 loài vi khuẩn khác nhau, gồm cả các loại virus rhinovirus, coronavirus mùa... Nếu người nói đang nhiễm bệnh: SARS-CoV-2, cúm, EBV... có thể có trong giọt bắn với nồng độ 10¹–10⁵ PFU/mL nước bọt, cực kỳ nguy hiểm.
Về số lượng ước tính nếu hai chị nói chuyện liên tục trong ba phút thì có hàng nghìn giọt lắng đọng trên bề mặt các khay bánh, với kích thước trung bình khoảng 421 μm (0.42 mm).
2. Khoảng cách văng xa
Khoảng cách phát tán phụ thuộc rất lớn vào âm lượng và cường độ lời nói:
Nói chuyện bình thường cũng làm các giọt bắn lớn thường văng xa trong khoảng từ 0,5 đến 1,5 mét. Các giọt bắn nhỏ bay thậm chí còn xa hơn. Do trọng lực và do các chị đứng ngay sát các khay bánh nên đa số các giọt này sẽ rơi thẳng xuống mâm bánh rất nhanh.
Nói to hoặc cười lớn thì áp lực hơi mạnh hơn có thể đẩy giọt bắn đi xa tới 2 mét. Các chị nói to, cười lớn hay thở mạnh cũng làm luồng khí mạnh hơn và thổi giọt bắn mạnh, ngấm sâu vào bánh.
Nếu các chị lỡ ho hoặc hắt hơi mà không kịp che miệng, tốc độ cực nhanh có thể đẩy các hạt bắn đi xa từ 3 đến 6 mét, bao phủ toàn bộ căn phòng.
Khoảng cách phát tán phụ thuộc rất lớn vào âm lượng và cường độ lời nói:
Nói chuyện bình thường cũng làm các giọt bắn lớn thường văng xa trong khoảng từ 0,5 đến 1,5 mét. Các giọt bắn nhỏ bay thậm chí còn xa hơn. Do trọng lực và do các chị đứng ngay sát các khay bánh nên đa số các giọt này sẽ rơi thẳng xuống mâm bánh rất nhanh.
Nói to hoặc cười lớn thì áp lực hơi mạnh hơn có thể đẩy giọt bắn đi xa tới 2 mét. Các chị nói to, cười lớn hay thở mạnh cũng làm luồng khí mạnh hơn và thổi giọt bắn mạnh, ngấm sâu vào bánh.
Nếu các chị lỡ ho hoặc hắt hơi mà không kịp che miệng, tốc độ cực nhanh có thể đẩy các hạt bắn đi xa từ 3 đến 6 mét, bao phủ toàn bộ căn phòng.
Tình trạng nghiêm trọng hơn nếu cửa hàng của chị dùng máy lạnh. Các hạt bắn từ một người nhiễm bệnh theo luồng gió máy lạnh thổi sẽ đi xa 4-6 mét, làm lây nhiễm cho tất cả những người và thực phẩm nằm trong phạm vi này.
Hỏi AI thì nó cho biết nếu nói chuyện bình thường, Giọt lớn (>170 μm) sẽ rơi trong bán kính ~1 mét; Giọt trung bình (43–421 μm) lan ra tới 1.5–2 mét trong khi các Giọt siêu nhỏ (<100 μm) có thể bay >2 mét và lơ lửng rất lâu trong không khí. Độ ẩm không khí càng cao thì càng giúp giọt tồn tại lâu hơn.
Các bạn có đi ngang qua những người đang hút thuốc lá không ? có đi ngang qua những người vừa đánh rắm không ? và khi đó có bị dính mùi không ? Họ hút thuốc lá hay đánh rắm trong phòng kín thì càng kinh khủng hơn.
3. Ảnh hưởng đối với thực phẩm
Sự xâm nhập của các chất này gây ra những tác động tiêu cực về cả cảm quan lẫn an toàn thực phẩm:
- Nhiễm khuẩn chéo: Đây là mối nguy lớn nhất. Vi khuẩn từ khoang miệng người nói truyền sang thức ăn. Nếu thức ăn là đồ nguội, salad hoặc trái cây (không qua đun nóng lại), vi khuẩn sẽ tồn tại và nhân lên, có thể gây ngộ độc hoặc truyền bệnh truyền nhiễm.
- Đẩy nhanh quá trình ôi thiu: Các enzyme và vi khuẩn trong nước bọt khi rơi vào thực phẩm sẽ bắt đầu quá trình phân hủy tinh bột và protein, khiến thức ăn nhanh chóng bị biến chất, đặc biệt trong môi trường khí hậu nóng ẩm.
- Mất vệ sinh cảm quan: Dù không nhìn thấy rõ bằng mắt thường, nhưng ý thức về việc nước bọt văng vào thức ăn gây cảm giác không sạch sẽ, làm giảm sự ngon miệng của những người cùng ăn.
Sự xâm nhập của các chất này gây ra những tác động tiêu cực về cả cảm quan lẫn an toàn thực phẩm:
- Nhiễm khuẩn chéo: Đây là mối nguy lớn nhất. Vi khuẩn từ khoang miệng người nói truyền sang thức ăn. Nếu thức ăn là đồ nguội, salad hoặc trái cây (không qua đun nóng lại), vi khuẩn sẽ tồn tại và nhân lên, có thể gây ngộ độc hoặc truyền bệnh truyền nhiễm.
- Đẩy nhanh quá trình ôi thiu: Các enzyme và vi khuẩn trong nước bọt khi rơi vào thực phẩm sẽ bắt đầu quá trình phân hủy tinh bột và protein, khiến thức ăn nhanh chóng bị biến chất, đặc biệt trong môi trường khí hậu nóng ẩm.
- Mất vệ sinh cảm quan: Dù không nhìn thấy rõ bằng mắt thường, nhưng ý thức về việc nước bọt văng vào thức ăn gây cảm giác không sạch sẽ, làm giảm sự ngon miệng của những người cùng ăn.
4. Các bạn có nhớ thời đại dịch COVID-19 không ?
Trong đại dịch COVID-19, chúng ta đã chứng kiến sự thay đổi trong nhận thức về cách virus SARS-CoV-2 phát tán. Không chỉ đơn giản là việc chạm tay vào bề mặt bẩn, thủ phạm chính nằm ở những gì chúng ta thở ra.
Trước hết là "Cơn mưa" giọt bắn. Khi chúng ta nói, cười hoặc ho, khoang miệng phát tán hàng nghìn giọt bắn có kích thước lớn (trên 5-10 micromet). Chúng nặng và chịu tác động của trọng lực. Điểm đáng lo ngại hơn chính là các hạt siêu hiển vi (dưới 5 micromet). Khác với giọt bắn lớn, hạt khí siêu hiển vi nhẹ như khói thuốc lá và có thể lơ lửng trong không khí nhiều giờ.
Khả năng xuyên thấu của chúng rất cao. Khi đeo khẩu trang không khít, áp lực hơi thở vẫn đẩy các hạt này thoát ra qua khe hở cánh mũi hoặc hai bên má. Theo các nghiên cứu dịch tễ, trong môi trường kín có điều hòa, các hạt này có thể bị luồng gió cuốn đi xa tới 4-5 mét, vượt qua mọi giới hạn giãn cách thông thường.
Chính vì thế thời COVID-19, chúng ta phải đứng cách nhau 3 mét dù đã đeo khẩu trang. Tại sao 3 mét vẫn là con số "an toàn tối thiểu"?
Dù đeo khẩu trang, việc đứng cách nhau 3 mét vẫn được khuyến nghị vì:
Giảm mật độ tiếp xúc: Càng ra xa nguồn phát, nồng độ hạt virus trong không khí càng loãng đi, giảm khả năng chạm ngưỡng gây bệnh cho người đối diện.
Hạn chế rủi ro từ người nói to: Những người nói lớn hoặc hô khẩu hiệu có thể đẩy luồng hơi đi mạnh và xa hơn mức bình thường.
Tệ nhất là khi chúng ta tháo khẩu trang để ăn uống và trò chuyện trước mâm thực phẩm. Lúc đo toàn bộ mâm thực phẩm thành bia hứng: Toàn bộ giọt bắn chứa vi sinh vật sẽ rơi trực tiếp xuống các món ăn.
Đây là cơ hội để nhiễm khuẩn chéo bùng phát. Dù bạn không mắc COVID-19, việc nói chuyện quá gần mâm thức ăn vẫn đưa các vi khuẩn từ khoang miệng vào thức ăn, làm tăng nguy cơ nhiễm khuẩn và đẩy nhanh quá trình ôi thiu.
Bài học thời COVID-19 còn sờ sờ ra đó, nhưng dường như các phóng viên VTV cũng như nhiều cửa hàng ăn vẫn bàng quan mặc kệ.
Chính vì thế mà trong khoảng 20 năm nay, rất ít khi tôi ăn uống ngoài đường phố.
Tóm lại, những chiếc bánh truyền thống đẹp mắt trên VTV sẽ mất đi giá trị đích thực nếu không được bảo vệ bởi ý thức vệ sinh của chính người làm ra nó và những người quảng bá cho nó. Trong khi chúng ta đã trả giá quá đắt để học bài học về giọt bắn trong đại dịch COVID-19, thì việc phớt lờ những nguyên tắc cơ bản này trước khay thực phẩm và còn đưa cả lên màn hình quốc gia vào lúc người xem đông nhất không chỉ là thiếu chuyên nghiệp, mà còn là sự vô trách nhiệm với sức khỏe cộng đồng.
Một chiếc bánh ngon phải là một chiếc bánh sạch, sạch từ nguyên liệu, sạch từ quy trình, và sạch từ cả những giọt bắn vô hình mà chúng ta vô tình phát tán khi nói chuyện.
Tóm lại, những chiếc bánh truyền thống đẹp mắt trên VTV sẽ mất đi giá trị đích thực nếu không được bảo vệ bởi ý thức vệ sinh của chính người làm ra nó và những người quảng bá cho nó. Trong khi chúng ta đã trả giá quá đắt để học bài học về giọt bắn trong đại dịch COVID-19, thì việc phớt lờ những nguyên tắc cơ bản này trước khay thực phẩm và còn đưa cả lên màn hình quốc gia vào lúc người xem đông nhất không chỉ là thiếu chuyên nghiệp, mà còn là sự vô trách nhiệm với sức khỏe cộng đồng.
Một chiếc bánh ngon phải là một chiếc bánh sạch, sạch từ nguyên liệu, sạch từ quy trình, và sạch từ cả những giọt bắn vô hình mà chúng ta vô tình phát tán khi nói chuyện.
Một món ăn ngon không chỉ nằm ở màu sắc bắt mắt từ lá cẩm, lá dứa hay kỹ thuật làm bánh điêu luyện, mà trước hết phải nằm ở sự sạch sẽ và tôn trọng sức khỏe người tiêu dùng.
Đã đến lúc những người làm truyền thông ẩm thực và các cơ sở sản xuất thực phẩm phải đặt tiêu chuẩn vệ sinh lên hàng đầu, thay vì chỉ chạy theo hình ảnh đẹp mắt.
Bởi cuối cùng, thứ quyết định uy tín của một món ăn không phải là màu sắc sặc sỡ hay lời khen có cánh, mà là sự an toàn tuyệt đối cho người thưởng thức.
Và với cá nhân tôi, bài học này càng củng cố thêm quan điểm: ăn uống không chỉ là thưởng thức, mà còn là tự bảo vệ mình.
Mình viết xong, không biết nên đặt tên bài này là gì, thế thì hỏi AI. Nó đề xuất 20 tên như sau:
"Phóng viên VTV đang 'nhả độc' vào bánh truyền thống Cần Thơ mà không hay biết!"
"Phóng viên VTV đang 'nhả độc' vào bánh truyền thống Cần Thơ mà không hay biết!"
"5 phút lên hình, hàng nghìn giọt nước bọt rơi vào bánh: Ai đang đầu độc thực khách?"
"Cười tươi trước mâm bánh, nhưng bạn có biết mình đang 'tưới vi khuẩn' lên thức ăn?"
"Bánh đẹp như mơ, nhưng đầy giọt bắn: Sự thật kinh hoàng sau chương trình du lịch VTV!"
"Không găng tay, không khẩu trang, chỉ có nụ cười: Công thức 'hoàn hảo' để nhiễm độc thực phẩm!"
"COVID-19 dạy chúng ta về giọt bắn, nhưng phóng viên ẩm thực vẫn 'bắn phá' vào thức ăn!"
"Mỗi câu nói là 1.000 giọt nước bọt: Bạn có dám ăn những chiếc bánh này?"
"Truyền hình ca ngợi bánh sạch, nhưng quay cảnh 'ô nhiễm' công khai trước hàng triệu khán giả!"
"Đứng cách 3 mét vẫn lây COVID, vậy mà đứng sát mâm bánh nói cười thả ga: Ai cho phép?"
"Bánh truyền thống hay 'bánh vi sinh'? Sự thật đằng sau những nụ cười trên sóng VTV!"
"Kinh hãi: Cơn mưa nước bọt 'tưới' lên khay bánh truyền thống ngay trên sóng VTV1"
"Hàng tỷ vi khuẩn đang 'nhảy múa' trên món bánh bạn vừa khen ngon!"
"Xem xong chương trình du lịch, tôi thề không bao giờ dám ăn bánh ngoài đường"
"Đặc sản hay... đặc khu vi khuẩn? Khi phóng viên há mồm cười tươi trước khay thực phẩm"
"Hậu Covid-19: Chúng ta học được cách đeo khẩu trang, nhưng lại quên cách... ăn chín uống sạch?"
"Nghệ thuật làm bánh hay kỹ nghệ phát tán hạt khí dung vào dạ dày người xem?"
"Bạn có dám ăn nếu biết khay bánh vừa hứng trọn 3 phút nói cười không khẩu trang?"
"Cận cảnh 'bia hứng giọt bắn' trên sóng truyền hình: Đừng để bánh ngon thành thuốc độc"
"Sự thật kinh tởm phía sau những chiếc bánh rực rỡ sắc màu"
"VTV và bài học vệ sinh dịch tễ bị bỏ quên: Khi nước bọt văng xa hơn cả lời giới thiệu"
"Kinh hãi: Cơn mưa nước bọt 'tưới' lên khay bánh truyền thống ngay trên sóng VTV1"
"Hàng tỷ vi khuẩn đang 'nhảy múa' trên món bánh bạn vừa khen ngon!"
"Xem xong chương trình du lịch, tôi thề không bao giờ dám ăn bánh ngoài đường"
"Đặc sản hay... đặc khu vi khuẩn? Khi phóng viên há mồm cười tươi trước khay thực phẩm"
"Hậu Covid-19: Chúng ta học được cách đeo khẩu trang, nhưng lại quên cách... ăn chín uống sạch?"
"Nghệ thuật làm bánh hay kỹ nghệ phát tán hạt khí dung vào dạ dày người xem?"
"Bạn có dám ăn nếu biết khay bánh vừa hứng trọn 3 phút nói cười không khẩu trang?"
"Cận cảnh 'bia hứng giọt bắn' trên sóng truyền hình: Đừng để bánh ngon thành thuốc độc"
"Sự thật kinh tởm phía sau những chiếc bánh rực rỡ sắc màu"
"VTV và bài học vệ sinh dịch tễ bị bỏ quên: Khi nước bọt văng xa hơn cả lời giới thiệu"
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét