Lại một tập đoàn lớn của Nhật Bản bị phát hiện bê bối

Lại một tập đoàn lớn của Nhật Bản bị phát hiện bê bối

1. Công ty Nidec Nhật Bản bị phanh phui giả mạo dữ liệu kiểm tra và các vấn đề chất lượng, tổng cộng hơn 1.000 vụ việc. Cụm từ "follow accounting irregularities" nhấn mạnh đây là lớp sóng rủi ro thứ hai; sau khi xử lý vấn đề tài chính, công ty lại đối mặt với khủng hoảng chất lượng; điều này cho thấy lỗ hổng hệ thống trong quản trị nội bộ. Mặt khác, việc Nikkei gọi Nidec là "world's largest motor maker" phản ánh vị thế thống trị của tập đoàn này trong phân khúc động cơ nhỏ chính xác cao, khiến vụ việc có tác động lan tỏa lớn đến chuỗi cung ứng toàn cầu.
1.1. Theo trang web Nikkei Asia (Nhật Bản) ngày 12/5 đưa tin, tập đoàn sản xuất động cơ điện lớn Nidec của Nhật Bản tồn tại các vấn đề vi phạm về chất lượng, bao gồm tự ý thay đổi thiết kế sản phẩm, giả mạo dữ liệu kiểm tra..., với tổng số hơn 1.000 vụ việc liên quan.

Được biết Nidec Corporation là một trong những tập đoàn hàng đầu thế giới về sản xuất động cơ điện, có ảnh hưởng lớn trong chuỗi cung ứng toàn cầu, đặc biệt là lĩnh vực ô tô điện và thiết bị công nghệ cao.

Vụ việc này tiếp tục làm dấy lên lo ngại về quản trị doanh nghiệp và minh bạch chất lượng trong ngành sản xuất Nhật Bản, nhất là trong bối cảnh các tập đoàn đang chịu áp lực cạnh tranh khốc liệt từ đối thủ Hàn Quốc, Trung Quốc và Đông Nam Á.

Công ty này dự kiến sớm nhất vào ngày 13 sẽ thành lập ủy ban điều tra do luật sư bên ngoài đứng đầu, nỗ lực làm rõ nguồn gốc sự việc trước cuối tháng 8.

Nidec từng bị phanh phui vấn đề làm giả báo cáo tài chính vào năm 2025. Sở giao dịch chứng khoán Tokyo đã đưa cổ phiếu của Nidec vào diện "cổ phiếu cần đặc biệt lưu ý", yêu cầu cải thiện hệ thống quản lý nội bộ. Vấn đề vi phạm chất lượng lần này được phát hiện trong quá trình điều tra nội bộ về vụ gian lận tài chính.

1.2. Các sản phẩm bị nghi ngờ gian lận lần này bao gồm động cơ điện dùng cho linh kiện ô tô và thiết bị gia dụng. Vấn đề vi phạm không chỉ xuất hiện ở sản phẩm của chính Nidec, mà các công ty con cũng bị phát hiện tồn tại các vấn đề liên quan.

Trong các trường hợp liên quan, khoảng 97% là tự ý sửa đổi khuôn mẫu, quy trình sản xuất hoặc thiết kế sản phẩm mà không được khách hàng cho phép. Khoảng 3% còn lại bị nghi ngờ giả mạo dữ liệu thử nghiệm và kiểm tra, đồng thời tồn tại tình trạng ghi sai nơi sản xuất.

Nidec tuyên bố, hiện chưa phát hiện các vấn đề liên quan ảnh hưởng đến hiệu năng và an toàn của sản phẩm, cũng như chưa nhận được báo cáo về tai nạn hoặc sự cố bất lợi khác do vấn đề chất lượng gây ra. Công ty đã bắt đầu lần lượt đến thăm các khách hàng để giải thích tình hình điều tra và gửi lời xin lỗi.

Người sáng lập Nidec – Shigenobu Nagamori (hình ảnh tư liệu)

Theo tiết lộ từ nhân sự nội bộ, mô hình quản lý của người sáng lập Nidec – Shigenobu Nagamori – từng tạo áp lực lớn lên nhân viên và lãnh đạo cấp cao trong việc đạt các mục tiêu lợi nhuận và doanh thu. Bầu không khí doanh nghiệp này đã thúc đẩy các hành vi vi phạm quy trình nhằm chạy theo tiến độ giao hàng và cắt giảm chi phí.

Sau khi vấn đề vi phạm sổ sách tài chính bị phanh phui năm 2025, ông Nagamori đã từ chức đại diện ban giám đốc vào cuối năm 2025, chuyển sang đảm nhiệm vị trí Chủ tịch Danh dự không điều hành. Công ty này đã khởi động cuộc tự kiểm tra về gian lận chất lượng từ tháng 1 năm nay. Sau khi ông Nagamori và các lãnh đạo sáng lập khác rời nhiệm vụ, số lượng tố cáo vi phạm chất lượng nhận được trong nội bộ công ty đã tăng mạnh, đặc biệt nổi bật từ tháng 4 đến nay.

Công ty Cổ phần Nidec được thành lập tháng 7/1973, hiện sở hữu hơn 300 chi nhánh trên toàn cầu, chủ yếu kinh doanh các lĩnh vực: động cơ nhỏ chính xác cao, động cơ điện dùng cho ô tô, thiết bị gia dụng, thương mại và công nghiệp, thiết bị máy móc, linh kiện điện tử và quang học...

2. Ảnh hưởng tới Việt Nam

Dưới góc nhìn theo Chuỗi cung ứng và Quản trị rủi ro, có thể thấy vụ bê bối mới phát hiện của Công ty Cổ phần Nidec có ảnh hưởng không nhỏ tới Việt Nam

2.1. Bối cảnh liên quan đến Việt Nam

Nidec không chỉ là tập đoàn động cơ điện hàng đầu Nhật Bản mà còn là nhà đầu tư chiến lược tại Việt Nam:

- Quy mô đầu tư: Nidec đã đầu tư khoảng 1 tỷ USD cho 5 dự án tại Khu Công nghệ cao Hòa Lạc (Hà Nội) và 446 triệu USD cho 5 nhà máy tại Khu Công nghệ cao Sài Gòn (TP.HCM)

- Các sản phẩm chủ lực của Nidec là động cơ DC không chổi than, cụm động cơ/cơ cấu chấp hành, quạt công nghiệp phục vụ ICT, ô tô, thiết bị gia dụng.

- Vai trò trong chuỗi cung ứng ở Việt Nam rất lớn vì Việt Nam là một trong bốn cực của hệ thống sản xuất "Global Four-pole" của Nidec, cùng với Mỹ, Châu Âu và Trung Quốc.
Do đó, sự cố chất lượng tại trụ sở Nhật Bản có khả năng lan tỏa (contagion effect) đến hoạt động sản xuất và uy tín của các cơ sở tại Việt Nam.

2.2. Tác động đến Chuỗi cung ứng Toàn cầu và Khu vực

- Rủi ro gián đoạn "Just-in-Time"

Các nhà sản xuất ô tô và điện tử (Toyota, Samsung, LG...) phụ thuộc vào động cơ Nidec theo mô hình JIT. Việc phải kiểm tra lại (re-audit) hoặc thay thế nguồn cung có thể gây độ trễ 3-6 tháng cho dây chuyền lắp ráp.

Chiến lược "Made-in-Market" của Nidec giúp giảm rủi ro logistics, nhưng nếu tiêu chuẩn chất lượng nội bộ bị suy giảm hệ thống, lợi thế này có thể trở thành điểm yếu khi lỗi lan truyền xuyên biên giới.

2.2. Hiệu ứng "China+1" và cơ hội cho Việt Nam

Trong ngắn hạn, các tập đoàn đa quốc gia có thể thận trọng hơn khi chuyển dịch sản xuất sang Việt Nam nếu nghi ngờ văn hóa chất lượng "Nhật Bản" đang giảm sút có thể phát triển ở Việt Nam.

Tuy nhiên, về trung-dài hạn, đây lại là cơ hội định vị lại cho Việt Nam: nếu chứng minh được năng lực quản trị chất lượng độc lập và minh bạch, Việt Nam có thể trở thành "cứ điểm tin cậy" thay thế cho một số khâu sản xuất đang gặp rủi ro tại Trung Quốc hoặc chính Nhật Bản.

2.3. Áp lực minh bạch hóa chuỗi cung ứng cấp 2, cấp 3

Vụ việc cho thấy 97% vi phạm của Nidec đến từ việc tự ý thay đổi quy trình/khuôn mẫu không được khách hàng phê duyệt. Điều này sẽ thúc đẩy xu hướng digital traceability (truy xuất số hóa) và yêu cầu nhà cung cấp cấp 2, cấp 3 tại Việt Nam phải nâng cấp hệ thống quản lý dữ liệu sản xuất.

3. Tác động đến Thị trường và Doanh nghiệp Việt Nam

3.1. Doanh nghiệp FDI và liên doanh

Các nhà máy của Nidec tại Việt Nam có thể đối mặt với yêu cầu thanh tra đột xuất từ khách hàng toàn cầu hoặc từ trụ sở chính. Chi phí tuân thủ (compliance cost) sẽ tăng.
Dù vậy, nếu các cơ sở này chứng minh được tính độc lập về quy trình QA/QC so với trụ sở Nhật, họ có thể biến khủng hoảng thành lợi thế cạnh tranh.

3.2. Doanh nghiệp nội địa trong chuỗi cung ứng phụ trợ

Cơ hội: Khi các tập đoàn lớn tìm kiếm nguồn cung thay thế hoặc đa dạng hóa, doanh nghiệp Việt có năng lực về cơ khí chính xác, điện-điện tử có thể tiếp cận và có thêm các hợp đồng mới.

Thách thức: Yêu cầu về chứng chỉ chất lượng (ISO/TS 16949, IATF 16949), khả năng truy xuất nguồn gốc và minh bạch dữ liệu sẽ trở thành "ngưỡng gia nhập" khắt khe hơn.

3.3. Tác động vĩ mô và thu hút FDI

Sự kiện này không làm giảm sức hút của Việt Nam, nhưng sẽ thay đổi tiêu chí lựa chọn của nhà đầu tư chất lượng cao: từ ưu tiên chi phí thấp sang ưu tiên hệ sinh thái quản trị minh bạch, hạ tầng số và nguồn nhân lực kỹ thuật có kỷ luật chất lượng.

Đây là tín hiệu để Việt Nam đẩy nhanh cải cách thể chế theo hướng: thu hút FDI chọn lọc, gắn với chuyển giao công nghệ và nâng cao năng lực nội địa hóa.

4. Bài học Quản trị Rủi ro Doanh nghiệp cho các nhà hoạch định Chính sách

4.1. Mô hình "Áp lực thành tích" không bao giờ thành công. Càng áp lực, càng gian lận và chất lượng sản phẩm càng kém.

Theo trang web Nikkei Asia, nguyên nhân sâu xa là văn hóa quản lý dựa trên gây áp lực lợi nhuận/doanh thu quá lớn lên nhân viên. Đây là cảnh báo về mâu thuẫn giữa KPI ngắn hạn và tăng trưởng bền vững dài hạn.

Hàm ý chính sách: Chính phủ cần khuyến khích doanh nghiệp xây dựng hệ thống đánh giá hiệu quả đa chiều (ESG, chất lượng, đổi mới sáng tạo) nhằm tăng trưởng chất lượng và bền vững thay vì chỉ tập trung vào tăng trưởng nhanh trong ngắn hạn.

4.2. Cơ chế "tố giác/tố cáo sai phạm" và vai trò của quản trị độc lập

Điều tra cho thấy sau khi ban lãnh đạo sáng lập rời nhiệm vụ, số lượng đơn thư tố cáo trong nội bộ tăng mạnh. "Sau khi ông Nagamori và các lãnh đạo sáng lập rời nhiệm vụ, số lượng tố cáo vi phạm chất lượng nhận được trong nội bộ công ty đã tăng mạnh, đặc biệt nổi bật từ tháng 4 đến nay". Điều đó có nghĩa là trước đó không ai dám có ý kiến dù họ quan sát thấy, tức là văn hóa im lặng là một rủi ro hệ thống rất lớn.

Từ bài học trên, chính phủ nên có chính sách khuyến nghị các doanh nghiệp Việt Nam nên thiết lập kênh tố cáo các vi phạm trong nội bộ doanh nghiệp một cách độc lập và được bảo vệ pháp lý. Các doanh nghiệp cũng cần tăng cường vai trò của kiểm toán nội bộ và hội đồng quản trị độc lập, thực hiện nguyên tắc "Speak-up culture" (văn hóa nói) như một phần của quản trị hiện đại.

Thực tế văn hóa tố giác/tố cáo sai phạm có vai trò rất quan trọng trong quản trị doanh nghiệp. Nó cho phép doanh nghiệp:

- Phát hiện sớm rủi ro: Giúp tổ chức phát hiện sai phạm trước khi chúng gây hậu quả nghiêm trọng (như vụ Nidec: nếu có kênh tố giác hiệu quả, 1.000 vụ vi phạm có thể được ngăn chặn từ đầu).

- Tiết kiệm chi phí: Chi phí xử lý một vụ scandal khi đã bùng phát thường lớn hơn rất nhiều so với chi phí phòng ngừa thông qua cơ chế tố giác nội bộ.

- Bảo vệ uy tín: Xử lý nội bộ kịp thời giúp giảm thiểu tổn hại hình ảnh và niềm tin của khách hàng, nhà đầu tư. 

- Tuân thủ pháp luật: Nhiều quốc gia (Mỹ, EU, Nhật, Hàn...) yêu cầu doanh nghiệp niêm yết phải có cơ chế bảo vệ người tố giác theo luật (ví dụ: Sarbanes-Oxley Act của Mỹ, EU Whistleblower Directive).

Việt Nam đã có quy định về tố cáo trong Luật Tố cáo 2018, nhưng chủ yếu tập trung vào khu vực công. Do đó cần sớm xây dựng khung pháp lý riêng cho tố giác/tố cáo sai phạm trong khu vực tư, đặc biệt đối với các doanh nghiệp niêm yết và FDI, để tương thích với chuẩn mực quản trị toàn cầu.

4.3. Đầu tư cho "Chất lượng như một lợi thế cạnh tranh"

Nidec duy trì bộ phận Quản lý Chất lượng Toàn cầu trực thuộc Tổng giám đốc; đây là mô hình tham chiếu tốt.

Ở Việt Nam, các hiệp hội ngành (VAMI, VEA) có thể xây dựng bộ tiêu chuẩn chất lượng ngành động cơ-điện tử, hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ tiếp cận công cụ quản lý chất lượng tiên tiến (Six Sigma, Lean, Digital QMS).

5. Kết luận

Vụ việc Nidec là một case study điển hình về rủi ro hệ thống trong kỷ nguyên chuỗi cung ứng toàn cầu phức tạp. Đối với Việt Nam, đây không chỉ là thách thức về uy tín "made in Vietnam" trong mắt đối tác, mà còn là cơ hội chiến lược để Việt Nam:

- Định vị lại vai trò trong chuỗi giá trị: từ gia công sang đồng thiết kế và quản lý chất lượng độc lập.

- Thúc đẩy cải cách thể chế: theo hướng minh bạch, dựa trên dữ liệu và chuẩn mực quốc tế.

- Xây dựng văn hóa chất lượng bền vững: coi chất lượng là lợi thế cạnh tranh cốt lõi, không phải chi phí phát sinh.

Ghi nhớ: "Trong nền kinh tế tri thức, niềm tin là tài sản vô hình quý giá nhất. Một lần bất tín, vạn lần bất tin và triệu lần mất cơ hội."

Nguồn: 

"Japan's Nidec suspected of over 1,000 cases of quality tampering"; URL: https://asia.nikkei.com/business/companies/japan-s-nidec-suspected-of-over-1-000-cases-of-quality-tampering; Ngày đăng: 12/5/2026 (thứ Ba); Tác giả: Nikkei Asia

https://vietnamnet.vn/en/foreign-investors-gear-capital-to-high-tech-industries-in-vietnam-E207792.html

https://www.nidec.com/en/corporate/news/2023/news1221-02/
https://www.nidec.com/en/worldwide_new/hq/vietnam_p/

https://www.mynewsdesk.com/us/nidec/pressreleases/nidecs-global-supply-chain-strategy-building-resilience-through-decentralization-and-integration-3439970