"FOIP phiên bản Takaichi": Cơ hội hay cái bẫy phụ thuộc mới cho Việt Nam?
Trong khi Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae nhiệt thành quảng bá "Tầm nhìn Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương Tự do và Rộng mở - FOIP" cho giới trẻ Việt Nam, thì dòng vốn FDI thực tế từ Nhật vào Việt Nam quý I/2026 lại sụt giảm tới 75%, chỉ còn 233 triệu USD. Con số này không chỉ là "khoảng cách nóng - lạnh" giữa lời nói và hành động, mà còn phản ánh một thực tế: những cam kết chiến lược của Tokyo có thể không đi kèm với nguồn lực thực tế đủ để hiện thực hóa.
FOIP phiên bản mới nhấn mạnh việc "giảm phụ thuộc vào một quốc gia duy nhất" và xây dựng "chuỗi cung ứng có khả năng phục hồi". Tuy nhiên, khi đặt trong bối cảnh Nhật Bản đang thúc đẩy cơ chế OSA, công cụ xuất khẩu thiết bị quân sự đầu tiên sau chiến tranh, thì câu hỏi đặt ra là: Liệu Việt Nam có đang được mời gọi tham gia một mạng lưới "tự chủ" kinh tế thực sự, hay chỉ đang chuyển từ phụ thuộc bên này sang phụ thuộc bên khác, hoặc tệ hơn là tham gia vào một mạng lưới quân sự mới ?
2. An ninh kinh tế không thể đánh đổi bằng viện trợ quân sự
Việc Thủ tướng Nhật Bản đến thăm Việt Nam nhằm kết hợp "thăm cấp cao + hỗ trợ quốc phòng" thông qua OSA là một bước đi chiến lược rõ ràng. Nhưng với một quốc gia theo đuổi chính sách "bốn không" trong quốc phòng như Việt Nam, việc tiếp nhận hỗ trợ an ninh từ bên ngoài cần được cân nhắc hết sức thận trọng. Hợp tác kinh tế và chuyển giao công nghệ mới là nền tảng bền vững cho phát triển, và Nhật Bản trong việc này làm rất kém; nhận vũ khí và viện trợ quân sự rất dễ trở thành công cụ ràng buộc chính trị và kinh tế.
3. Bài học từ lịch sử và thực tại
Nhật Bản từng là nhà tài trợ ODA lớn nhất Việt Nam trong nhiều thập kỷ, nhưng hiệu quả chuyển giao công nghệ và nâng cao năng lực nội địa rất hạn chế. Nếu FOIP mới chỉ tập trung vào hạ tầng số, cáp quang biển, AI, những lĩnh vực nhạy cảm và có tính chiến lược cao, mà không đi kèm cơ chế chia sẻ tri thức, đào tạo nhân lực và chuyển giao thực chất, thì Việt Nam rất dễ rơi vào tình trạng "làm thuê trong chuỗi giá trị mới", thay vì làm chủ công nghệ.
4. Cân bằng chiến lược: Đừng để bị cuốn vào vòng xoáy địa chính trị
Chúng ta đều biết Việt Nam luôn theo đuổi ngoại giao cân bằng, linh hoạt, gọi nôm na là ngoại giao cây tre. Trong bối cảnh Mỹ-Trung cạnh tranh, Nhật Bản muốn dùng FOIP để "kiềm chế Trung Quốc", thì Việt Nam cần tỉnh táo: không nên để bất kỳ sáng kiến nào biến mình thành tiền tuyến trong cuộc đối đầu giữa các cường quốc. Lợi ích cốt lõi của Việt Nam là giữ vững môi trường hòa bình, ổn định để phát triển kinh tế chứ không phải trở thành quân cờ trong bàn cờ địa chính trị.
Vì vậy, thay vì phản đối đầu tư Nhật Bản một cách cảm tính, Việt Nam cần:
Rà soát kỹ các điều khoản hợp tác trong khuôn khổ FOIP, đặc biệt về sở hữu trí tuệ, chuyển giao công nghệ, và điều kiện kèm theo;
Ưu tiên hợp tác có đi có lại, đảm bảo doanh nghiệp Việt được tham gia sâu vào chuỗi giá trị, không chỉ là thị trường tiêu thụ hay nơi lắp ráp;
Giữ vững nguyên tắc đa phương hóa, đa dạng hóa đối tác, không phụ thuộc vào bất kỳ quốc gia nào;
Tập trung nâng cao năng lực nội sinh bao gồm thể chế, nhân lực và khoa học cơ bản, để chủ động tiếp nhận và làm chủ công nghệ mới, bất kể đến từ đâu.
Lo lắng của Nhật Bản là có thật, nhưng lợi ích của người Nhật thì mặc kệ họ.
Lợi ích của người Việt Nam phải là ưu tiên hàng đầu. Hợp tác là cần thiết, nhưng phải trên nền tảng bình đẳng, minh bạch và cùng có lợi, không phải dưới danh nghĩa "tự do" để che giấu toan tính lợi ích chiến lược cho bản thân mình.
https://vov.vn/chinh-tri/nhat-ban-ky-vong-mot-tru-cot-moi-trong-hop-tac-chien-luoc-voi-viet-nam-post1288371.vov
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét