Tại sao nghề in tiền ở Trung Quốc vẫn phát triển mạnh ?
Thanh toán bằng điện thoại tại cửa hàng tiện lợi, quét mã QR ở chợ truyền thống, quẹt mã trên tàu điện ngầm và xe buýt, thanh toán tiền điện nước tại nhà, thậm chí đến cơ quan chính phủ làm thủ tục cũng không cần mang theo tiền mặt.
1. Người Trung Quốc sử dụng tiền mặt
Thanh toán bằng điện thoại tại cửa hàng tiện lợi, quét mã QR ở chợ truyền thống, quẹt mã trên tàu điện ngầm và xe buýt, thanh toán tiền điện nước tại nhà, thậm chí đến cơ quan chính phủ làm thủ tục cũng không cần mang theo tiền mặt.
Theo số liệu do Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc công bố, tỷ lệ phổ cập thanh toán di động của Trung Quốc lên tới 86%, đứng đầu thế giới.
Giá trị giao dịch cũng liên tục tăng, đạt 571,97 nghìn tỷ nhân dân tệ vào năm 2025. Theo lý thuyết, tiền mặt trong ấn tượng của mọi người lẽ ra đã ở bên lề của sân khấu lịch sử từ lâu.
Nhưng thực tế lại hoàn toàn ngược lại, việc kinh doanh của các nhà máy in tiền không những không ế ẩm, mà ngày càng phát đạt.
Người dân Trung Quốc rõ ràng rất ít khi rút ví, tại sao các nhà máy in tiền vẫn có đơn hàng liên tục?
Mặc dù mọi người ít dùng tiền mặt, nhưng điều đó không có nghĩa là số lượng tiền giấy được in ít đi.
Theo dữ liệu tài chính do Ngân hàng Trung ương công bố, tính đến cuối năm 2025, tổng lượng tiền lưu thông (M0) của Trung Quốc là 14,13 nghìn tỷ nhân dân tệ, tăng 10,2% so với cùng kỳ năm trước. Cả năm đã bơm ròng 1,31 nghìn tỷ nhân dân tệ tiền mặt, duy trì tăng trưởng dương trong 10 năm liên tiếp.
Trên thực tế, sức sống của tiền mặt mạnh mẽ hơn nhiều so với tưởng tượng.
Đặc biệt là trong nhóm người cao tuổi, hơn 75% người trên 65 tuổi vẫn sử dụng tiền mặt là chủ yếu trong cuộc sống hàng ngày, ở khu vực huyện, tỷ lệ này còn lên tới 80,4%. Theo dữ liệu của Ngân hàng Nông nghiệp Trung Quốc, tại các tỉnh như Cam Túc, Thanh Hải, do cơ sở hạ tầng kỹ thuật số còn yếu, tiền mặt vẫn là phương thức giao dịch chính.
Đặc biệt là tiền mừng tuổi, tiền mừng cưới hỏi, tiền lì xì ngày lễ... Trong những nghi thức mang ý nghĩa truyền tải tình cảm này, phong bì tiền giấy thường thể hiện tấm lòng hơn là chuyển khoản kỹ thuật số.
Tất nhiên, những nghiệp vụ này chưa đủ để nuôi sống cả ngành, nghiệp vụ rộng lớn hơn của các nhà máy in tiền trong nước là in tiền cho các quốc gia khác.
Trung Quốc cũng đang thúc đẩy thanh toán xuyên biên giới bằng QR code và đồng tiền số e-CNY tại các nước Đông Nam Á, trong đó có Lào (quốc gia đầu tiên chấp nhận e-CNY)
Cốt lõi của in tiền là chống giả, và đây chính là thế mạnh của Trung Quốc.
Sau hàng chục năm tích lũy công nghệ, kỹ thuật hình mờ, kỹ thuật dây an toàn, mực chống giả, kỹ thuật in vi mô của ngành in tiền Trung Quốc đều nằm trong đội ngũ hàng đầu thế giới, thậm chí vượt qua các doanh nghiệp in tiền lâu đời của châu Âu và Mỹ ở nhiều công nghệ, có thể giảm tỷ lệ tiền giả xuống mức thấp nhất.
Công nghệ cứng, chi phí thấp là tiền đề cốt lõi khiến các quốc gia tranh nhau tìm đến Trung Quốc.
Quan trọng hơn, do Trung Quốc luôn kiên trì nguyên tắc trung lập, không bao giờ biến việc in tiền thành công cụ chính trị, đối với các quốc gia nhỏ và vừa, đây là cảm giác an toàn cốt lõi nhất.
Đặc biệt đối với các nước đang phát triển như Nepal, Bangladesh, tìm Trung Quốc in tiền vừa có thể sử dụng công nghệ chống giả đỉnh cao, vừa tiết kiệm được khoản chi phí lớn, là món hời đôi bên cùng có lợi.
Nhiều người cho rằng, in tiền cho nước khác chẳng qua chỉ kiếm được chút phí gia công, việc kinh doanh này cũng quá nhỏ.
Tuy nhiên, việc tiếp nhận đơn hàng nước ngoài không chỉ kiếm được tiền, mà còn là chiến lược quốc gia.
Thứ nhất, điều này có lợi cho việc thúc đẩy quốc tế hóa đồng nhân dân tệ.
In tiền cho các quốc gia dọc theo Vành đai và Con đường, làm sâu sắc hơn sự ràng buộc tài chính song phương, cũng đồng nghĩa với việc gián tiếp nâng cao vị thế của đồng nhân dân tệ trong hệ thống tài chính Đông Á.
Thứ hai, làm sâu sắc hơn hợp tác kinh tế thương mại song phương, cũng thuận lợi hơn cho việc thúc đẩy các doanh nghiệp trong nước vươn ra biển lớn, dù sao hợp tác in tiền là sự bảo trợ tín nhiệm ở cấp độ quốc gia.
Thêm vào đó, tiêu chuẩn của ngành in tiền toàn cầu trong quá khứ luôn bị độc quyền bởi châu Âu và Mỹ.
Và cùng với việc xuất khẩu công nghệ in tiền của Trung Quốc ra toàn cầu, không chỉ quyền phát ngôn được cải thiện, mà đồng thời cũng đối phó được biến động giảm nhu cầu do thanh toán di động trong nước tăng lên.
Trong những năm phổ cập thanh toán di động, các nhà máy in tiền không những không nằm yên, càng không suy tàn, mà ngược lại từ trong nước vươn ra toàn cầu, bản chất của việc kinh doanh này không phải là có thể in được bao nhiêu tiền, mà là thực lực công nghệ, tín nhiệm quốc gia và quyền phát ngôn toàn cầu đằng sau đó.
Thanh toán bằng điện thoại tại cửa hàng tiện lợi, quét mã QR ở chợ truyền thống, quẹt mã trên tàu điện ngầm và xe buýt, thanh toán tiền điện nước tại nhà, thậm chí đến cơ quan chính phủ làm thủ tục cũng không cần mang theo tiền mặt.
Theo số liệu do Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc công bố, tỷ lệ phổ cập thanh toán di động của Trung Quốc lên tới 86%, đứng đầu thế giới.
Giá trị giao dịch cũng liên tục tăng, đạt 571,97 nghìn tỷ nhân dân tệ vào năm 2025. Theo lý thuyết, tiền mặt trong ấn tượng của mọi người lẽ ra đã ở bên lề của sân khấu lịch sử từ lâu.
Nhưng thực tế lại hoàn toàn ngược lại, việc kinh doanh của các nhà máy in tiền không những không ế ẩm, mà ngày càng phát đạt.
Người dân Trung Quốc rõ ràng rất ít khi rút ví, tại sao các nhà máy in tiền vẫn có đơn hàng liên tục?
Mặc dù mọi người ít dùng tiền mặt, nhưng điều đó không có nghĩa là số lượng tiền giấy được in ít đi.
Theo dữ liệu tài chính do Ngân hàng Trung ương công bố, tính đến cuối năm 2025, tổng lượng tiền lưu thông (M0) của Trung Quốc là 14,13 nghìn tỷ nhân dân tệ, tăng 10,2% so với cùng kỳ năm trước. Cả năm đã bơm ròng 1,31 nghìn tỷ nhân dân tệ tiền mặt, duy trì tăng trưởng dương trong 10 năm liên tiếp.
Trên thực tế, sức sống của tiền mặt mạnh mẽ hơn nhiều so với tưởng tượng.
Đặc biệt là trong nhóm người cao tuổi, hơn 75% người trên 65 tuổi vẫn sử dụng tiền mặt là chủ yếu trong cuộc sống hàng ngày, ở khu vực huyện, tỷ lệ này còn lên tới 80,4%. Theo dữ liệu của Ngân hàng Nông nghiệp Trung Quốc, tại các tỉnh như Cam Túc, Thanh Hải, do cơ sở hạ tầng kỹ thuật số còn yếu, tiền mặt vẫn là phương thức giao dịch chính.
Đặc biệt là tiền mừng tuổi, tiền mừng cưới hỏi, tiền lì xì ngày lễ... Trong những nghi thức mang ý nghĩa truyền tải tình cảm này, phong bì tiền giấy thường thể hiện tấm lòng hơn là chuyển khoản kỹ thuật số.
Tất nhiên, những nghiệp vụ này chưa đủ để nuôi sống cả ngành, nghiệp vụ rộng lớn hơn của các nhà máy in tiền trong nước là in tiền cho các quốc gia khác.
2. Trung Quốc in tiền cho thế giới
In tiền cho nước khác; chuyện cơ mật như vậy, nghe có vẻ vô lý, nhưng thực ra không phải là ngành kinh doanh nhỏ lẻ gì.
Từ xưa đến nay, là "bí mật chỉ sau việc chế tạo bom nguyên tử", in tiền đúc tiền luôn là công nghệ đỉnh cao, liên quan đến nhiều môn học phức tạp như quang học, điện từ, máy tính, quang phổ...
Toàn cầu có hơn 200 quốc gia và vùng lãnh thổ, nhưng thực sự có khả năng độc lập in tiền chỉ có vài chục nước, số còn lại chỉ có thể tìm nước khác nhờ in hộ.
Và Trung Quốc chính là một trong những quốc gia được săn đón nhất để in tiền hộ, nhờ kỹ thuật tinh xảo, đã giành được không ít đơn hàng từ các nhà máy in tiền lâu đời của Anh, Mỹ, Đức và các nước khác.
Theo tiết lộ chính thức của Tập đoàn In tiền Đúc tiền Trung Quốc, cùng với sự thúc đẩy của Sáng kiến Vành đai và Con đường, nghiệp vụ in tiền hộ mở rộng hàng năm, Trung Quốc đã in tiền pháp định cho hơn 20 quốc gia và vùng lãnh thổ, đồng thời tiếp nhận hơn 50 đơn hàng in tiền khác cũng từ nước ngoài, tiền do Trung Quốc in đã lưu thông trong tay hàng tỷ người trên toàn cầu.
In tiền cho nước khác; chuyện cơ mật như vậy, nghe có vẻ vô lý, nhưng thực ra không phải là ngành kinh doanh nhỏ lẻ gì.
Từ xưa đến nay, là "bí mật chỉ sau việc chế tạo bom nguyên tử", in tiền đúc tiền luôn là công nghệ đỉnh cao, liên quan đến nhiều môn học phức tạp như quang học, điện từ, máy tính, quang phổ...
Toàn cầu có hơn 200 quốc gia và vùng lãnh thổ, nhưng thực sự có khả năng độc lập in tiền chỉ có vài chục nước, số còn lại chỉ có thể tìm nước khác nhờ in hộ.
Và Trung Quốc chính là một trong những quốc gia được săn đón nhất để in tiền hộ, nhờ kỹ thuật tinh xảo, đã giành được không ít đơn hàng từ các nhà máy in tiền lâu đời của Anh, Mỹ, Đức và các nước khác.
Theo tiết lộ chính thức của Tập đoàn In tiền Đúc tiền Trung Quốc, cùng với sự thúc đẩy của Sáng kiến Vành đai và Con đường, nghiệp vụ in tiền hộ mở rộng hàng năm, Trung Quốc đã in tiền pháp định cho hơn 20 quốc gia và vùng lãnh thổ, đồng thời tiếp nhận hơn 50 đơn hàng in tiền khác cũng từ nước ngoài, tiền do Trung Quốc in đã lưu thông trong tay hàng tỷ người trên toàn cầu.
Việc in tiền cho các nước khác không đơn thuần là kinh doanh mà còn là công cụ chiến lược: Hầu hết khách hàng là các nước tham gia BRI, góp phần tạo ràng buộc tài chính và gia tăng ảnh hưởng của Trung Quốc, đồng thời thách thức hệ thống tài chính do phương Tây thiết lập và tiến tới quốc tế hóa đồng Nhân dân tệ.
Cốt lõi của in tiền là chống giả, và đây chính là thế mạnh của Trung Quốc.
Sau hàng chục năm tích lũy công nghệ, kỹ thuật hình mờ, kỹ thuật dây an toàn, mực chống giả, kỹ thuật in vi mô của ngành in tiền Trung Quốc đều nằm trong đội ngũ hàng đầu thế giới, thậm chí vượt qua các doanh nghiệp in tiền lâu đời của châu Âu và Mỹ ở nhiều công nghệ, có thể giảm tỷ lệ tiền giả xuống mức thấp nhất.
Công nghệ cứng, chi phí thấp là tiền đề cốt lõi khiến các quốc gia tranh nhau tìm đến Trung Quốc.
Quan trọng hơn, do Trung Quốc luôn kiên trì nguyên tắc trung lập, không bao giờ biến việc in tiền thành công cụ chính trị, đối với các quốc gia nhỏ và vừa, đây là cảm giác an toàn cốt lõi nhất.
Đặc biệt đối với các nước đang phát triển như Nepal, Bangladesh, tìm Trung Quốc in tiền vừa có thể sử dụng công nghệ chống giả đỉnh cao, vừa tiết kiệm được khoản chi phí lớn, là món hời đôi bên cùng có lợi.
Nhiều người cho rằng, in tiền cho nước khác chẳng qua chỉ kiếm được chút phí gia công, việc kinh doanh này cũng quá nhỏ.
Tuy nhiên, việc tiếp nhận đơn hàng nước ngoài không chỉ kiếm được tiền, mà còn là chiến lược quốc gia.
Thứ nhất, điều này có lợi cho việc thúc đẩy quốc tế hóa đồng nhân dân tệ.
In tiền cho các quốc gia dọc theo Vành đai và Con đường, làm sâu sắc hơn sự ràng buộc tài chính song phương, cũng đồng nghĩa với việc gián tiếp nâng cao vị thế của đồng nhân dân tệ trong hệ thống tài chính Đông Á.
Thứ hai, làm sâu sắc hơn hợp tác kinh tế thương mại song phương, cũng thuận lợi hơn cho việc thúc đẩy các doanh nghiệp trong nước vươn ra biển lớn, dù sao hợp tác in tiền là sự bảo trợ tín nhiệm ở cấp độ quốc gia.
Thêm vào đó, tiêu chuẩn của ngành in tiền toàn cầu trong quá khứ luôn bị độc quyền bởi châu Âu và Mỹ.
Và cùng với việc xuất khẩu công nghệ in tiền của Trung Quốc ra toàn cầu, không chỉ quyền phát ngôn được cải thiện, mà đồng thời cũng đối phó được biến động giảm nhu cầu do thanh toán di động trong nước tăng lên.
Trong những năm phổ cập thanh toán di động, các nhà máy in tiền không những không nằm yên, càng không suy tàn, mà ngược lại từ trong nước vươn ra toàn cầu, bản chất của việc kinh doanh này không phải là có thể in được bao nhiêu tiền, mà là thực lực công nghệ, tín nhiệm quốc gia và quyền phát ngôn toàn cầu đằng sau đó.
3. Việt Nam và bài toán tự chủ in tiền: chi phí, an ninh và lựa chọn chiến lược
Tìm hiểu thông tin trên mạng, tôi được biết Việt Nam là Quốc gia đầu tiên được Trung Quốc in tiền thông qua viện trợ in tiền từ Trung Quốc. Năm 1950, Trung Quốc đã thiết kế và in bộ tiền đầu tiên của Việt Nam (Đồng Việt Nam) khi cuộc kháng chiến chống Pháp đang ở giai đoạn cam go. Trong giai đoạn 1950-1968, Trung Quốc đã in 4 bộ tiền cho Việt Nam với tổng cộng 31 mệnh giá khác nhau. Trên những tờ tiền này có lúc còn in cả chữ Hán. Điều này cho thấy mối quan hệ đặc biệt giữa hai nước trong giai đoạn lịch sử đó.
Ngày nay, trong bối cảnh nhiều quốc gia đang cân nhắc giữa việc tự sản xuất tiền giấy hay đặt gia công ở nước ngoài, Việt Nam đã duy trì năng lực tự chủ hoàn toàn về in tiền từ nhiều thập kỷ qua. Nhà máy In tiền trực thuộc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam không chỉ đáp ứng đủ nhu cầu lưu thông nội địa mà còn liên tục được nâng cấp để bắt kịp các chuẩn mực chống giả hiện đại. Tuy nhiên, một câu hỏi thường được đặt ra là: Liệu chi phí cho việc tự in tiền trong nước có quá cao so với xu hướng gia công toàn cầu?
Thực tế, chi phí sản xuất tiền giấy tại Việt Nam không thể so sánh trực tiếp với các tập đoàn in tiền quy mô xuất khẩu như De La Rue (Anh) hay CBPMC (Trung Quốc). Lý do nằm ở đặc thù ngành: in tiền là lĩnh vực mang tính “kinh tế phi thị trường”, nơi yếu tố an ninh quốc gia và chủ quyền tiền tệ được ưu tiên tuyệt đối. Các dây chuyền in tiền đòi hỏi đầu tư ban đầu lớn cho công nghệ đặc chủng (mực đổi màu, sợi an toàn đa lớp, hình mờ watermark phức tạp, công nghệ in intaglio), hệ thống bảo mật nhà máy cấp cao, và quy trình kiểm soát chất lượng nghiêm ngặt.
Hơn nữa, quy mô sản xuất của Việt Nam chủ yếu phục vụ nội địa, nên chi phí cố định phân bổ trên mỗi tờ tiền thường cao hơn so với các nhà máy vận hành theo mô hình sản xuất hàng loạt cho nhiều quốc gia. Nếu tính đơn thuần về giá thành sản xuất trực tiếp, việc đặt gia công ở nước ngoài có thể giảm đáng kể áp lực ngân sách ngắn hạn do tận dụng được lợi thế quy mô và chuỗi cung ứng toàn cầu.
Tuy nhiên, bài toán tiền tệ không chỉ là phép tính kinh tế thuần túy. Lịch sử tài chính quốc tế đã ghi nhận nhiều hệ lụy khi một quốc gia phụ thuộc vào năng lực in tiền của nước khác: từ rủi ro gián đoạn nguồn cung, rò rỉ mẫu thiết kế bảo mật, đến nguy cơ tiền tệ bị sử dụng như công cụ gây áp lực chính trị (điển hình là vụ Anh tịch thu tiền Dinar in hộ cho Libya năm 2011).
Với Việt Nam, tự chủ in tiền là “lá chắn chiến lược”, đảm bảo tính toàn vẹn của hệ thống thanh toán, bảo vệ dữ liệu thiết kế tiền, và duy trì quyền quyết định độc lập về chính sách tiền tệ. Chi phí cao hơn thực chất là khoản “bảo hiểm an ninh” cho chủ quyền tài chính quốc gia – yếu tố không thể định giá bằng thước đo lợi nhuận ngắn hạn.
Trong khu vực ASEAN, Việt Nam nằm trong nhóm ít quốc gia giữ trọn vẹn chuỗi sản xuất tiền giấy nội địa, cùng với Thái Lan và Indonesia. Trong khi một số nước láng giềng chọn giải pháp lai (tự in mệnh giá cao, gia công mệnh giá thấp hoặc tiền polymer), Việt Nam ưu tiên kiểm soát toàn bộ quy trình. Xu hướng này phù hợp với đặc thù an ninh khu vực, bài học từ lịch sử, đồng thời cho phép Ngân hàng Nhà nước linh hoạt điều chỉnh cơ cấu tiền lưu thông mà không phụ thuộc vào chuỗi cung ứng hay biến động địa chính trị bên ngoài.
Nhìn nhận khách quan, chi phí tự in tiền tại Việt Nam tuy cao hơn mức gia công quốc tế, nhưng đây là sự đánh đổi có tính toán giữa hiệu quả kinh tế ngắn hạn và an ninh tài chính dài hạn. Trong kỷ nguyên thanh toán số và tiền điện tử đang phát triển mạnh, vai trò của tiền giấy có thể thay đổi về tần suất sử dụng, nhưng chức năng dự phòng, tính pháp lý và ý nghĩa biểu tượng của nó vẫn không thể thay thế. Việc duy trì năng lực tự chủ in tiền không chỉ là lựa chọn kỹ thuật, mà là cam kết chiến lược về độc lập tiền tệ – nền tảng cho sự ổn định kinh tế vĩ mô và chủ quyền quốc gia trong bối cảnh toàn cầu hóa nhiều biến động.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét