Đối mặt với thế khó về dầu mỏ, VN tung ra một nước cờ mạo hiểm
Từ khi bước vào tháng 4, cuộc khủng hoảng năng lượng do xung đột Trung Đông gây ra đã tác động ngày càng lớn đến kinh tế - xã hội Việt Nam. Nhiều hãng hàng không Việt Nam đã tuyên bố cắt giảm số lượng chuyến bay nội địa và quốc tế, có hãng thậm chí cắt giảm hơn 50%.
Xét theo một nghĩa nào đó, việc thiếu hụt nhiên liệu hàng không đồng nghĩa với việc cuộc khủng hoảng năng lượng mới chỉ vừa bắt đầu.
Nhà máy lọc dầu Nghi Sơn
Nguồn cung sản phẩm dầu mỏ trên toàn quốc của Việt Nam có 70% đến từ hai nhà máy lọc dầu lớn: Nhà máy lọc dầu Nghi Sơn tại tỉnh Thanh Hóa (miền Bắc) và Nhà máy lọc dầu Dung Quất tại tỉnh Quảng Ngãi (miền Trung).
Nhà máy lọc dầu Dung Quất do nhà nước Việt Nam nắm cổ phần chi phối, chủ yếu sử dụng nguồn dầu khai thác trên thềm lục địa Biển Đông của Việt Nam, trong đó mỏ Bạch Hổ là chính.
Do nguồn cung đơn nhất, khả năng tương thích về chủng loại dầu của Nhà máy Dung Quất rất kém, ngắn hạn không thể chuyển đổi sang các loại dầu thô nhập khẩu khác, nên trong nền kinh tế quốc dân Việt Nam, nhà máy này đóng vai trò "chỗ dựa đáy".
Nhà máy lọc dầu Nghi Sơn là dự án đầu tư nước ngoài lớn nhất Việt Nam, chính thức đi vào hoạt động năm 2017, áp dụng mô hình liên doanh giữa Việt Nam, Nhật Bản và Kuwait, chịu trách nhiệm lọc hóa dầu nhập khẩu từ Kuwait.
Trong đó, Tập đoàn Dầu khí Việt Nam (PVN) chỉ nắm 25,1% cổ phần, Công ty Dầu khí Quốc tế Kuwait (KIPIC) nắm 35,1%, Tập đoàn Idemitsu Kosan của Nhật Bản (công ty dầu khí lớn thứ hai Nhật Bản) nắm 35,1%, Tập đoàn Hóa chất Mitsui của Nhật Bản nắm 4,7%, và Tổng giám đốc cũng do người Nhật đảm nhiệm.
Nhà máy Dung Quất từng là nhà máy lọc dầu lớn nhất Việt Nam, nhưng do sản lượng mỏ Bạch Hổ suy giảm trong những năm gần đây, tầm quan trọng của Nhà máy Nghi Sơn ngày càng tăng, hiện đã cung cấp từ 35% đến 40% sản phẩm dầu mỏ cho toàn quốc.
Sau khi eo biển Hormuz bị đóng cửa, hoạt động xuất khẩu dầu mỏ của Kuwait đã hoàn toàn dừng lại và đối mặt với nguy cơ giảm sản lượng dài hạn. Điều này chắc chắn phủ lên triển vọng của Nhà máy Nghi Sơn một lớp bóng mờ.
Thủ tướng Việt Nam Phạm Minh Chính đích thân đến Công ty TNHH Lọc hóa dầu Nghi Sơn để chủ trì hội nghị công tác
Tổng giám đốc Nhà máy Nghi Sơn Okada Kazuo báo cáo với Thủ tướng Phạm Minh Chính
Ngày 29/3, trong tình trạng lo lắng khẩn trương, Thủ tướng Việt Nam Phạm Minh Chính đã đến Nhà máy Nghi Sơn tổ chức hội nghị hiện trường để bàn bạc các biện pháp ứng phó.
Trước hết, từ góc độ quy hoạch dài hạn, ông Phạm Minh Chính yêu cầu xây dựng cơ sở dự trữ chiến lược dầu khí gần khu vực Nhà máy Nghi Sơn – hiện nay, dự trữ dầu chiến lược của Việt Nam chỉ đủ duy trì nhu cầu từ 20 đến 50 ngày, tình thế mong manh này đã bộc lộ rõ ràng trong cuộc khủng hoảng lần này.
Tuy nhiên, việc xây dựng cơ sở dự trữ dầu khí chiến lược không phải chuyện một sớm một chiều, việc cấp bách trước mắt là phải giải quyết vấn đề thiếu hụt thực tế.
Tại hội nghị, ông Phạm Minh Chính yêu cầu: Trong bối cảnh tình hình cung ứng thị trường ngày càng căng thẳng, Nhà máy Nghi Sơn phải bảo đảm duy trì hoạt động liên tục với công suất tối ưu đến hết tháng 5/2026, cung cấp 40% nguồn nhiên liệu trong nước, và ưu tiên cung cấp dầu hỏa chuyên dụng cho hàng không (Jet A1).
Trước áp lực từ lãnh đạo, Tổng giám đốc Nhà máy Nghi Sơn Okada Kazuo báo cáo rằng nhà máy đã tạm dừng sản xuất các sản phẩm hóa dầu, tập trung nguồn lực sản xuất xăng dầu, bảo đảm cung ứng ổn định 40% nhu cầu nhiên liệu cho toàn thị trường Việt Nam.
Sau khi bày tỏ quyết tâm, ông Okada Kazuo cũng đề xuất với Thủ tướng Phạm Minh Chính, mong muốn Chính phủ thông qua các kênh ngoại giao để điều phối nhập khẩu dầu thô, đồng thời kiến nghị giảm miễn thuế, phí đối với nguyên vật liệu đầu vào sản xuất, nhằm giảm bớt khó khăn mà nhà máy đang đối mặt.
Về vấn đề giảm thuế, Thủ tướng Phạm Minh Chính không trực tiếp phản hồi, nhưng đối với việc điều phối nhập khẩu dầu thô, ông cho biết đang nỗ lực vượt qua khó khăn, đồng ý nhập khẩu dầu mỏ từ Nga để vượt qua giai đoạn khủng hoảng khó khăn này, bảo đảm an ninh năng lượng của Việt Nam.
Tại sao nhập khẩu dầu mỏ từ Nga lại trở thành "lá bài đáy" trong tình thế vạn bất đắc dĩ của Việt Nam?
Ông Phạm Minh Chính và ông Putin
Vào giờ địa phương ngày 25/3, ông Phạm Minh Chính đã gặp Tổng thống Nga Vladimir Putin tại Moscow. Hai bên đã chốt hàng loạt thỏa thuận hợp tác giữa Việt Nam và Nga, trong đó hợp tác năng lượng được xác định là trụ cột then chốt.
Cụ thể, Nga sẽ hỗ trợ Việt Nam xây dựng dự án điện hạt nhân "Ninh Thuận 1", đồng thời cung cấp lâu dài nguồn tài nguyên dầu khí.
Trước đó, Việt Nam đã từng cầu viện Nhật Bản, Hàn Quốc, UAE, nhưng đều bị từ chối. Bộ trưởng Tái thiết Kinh tế Nhật Bản Akazawa Ryosho tuyên bố rõ ràng: "Việc giải phóng dự trữ dầu chiến lược sẽ tuân theo nguyên tắc ưu tiên cung ứng cho các nhà máy lọc dầu trong nước; mục đích pháp lý khi thiết lập những kho dự trữ này chính là để bảo đảm nguồn cung năng lượng cho bản thân Nhật Bản."
Trên thực tế, Việt Nam cũng từng tìm kiếm sự hỗ trợ từ Nhật Bản trong lĩnh vực xây dựng nhà máy điện hạt nhân. Phương án ban đầu là Nga xây "Ninh Thuận 1", Nhật Bản xây "Ninh Thuận 2", nhưng phía Nhật Bản sau đó đã "bỏ cuộc".
Nói cách khác, năng lượng Nga thực chất là lựa chọn bất đắc dĩ của Việt Nam.
Trên kênh "Đầu tuyển Tinh tuyển" của Toutiao (Today Headlines), có nhiều thảo luận chuyên sâu. Một số học giả giải thích: Lý do năng lượng Nga không được ưu tiên cao tại Việt Nam là vì phía Hà Nội hiểu rất rõ, một khi gắn kết với năng lượng Nga, điều này trong tương lai sẽ trở thành "quả bom hẹn giờ", không biết khi nào sẽ bị các nước Âu Mỹ gây sức ép hoặc trừng phạt.
Ông Phạm Minh Chính và ông Mishustin chứng kiến lễ ký kết thỏa thuận hợp tác năng lượng; biểu cảm của cả hai đều rất nghiêm túc
Trong một thời gian dài trước đây, quan hệ Việt Nam – Nga được duy trì chủ yếu thông qua buôn bán vũ khí.
Lực lượng tác chiến nòng cốt của Không quân Việt Nam là 35 chiến đấu cơ Su-30MK2; Hải quân sở hữu 6 tàu ngầm lớp Kilo và nhiều tàu hộ vệ lớp Gepard do Nga chế tạo; hệ thống phòng không là S-300 của Nga; xe tăng thì là T-90S do Nga sản xuất.
Nhằm làm suy yếu mối liên kết quân sự Nga – Việt, năm 2016, Mỹ đã dỡ bỏ lệnh cấm vận vũ khí đối với Việt Nam, hy vọng thông qua xuất khẩu vũ khí quy mô lớn để lôi kéo Việt Nam, ví dụ như bán chiến đấu cơ F-16V – mẫu F-16V này giống hệt loại mà Đài Loan (Trung Quốc) và Philippines mua, là "hàng loại hai" mà Mỹ thiết kế riêng cho những đối tượng chưa đủ tư cách đồng minh chính thức.
Xét đến việc nền kinh tế Việt Nam hiện tại phụ thuộc cực độ vào xuất khẩu sang Mỹ và châu Âu, cộng với việc Nga đang sa lầy trong chiến tranh và không còn khả năng xuất khẩu vũ khí, giới chiến lược phương Tây cho rằng đây là "cửa sổ cơ hội" để phá vỡ mối quan hệ hữu nghị truyền thống Nga – Việt, và Việt Nam sẽ có sự "chuyển hướng không thể tránh khỏi".
Chỉ là không ai ngờ, tác động của cuộc chiến Trung Đông lại lan tới Việt Nam, và vô tình tạo nên nền tảng hợp tác mới cho quan hệ Nga – Việt.
Trong chuyến thăm Nga, ông Phạm Minh Chính đến thăm Công ty Dầu khí Zarubezhneft, ngày 24/3
Dầu mỏ Nga từ lâu đã chịu các lệnh trừng phạt của phương Tây. Ngay trong năm 2025, chính quyền Trump từng áp thêm thuế 25% đối với Ấn Độ vì mua dầu Nga. Đến cả Ấn Độ còn không chống đỡ nổi áp lực từ Mỹ, huống chi là Việt Nam, quốc gia có khả năng chịu áp lực rất yếu.
Mặt khác, dầu mỏ Nga được giao dịch bằng nhân dân tệ thay vì đô la Mỹ, điều này liên quan đến các thủ tục tài chính phức tạp; các ngân hàng Việt Nam thực hiện thanh toán rất dễ thu hút sự chú ý của cơ quan giám sát phương Tây.
Trong khi đó, ngành ngân hàng Việt Nam rất mong manh. Một khi Bộ Tài chính Mỹ quyết định áp dụng biện pháp trừng phạt, toàn bộ chuỗi doanh nghiệp và tổ chức tài chính liên quan sẽ không còn chỗ trốn. Để phòng ngừa rủi ro từ sớm, cần phải tách rời ngay lập tức các doanh nghiệp mua năng lượng Nga khỏi các ngân hàng thương mại chủ chốt.
Ngay cả khi giải quyết được vấn đề kênh thanh toán, thì bản thân việc sử dụng năng lượng hạt nhân, dầu mỏ và khí đốt của Nga cũng rất có thể dẫn đến phản ứng từ Âu Mỹ, một số nghị sĩ hiếu sự có thể lợi dụng vấn đề này để phát huy, ví dụ như tuyên bố Việt Nam "đang tài trợ cho cuộc chiến của Putin".
Việt Nam có quy mô nhỏ, phụ thuộc cao vào xuất khẩu sang Âu Mỹ, chắc chắn là đối tượng dễ bị gây sức ép nhất. Một số truyền thông phương Tây thậm chí cho rằng: "Việc gắn kết với năng lượng Nga sẽ là khởi đầu cho đồng hồ đếm ngược kết thúc 'kỳ tích Made in Vietnam'."
Thời kỳ ông Biden, G7 từng triển khai kế hoạch "Đối tác Chuyển đổi Năng lượng Công bằng (JETP)", nhằm hỗ trợ các nước đang phát triển có quan hệ gần gũi với phương Tây thực hiện thay thế năng lượng hóa thạch.
Việt Nam, với tư cách là một trong những đối tượng được lôi kéo, đã nhận được cam kết hỗ trợ khoản vay lãi suất thấp trị giá 1,55 tỷ USD từ kế hoạch JETP. Tuy nhiên, khoản vốn này hiện đang ở tình thế "ngàn cân treo sợi tóc", bởi vì các khoản vay viện trợ của G7 về bản chất là mâu thuẫn và không thể song hành với năng lượng Nga.
Truyền thông châu Âu nhận định: "Các nước phương Tây đang tài trợ cho JETP ngày càng cảm thấy thất vọng và đang cân nhắc rút lui; họ đã tài trợ cho một số quốc gia 'hai mặt', vừa muốn nhận tài chính khí hậu từ phương Tây, vừa ký kết các thỏa thuận dầu mỏ dài hạn với Điện Kremlin."
Tháng 10/2025, EU cung cấp khoản viện trợ trị giá 430 triệu euro cho Việt Nam để xây dựng cơ sở hạ tầng thủy lợi – một trong những dự án trọng điểm trong khuôn khổ JETP. Hình ảnh: Phó Thủ tướng Việt Nam Bùi Thanh Sơn ký tại lễ trao tặng.
Ai cũng biết, Việt Nam từ lâu đã kiên trì nguyên tắc "vừa muốn cái này, vừa muốn cái kia, lại còn muốn thêm cái nữa", và thực hiện "ngoại giao cây tre" rất thành công.
Nếu nói rằng trong các vấn đề địa chính trị, Hà Nội vẫn có thể dùng thái độ mơ hồ để "đi dây" giữa các bên, thì khi liên quan đến nguồn cung năng lượng trong nước, Việt Nam sẽ buộc phải đưa ra lựa chọn rõ ràng.
Có nhà khoa học nhận định: "Trên các đường phố TP.HCM và Hà Nội, tầm quan trọng của địa chính trị không bằng hóa đơn tiền điện nước hàng tháng. Chính áp lực trong nước này đã thúc đẩy Thủ tướng Việt Nam đến Moscow, đó là bản năng sinh tồn. Khi bạn đang đối mặt với nguy cơ khủng hoảng năng lượng tiềm tàng, thì rủi ro trừng phạt dài hạn từ Mỹ trở nên xa xôi và trừu tượng."
https://baochinhphu.vn/thu-tuong-lam-viec-tai-nha-may-loc-hoa-dau-nghi-son-va-khao-sat-dia-diem-xay-dung-kho-dau-chien-luoc-102260329130250065.htm
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét