Trump đang đến Bắc Kinh với tư thế "yếu thế"
Báo Việt Nam hôm nay loan tin Tổng thống Mỹ D. Trump sẽ đến thăm Trung Quốc từ 13-15/5. Báo Trung Quốc cũng tích cực tuyên truyền về chuyến thăm đồng thời khẳng địng lập trường cứng rắn của Trung Quốc, đặc biệt khẳng định sự tự tin của công chúng Trung Quốc vào năng lực đối phó với áp lực từ Mỹ, đồng thời định hình dư luận rằng Bắc Kinh đang nắm thế chủ động.
Thủ pháp được dùng là sử dụng các trích dẫn từ truyền thông phương Tây (như Fortune, NYT, Bloomberg) để tăng tính thuyết phục cho luận điểm "Mỹ đang suy yếu, Trung Quốc đang trỗi dậy".
Dù mang màu sắc quan điểm dân tộc chủ nghĩa, một số bài viết của báo chí Trung Quốc đã chỉ ra những thực tế địa chính trị rất đáng lưu ý, nhất là sự dịch chuyển đòn bẩy kinh tế: Luận điểm ưu thế của Trung Quốc về "đất hiếm" và chuỗi cung ứng là rất xác đáng. Trung Quốc đã chuyển từ thế bị động sang sử dụng vị trí độc tôn trong chuỗi cung ứng vật liệu chiến lược làm công cụ đàm phán hiệu quả.
Trong khi đó, sức mạnh hay quyền lực cứng của Mỹ đang bị thách thức nghiêm trọng. Thực tế các biện pháp trừng phạt đơn phương (thuế quan, cấm vận) của Mỹ ngày càng kém hiệu quả khi đối mặt với một nền kinh tế có quy mô lớn và mức độ tự chủ cao của Trung Quốc.
Việc Mỹ phải đối mặt với nhiều "mặt trận" (Trung Đông, lạm phát, chia rẽ nội bộ) và chìm trong một biển các khó khăn, thì Trung Quốc tọa sơn quan hổ đấu, tập trung nguồn lực cho phát triển dài hạn; đây là một lợi thế chiến lược rõ rệt của Bắc Kinh trong giai đoạn hiện nay.
Dưới đây là một số thông tin trên báo mạng Trung Quốc và quốc tế.
"Không lực Một" của Trump sắp hạ cánh lần nữa tại Bắc Kinh. Thế giới chứng kiến giờ đây không còn là quan hệ Mỹ-Trung của năm 2017. Sau chín năm tái thăm Trung Quốc, "Trump đã rút ra một bài học quan trọng".
Chín năm trước, trong chuyến thăm Trung Quốc đầu tiên của Trump, Washington khi đó vẫn quen với tư thế bá quyền nhìn từ trên cao xuống, còn Trung Quốc chủ yếu được xem là một quốc gia đang trỗi dậy nhanh chóng và đang đuổi theo Mỹ.
Nhưng chỉ trong vài năm ngắn ngủi, cục diện đã thay đổi.
Bị thất bại về thuế quan, rạn nứt với đồng minh gia tăng, nợ công và lạm phát ở mức cao, xung đột Trung Đông lan rộng, chia rẽ chính trị nội bộ sâu sắc... Chính phủ Mỹ đang đối mặt với nhiều cuộc khủng hoảng chồng chéo. Trong khi đó, ở bờ bên kia đại dương, Trung Quốc không ngừng tích lũy những quân bài chiến lược mới trong các lĩnh vực như năng lượng mới, trí tuệ nhân tạo, sản xuất cao cấp, chuỗi cung ứng đất hiếm...
Trang web của tạp chí Fortune nói rất thẳng thắn: Trung Quốc đã mất sáu năm để vô hiệu hóa các quân bài của Trump. Còn The New York Times thì mô tả Trump đang đối mặt với một Trung Quốc "đã không còn ngước nhìn Mỹ với sự ngưỡng mộ".
Theo các nguồn tin bên lề, thương mại, đất hiếm, trí tuệ nhân tạo, tình hình Iran và thậm chí cả vấn đề Đài Loan đều sẽ nằm trong phạm vi thảo luận.
Trong mắt các học giả phương Tây, chuyến thăm Trung Quốc lần này của Trump không còn là một lần "gây sức ép mạnh mẽ", mà giống như một "chuyến đi ổn định tình hình" mang theo áp lực thực tế. Mặc dù nhiều bên không kỳ vọng một chuyến thăm sẽ tạo ra bước đột phá mang tính lịch sử, nhưng đối với phía Mỹ, việc Trump có thể đến Trung Quốc tự nó đã mang ý nghĩa quan trọng nhất.
1. "Trump đã rút ra một bài học quan trọng"
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Quách Gia Côn cho biết, đây là cuộc gặp mặt trực tiếp lần nữa giữa nguyên thủ hai nước Mỹ-Trung sau cuộc gặp tại Busan tháng 10 năm ngoái, và cũng là lần đầu tiên sau 9 năm một Tổng thống Mỹ thăm Trung Quốc.
Ông nhấn mạnh, ngoại giao nguyên thủ có vai trò dẫn dắt chiến lược không thể thay thế đối với quan hệ Mỹ-Trung. Phía Trung Quốc sẵn sàng cùng phía Mỹ, với tinh thần bình đẳng, tôn trọng và cùng có lợi, mở rộng hợp tác, kiểm soát bất đồng, bơm thêm sự ổn định và tính xác định vào thế giới đang đầy biến động.
Đối với phía Mỹ, chuyến thăm lần này ít nhiều mang theo hàm ý "không thể không đến".
Tờ The Guardian của Anh viết chuyến thăm Trung Quốc lần này của Trump diễn ra đúng lúc Mỹ đang sa lầy trong xung đột Iran, cuộc chiến này đã trở thành "minh chứng đáng kinh ngạc về những giới hạn của sức mạnh Mỹ".
Kế hoạch thăm Trung Quốc dự kiến vào cuối tháng 3 đã bị hoãn lại do Mỹ khơi mào cuộc chiến với Iran. Ngày 10/5, kênh CNBC đánh giá, cuộc khủng hoảng eo biển Hormuz đã gây ra "một trong những cú sốc năng lượng nghiêm trọng nhất trong lịch sử", thị trường toàn cầu căng thẳng cao độ, và chính quyền Trump hiện đang rất mong muốn Trung Quốc giúp ổn định tình hình Trung Đông.
Lý do Trump lo lắng không phức tạp.
Một khi Iran phong tỏa lâu dài eo biển Hormuz, giá năng lượng toàn cầu đều sẽ bị ảnh hưởng, mà giá xăng dầu và mức lạm phát trong nước Mỹ lại liên quan trực tiếp đến tỷ lệ ủng hộ của Trump và triển vọng bầu cử giữa kỳ của toàn bộ Đảng Cộng hòa.
Mỹ hiện vừa phải duy trì đầu tư quân sự ở Trung Đông, vừa phải tiếp tục thúc đẩy cái gọi là "Chiến lược Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương", đồng thời còn phải đối mặt với giá cả cao, thâm hụt tài chính và chia rẽ chính trị nội bộ, áp lực rõ ràng không nhỏ.
Chính trong bối cảnh này, lãnh đạo phe Dân chủ tại Ủy ban Quân vụ Thượng viện Mỹ Jack Reed nói với The Hill Trump đang đến Bắc Kinh với tư thế "yếu thế".
Reed chỉ ra, Mỹ một mặt sa lầy trong xung đột Iran, mặt khác lại phải đối mặt với giá dầu cao, giá cả leo thang và lo ngại của người dân về kinh tế, trong khi một phần nguồn lực quân sự Mỹ còn bị điều từ Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương sang Trung Đông, điều này làm suy yếu sự chuẩn bị chiến lược của Mỹ ở hướng châu Á-Thái Bình Dương.
"Đây không phải là một vị thế đàm phán mạnh mẽ," ông nói.
Quan trọng hơn, chính phủ Mỹ ngày nay ngày càng nhận ra rằng: Chỉ dựa vào thuế quan và trừng phạt, đã rất khó buộc Trung Quốc nhượng bộ.
Trang web của Viện Brookings, một think tank của Mỹ, ngày 4/5 đăng tải quan điểm chuyên gia, cho rằng Trump trong quá khứ đã rút ra một bài học quan trọng, đó là mặc dù ông ta có thể gây tổn thương cho phía Trung Quốc, nhưng đều sẽ dẫn đến sự phản kích mạnh mẽ.
Kể từ nhiệm kỳ thứ hai, Trump tiếp tục giương cao "cây gậy thuế quan", đánh thuế cao đối với hàng hóa Trung Quốc và thúc đẩy các biện pháp hạn chế công nghệ nghiêm ngặt hơn. Nhưng kết quả lại không như Washington dự liệu.
Không chỉ vậy, "thuế quan đối đẳng" mà ông ta dựa vào để thúc đẩy hành vi bắt nạt thương mại, đã bị Tòa án Tối cao Mỹ ra phán quyết tước bỏ vũ khí.
Tờ The Guardian của Anh dẫn lời Jake Werner, Quyền Giám đốc Dự án Đông Á của Viện nghiên cứu Quincy (Mỹ), chỉ ra Trump vốn định dùng chiến tranh thương mại để "buộc Trung Quốc thừa nhận lợi thế của Mỹ", nhưng cuối cùng phát hiện mình không làm được, bởi vì "Trung Quốc luôn có thể phản kích hiệu quả".
Cùng lúc đó, biểu hiện xuất nhập khẩu của Trung Quốc vẫn vượt quá kỳ vọng của nhiều tổ chức phương Tây. Trong bối cảnh sự bất định và rủi ro của thương mại quốc tế ngày càng gia tăng, Trung Quốc đã trở thành "quả tạ ổn định" của thương mại toàn cầu và động lực then chốt cho tăng trưởng thương mại.
Hãng Reuters dẫn số liệu hải quan đưa tin, hai tháng đầu năm nay, xuất khẩu của Trung Quốc tăng 21,8% so với cùng kỳ, vượt xa mức dự báo 7,1% trước đó của thị trường; tháng 4, xuất khẩu Trung Quốc lại tăng 14,1% so với cùng kỳ, thặng dư thương mại tiếp tục mở rộng.
Ngay cả khi Mỹ liên tục thúc đẩy "tách rời" và "giảm thiểu rủi ro", vị thế chủ đạo của ngành sản xuất Trung Quốc trong chuỗi công nghiệp toàn cầu vẫn khó có thể thay thế.
2. Trump muốn đàm phán về điều gì?
Từ thông tin được tiết lộ hiện nay, các chủ đề của cuộc đàm phán lần này khá đa dạng.
Reuters ngày 10 đưa tin dự đoán, phía Mỹ dự kiến sẽ thảo luận với phía Trung Quốc về các vấn đề như Iran, trí tuệ nhân tạo, vũ khí hạt nhân, nguồn cung đất hiếm và việc gia hạn tạm ngừng thương mại.
Trong đó, vấn đề Iran rất có thể sẽ trở thành một trong những chủ đề trọng tâm.
CNBC chỉ ra rằng, cuộc chiến Iran có thể "thu hẹp" không gian đàm phán của hai bên về vấn đề thuế quan và đất hiếm, bởi vì Mỹ hiện đang rất cần Trung Quốc hỗ trợ ổn định tình hình Trung Đông.
Cùng lúc đó, phía Mỹ cũng hy vọng tiếp tục duy trì sự ổn định nguồn cung đất hiếm.
Sau khi Trung Quốc siết chặt kiểm soát xuất khẩu đất hiếm vào năm ngoái, vấn đề áp lực lên chuỗi cung ứng của Mỹ bắt đầu ngày càng rõ rệt. Từ xe năng lượng mới đến thiết bị quân sự, từ sản xuất chip đến phát điện gió, rất nhiều ngành công nghiệp then chốt đều phụ thuộc cao vào nguồn cung đất hiếm của Trung Quốc, một số nhà máy của Mỹ thậm chí từng đối mặt với nguy cơ ngừng hoạt động.
Theo tiết lộ của truyền thông nước ngoài, Mỹ và Trung Quốc có thể thảo luận về việc gia hạn hiệp định khoáng sản then chốt hiện tại, đồng thời thúc đẩy thiết lập các cơ chế mới như "Ủy ban Thương mại" và "Ủy ban Đầu tư", để điều phối thương mại và đầu tư song phương.
Ngoài thương mại và chuỗi cung ứng, trí tuệ nhân tạo cũng đang trở thành trọng tâm quan tâm mới.
"Đã đến lúc Mỹ và Trung Quốc bắt đầu đối thoại về vấn đề này," Kyle Chan, nghiên cứu viên tại Trung tâm Trung Quốc John L. Thornton thuộc Viện Brookings, cho biết, Mỹ và Trung Quốc là hai siêu cường trí tuệ nhân tạo hàng đầu thế giới. Gần như tất cả các mô hình AI tiên tiến nhất và được ứng dụng rộng rãi nhất đều được hai nước này phát triển. Khi khả năng của các hệ thống AI tăng cường nhanh chóng, các loại rủi ro phát sinh từ đó cũng gia tăng.
Tuy nhiên, hai bên Mỹ-Trung hầu như thiếu giao tiếp về vấn đề AI, đặc biệt rõ rệt ở cấp độ chính thức.
"Nhưng tình hình có thể sẽ có bước ngoặt," Chan nói, sự cạnh tranh gay gắt giữa Mỹ và Trung Quốc trong lĩnh vực AI gần như chắc chắn sẽ tiếp diễn, nhưng trong điều kiện lý tưởng, hai bên có thể nhân dịp hội nghị thượng đỉnh lần này để tiến những bước đi, hợp tác trong các lĩnh vực cùng quan tâm.
Vấn đề Đài Loan vẫn là một trong những tiêu điểm nhạy cảm nhất.
Truyền thông tiếng Anh Hồng Kông South China Morning Post cho rằng, Bắc Kinh hy vọng phía Mỹ sẽ làm rõ hơn nữa lập trường phản đối "độc lập Đài Loan" trong các phát biểu liên quan đến Đài Loan, và giảm hỗ trợ quân sự cho Đài Loan. Trong khi đó, The Guardian đề cập rằng, nội bộ Mỹ lo ngại Trump có thể đưa ra một số "nhượng bộ mơ hồ" về vấn đề Đài Loan.
Phía Trung Quốc đã nhiều lần cảnh báo chính thức với phía Mỹ, vấn đề Đài Loan là cốt lõi trong các lợi ích cốt lõi của Trung Quốc, là nền tảng trong nền tảng chính trị của quan hệ Mỹ-Trung. Tuân thủ nguyên tắc Một Trung Quốc và ba thông cáo chung Mỹ-Trung, thực hiện các cam kết mà các chính phủ Mỹ nhiều nhiệm kỳ đã đưa ra về vấn đề Đài Loan, là nghĩa vụ quốc tế mà phía Mỹ phải thực hiện, cũng là tiền đề cần thiết để quan hệ Mỹ-Trung ổn định, lành mạnh và phát triển bền vững.
3. "Trung Quốc đã mất 6 năm để vô hiệu hóa quân bài của Trump"
Đặt trong bối cảnh thời cuộc hiện nay để nhìn nhận chuyến thăm Trung Quốc lần này, thực tế trực quan nhất là: Cấu trúc nền tảng của quan hệ Mỹ-Trung đã thay đổi quỹ đạo.
Cây bút chuyên mục của Bloomberg, Hal Brands, cho rằng, thách thức của Trung Quốc đối với sức mạnh Mỹ ngày càng nghiêm trọng. Chính sách đối với Trung Quốc trong nhiệm kỳ đầu của Trump có thể nói là một cuộc phiêu lưu, trong ba năm đã khiến cạnh tranh giữa Mỹ và Trung Quốc trên các lĩnh vực trở nên gay gắt; nhiệm kỳ thứ hai còn cực đoan và thất thường hơn.
Nhưng kết quả lần này thì khác. Ban đầu, Mỹ áp thuế cực cao đối với Trung Quốc, "phe diều hâu siêu cấp" ở Washington hung hăng; tuy nhiên, sau khi thất bại ban đầu trong chiến tranh thương mại, cả thuế quan lẫn lập trường của phe diều hâu đều hạ nhiệt.
"Chính quyền Trump dường như cứng rắn, nhưng thực tế lại đặt nền kinh tế Mỹ vào rủi ro bị Trung Quốc phản công," Adam Posen của Viện Kinh tế Quốc tế Peterson nói.
Xét cho cùng, Trung Quốc giờ đây đã khác xưa.
Bài báo ngày 7/5 của The New York Times cho rằng, Trump sắp thăm một Trung Quốc "đã không còn ngước nhìn Mỹ với sự ngưỡng mộ".
Bài báo chỉ ra ngày nay ngày càng nhiều người Trung Quốc bắt đầu xem Mỹ như một "vấn đề cần đối phó", thay vì một "tấm gương đáng noi theo".
Theo quan điểm của The New York Times, chiến tranh thương mại của Trump, xung đột Iran và sự chia rẽ chính trị nội bộ Mỹ, ngược lại đã đẩy nhanh sự thay đổi tâm lý này.
"Khi Trump đến Bắc Kinh, trong mắt người Trung Quốc, ông ta có thể sẽ là một trong những Tổng thống Mỹ yếu thế nhất trong lịch sử."
Sự thay đổi này cũng thể hiện trong thái độ của các doanh nghiệp Trung Quốc.
Reuters ngày 7 đưa tin phỏng vấn một nhân viên kinh doanh của một doanh nghiệp xuất khẩu Trung Quốc, doanh nghiệp của anh ta có lượng lớn sản phẩm bán sang Mỹ, nhưng đối với chuyến thăm Trung Quốc sắp tới của Trump, cô ấy tỏ ra rất bình thản.
"Dù ông ta đến để đàm phán hay tuyên chiến, cũng sẽ không tạo ra mối đe dọa lớn đối với chúng tôi."
Đằng sau điều này, chính là sự tự tin mang lại từ chuỗi cung ứng hoàn chỉnh và khả năng đa dạng hóa thị trường của ngành sản xuất Trung Quốc.
South China Morning Post của Hồng Kông ngày 11 phân tích, kể từ khi tung ra "quân bài đất hiếm" vào năm ngoái, sự tự tin của phía Trung Quốc đối với đòn bẩy kinh tế của mình đã tăng lên rõ rệt, trong khi lo ngại về mối đe dọa thuế quan của Mỹ đã giảm xuống đáng kể. "Bằng cách hạn chế xuất khẩu đất hiếm, Trung Quốc đã khiến Mỹ phải quỳ gối, và giảm bớt nỗi sợ của Bắc Kinh trước việc Mỹ leo thang thuế quan hoặc trừng phạt."
Tạp chí Fortune đưa ra phép ẩn dụ như sau: Trump tưởng mình mang theo quân bài đến Bắc Kinh, nhưng Trung Quốc đã mất 6 năm để đảm bảo rằng ông ta không có quân bài nào.
Bài báo cho rằng, kể từ sự kiện Mạnh Vãn Chu và việc Huawei bị trừng phạt năm 2018, Bắc Kinh đã bắt đầu tăng cường hệ thống dự trữ tài nguyên chiến lược và an ninh chuỗi cung ứng, và giờ đây đã sở hữu năng lực then chốt đủ để ảnh hưởng đến chuỗi công nghiệp toàn cầu.
Điều này cũng có nghĩa là, Mỹ hiện đang đối mặt không còn là Trung Quốc của năm 2017 nữa.
4. Trump bị nhắc nhở: Chú ý cách phát biểu về Trung Quốc
Dư luận phổ biến dự đoán, cuộc gặp lần này khó có thể tạo ra những thỏa thuận lớn mang tính đảo ngược, nhưng điều này không ảnh hưởng đến giá trị của chuyến thăm, ổn định quan hệ song phương và kiểm soát bất đồng mới là yêu cầu cốt lõi của chính quyền Trump.
"Đối với phía Mỹ, việc Trump sắp đến Bắc Kinh, bản thân sự kiện này đã là ý nghĩa quan trọng nhất của chuyến đi."
Susan Thornton, cựu Trợ lý Ngoại trưởng phụ trách các vấn đề Đông Á và Thái Bình Dương của Bộ Ngoại giao Mỹ, hiện là Nghiên cứu viên cao cấp tại Trung tâm Trung Quốc Paul Tsai thuộc Đại học Yale, cho biết, kể từ đại dịch COVID-19, tâm lý thiếu tin tưởng lẫn nhau giữa Mỹ và Trung Quốc đã tăng vọt, các kênh giao tiếp song phương xuyên Thái Bình Dương đã thu hẹp đáng kể.
Chín năm trước, trong chuyến thăm Trung Quốc đầu tiên của Trump, Washington khi đó vẫn quen với tư thế bá quyền nhìn từ trên cao xuống, còn Trung Quốc chủ yếu được xem là một quốc gia đang trỗi dậy nhanh chóng và đang đuổi theo Mỹ.
Nhưng chỉ trong vài năm ngắn ngủi, cục diện đã thay đổi.
Bị thất bại về thuế quan, rạn nứt với đồng minh gia tăng, nợ công và lạm phát ở mức cao, xung đột Trung Đông lan rộng, chia rẽ chính trị nội bộ sâu sắc... Chính phủ Mỹ đang đối mặt với nhiều cuộc khủng hoảng chồng chéo. Trong khi đó, ở bờ bên kia đại dương, Trung Quốc không ngừng tích lũy những quân bài chiến lược mới trong các lĩnh vực như năng lượng mới, trí tuệ nhân tạo, sản xuất cao cấp, chuỗi cung ứng đất hiếm...
Trang web của tạp chí Fortune nói rất thẳng thắn: Trung Quốc đã mất sáu năm để vô hiệu hóa các quân bài của Trump. Còn The New York Times thì mô tả Trump đang đối mặt với một Trung Quốc "đã không còn ngước nhìn Mỹ với sự ngưỡng mộ".
Theo các nguồn tin bên lề, thương mại, đất hiếm, trí tuệ nhân tạo, tình hình Iran và thậm chí cả vấn đề Đài Loan đều sẽ nằm trong phạm vi thảo luận.
Trong mắt các học giả phương Tây, chuyến thăm Trung Quốc lần này của Trump không còn là một lần "gây sức ép mạnh mẽ", mà giống như một "chuyến đi ổn định tình hình" mang theo áp lực thực tế. Mặc dù nhiều bên không kỳ vọng một chuyến thăm sẽ tạo ra bước đột phá mang tính lịch sử, nhưng đối với phía Mỹ, việc Trump có thể đến Trung Quốc tự nó đã mang ý nghĩa quan trọng nhất.
1. "Trump đã rút ra một bài học quan trọng"
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Quách Gia Côn cho biết, đây là cuộc gặp mặt trực tiếp lần nữa giữa nguyên thủ hai nước Mỹ-Trung sau cuộc gặp tại Busan tháng 10 năm ngoái, và cũng là lần đầu tiên sau 9 năm một Tổng thống Mỹ thăm Trung Quốc.
Ông nhấn mạnh, ngoại giao nguyên thủ có vai trò dẫn dắt chiến lược không thể thay thế đối với quan hệ Mỹ-Trung. Phía Trung Quốc sẵn sàng cùng phía Mỹ, với tinh thần bình đẳng, tôn trọng và cùng có lợi, mở rộng hợp tác, kiểm soát bất đồng, bơm thêm sự ổn định và tính xác định vào thế giới đang đầy biến động.
Đối với phía Mỹ, chuyến thăm lần này ít nhiều mang theo hàm ý "không thể không đến".
Tờ The Guardian của Anh viết chuyến thăm Trung Quốc lần này của Trump diễn ra đúng lúc Mỹ đang sa lầy trong xung đột Iran, cuộc chiến này đã trở thành "minh chứng đáng kinh ngạc về những giới hạn của sức mạnh Mỹ".
Kế hoạch thăm Trung Quốc dự kiến vào cuối tháng 3 đã bị hoãn lại do Mỹ khơi mào cuộc chiến với Iran. Ngày 10/5, kênh CNBC đánh giá, cuộc khủng hoảng eo biển Hormuz đã gây ra "một trong những cú sốc năng lượng nghiêm trọng nhất trong lịch sử", thị trường toàn cầu căng thẳng cao độ, và chính quyền Trump hiện đang rất mong muốn Trung Quốc giúp ổn định tình hình Trung Đông.
Lý do Trump lo lắng không phức tạp.
Một khi Iran phong tỏa lâu dài eo biển Hormuz, giá năng lượng toàn cầu đều sẽ bị ảnh hưởng, mà giá xăng dầu và mức lạm phát trong nước Mỹ lại liên quan trực tiếp đến tỷ lệ ủng hộ của Trump và triển vọng bầu cử giữa kỳ của toàn bộ Đảng Cộng hòa.
Mỹ hiện vừa phải duy trì đầu tư quân sự ở Trung Đông, vừa phải tiếp tục thúc đẩy cái gọi là "Chiến lược Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương", đồng thời còn phải đối mặt với giá cả cao, thâm hụt tài chính và chia rẽ chính trị nội bộ, áp lực rõ ràng không nhỏ.
Chính trong bối cảnh này, lãnh đạo phe Dân chủ tại Ủy ban Quân vụ Thượng viện Mỹ Jack Reed nói với The Hill Trump đang đến Bắc Kinh với tư thế "yếu thế".
Reed chỉ ra, Mỹ một mặt sa lầy trong xung đột Iran, mặt khác lại phải đối mặt với giá dầu cao, giá cả leo thang và lo ngại của người dân về kinh tế, trong khi một phần nguồn lực quân sự Mỹ còn bị điều từ Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương sang Trung Đông, điều này làm suy yếu sự chuẩn bị chiến lược của Mỹ ở hướng châu Á-Thái Bình Dương.
"Đây không phải là một vị thế đàm phán mạnh mẽ," ông nói.
Quan trọng hơn, chính phủ Mỹ ngày nay ngày càng nhận ra rằng: Chỉ dựa vào thuế quan và trừng phạt, đã rất khó buộc Trung Quốc nhượng bộ.
Trang web của Viện Brookings, một think tank của Mỹ, ngày 4/5 đăng tải quan điểm chuyên gia, cho rằng Trump trong quá khứ đã rút ra một bài học quan trọng, đó là mặc dù ông ta có thể gây tổn thương cho phía Trung Quốc, nhưng đều sẽ dẫn đến sự phản kích mạnh mẽ.
Kể từ nhiệm kỳ thứ hai, Trump tiếp tục giương cao "cây gậy thuế quan", đánh thuế cao đối với hàng hóa Trung Quốc và thúc đẩy các biện pháp hạn chế công nghệ nghiêm ngặt hơn. Nhưng kết quả lại không như Washington dự liệu.
Không chỉ vậy, "thuế quan đối đẳng" mà ông ta dựa vào để thúc đẩy hành vi bắt nạt thương mại, đã bị Tòa án Tối cao Mỹ ra phán quyết tước bỏ vũ khí.
Tờ The Guardian của Anh dẫn lời Jake Werner, Quyền Giám đốc Dự án Đông Á của Viện nghiên cứu Quincy (Mỹ), chỉ ra Trump vốn định dùng chiến tranh thương mại để "buộc Trung Quốc thừa nhận lợi thế của Mỹ", nhưng cuối cùng phát hiện mình không làm được, bởi vì "Trung Quốc luôn có thể phản kích hiệu quả".
Cùng lúc đó, biểu hiện xuất nhập khẩu của Trung Quốc vẫn vượt quá kỳ vọng của nhiều tổ chức phương Tây. Trong bối cảnh sự bất định và rủi ro của thương mại quốc tế ngày càng gia tăng, Trung Quốc đã trở thành "quả tạ ổn định" của thương mại toàn cầu và động lực then chốt cho tăng trưởng thương mại.
Hãng Reuters dẫn số liệu hải quan đưa tin, hai tháng đầu năm nay, xuất khẩu của Trung Quốc tăng 21,8% so với cùng kỳ, vượt xa mức dự báo 7,1% trước đó của thị trường; tháng 4, xuất khẩu Trung Quốc lại tăng 14,1% so với cùng kỳ, thặng dư thương mại tiếp tục mở rộng.
Ngay cả khi Mỹ liên tục thúc đẩy "tách rời" và "giảm thiểu rủi ro", vị thế chủ đạo của ngành sản xuất Trung Quốc trong chuỗi công nghiệp toàn cầu vẫn khó có thể thay thế.
2. Trump muốn đàm phán về điều gì?
Từ thông tin được tiết lộ hiện nay, các chủ đề của cuộc đàm phán lần này khá đa dạng.
Reuters ngày 10 đưa tin dự đoán, phía Mỹ dự kiến sẽ thảo luận với phía Trung Quốc về các vấn đề như Iran, trí tuệ nhân tạo, vũ khí hạt nhân, nguồn cung đất hiếm và việc gia hạn tạm ngừng thương mại.
Trong đó, vấn đề Iran rất có thể sẽ trở thành một trong những chủ đề trọng tâm.
CNBC chỉ ra rằng, cuộc chiến Iran có thể "thu hẹp" không gian đàm phán của hai bên về vấn đề thuế quan và đất hiếm, bởi vì Mỹ hiện đang rất cần Trung Quốc hỗ trợ ổn định tình hình Trung Đông.
Cùng lúc đó, phía Mỹ cũng hy vọng tiếp tục duy trì sự ổn định nguồn cung đất hiếm.
Sau khi Trung Quốc siết chặt kiểm soát xuất khẩu đất hiếm vào năm ngoái, vấn đề áp lực lên chuỗi cung ứng của Mỹ bắt đầu ngày càng rõ rệt. Từ xe năng lượng mới đến thiết bị quân sự, từ sản xuất chip đến phát điện gió, rất nhiều ngành công nghiệp then chốt đều phụ thuộc cao vào nguồn cung đất hiếm của Trung Quốc, một số nhà máy của Mỹ thậm chí từng đối mặt với nguy cơ ngừng hoạt động.
Theo tiết lộ của truyền thông nước ngoài, Mỹ và Trung Quốc có thể thảo luận về việc gia hạn hiệp định khoáng sản then chốt hiện tại, đồng thời thúc đẩy thiết lập các cơ chế mới như "Ủy ban Thương mại" và "Ủy ban Đầu tư", để điều phối thương mại và đầu tư song phương.
Ngoài thương mại và chuỗi cung ứng, trí tuệ nhân tạo cũng đang trở thành trọng tâm quan tâm mới.
"Đã đến lúc Mỹ và Trung Quốc bắt đầu đối thoại về vấn đề này," Kyle Chan, nghiên cứu viên tại Trung tâm Trung Quốc John L. Thornton thuộc Viện Brookings, cho biết, Mỹ và Trung Quốc là hai siêu cường trí tuệ nhân tạo hàng đầu thế giới. Gần như tất cả các mô hình AI tiên tiến nhất và được ứng dụng rộng rãi nhất đều được hai nước này phát triển. Khi khả năng của các hệ thống AI tăng cường nhanh chóng, các loại rủi ro phát sinh từ đó cũng gia tăng.
Tuy nhiên, hai bên Mỹ-Trung hầu như thiếu giao tiếp về vấn đề AI, đặc biệt rõ rệt ở cấp độ chính thức.
"Nhưng tình hình có thể sẽ có bước ngoặt," Chan nói, sự cạnh tranh gay gắt giữa Mỹ và Trung Quốc trong lĩnh vực AI gần như chắc chắn sẽ tiếp diễn, nhưng trong điều kiện lý tưởng, hai bên có thể nhân dịp hội nghị thượng đỉnh lần này để tiến những bước đi, hợp tác trong các lĩnh vực cùng quan tâm.
Vấn đề Đài Loan vẫn là một trong những tiêu điểm nhạy cảm nhất.
Truyền thông tiếng Anh Hồng Kông South China Morning Post cho rằng, Bắc Kinh hy vọng phía Mỹ sẽ làm rõ hơn nữa lập trường phản đối "độc lập Đài Loan" trong các phát biểu liên quan đến Đài Loan, và giảm hỗ trợ quân sự cho Đài Loan. Trong khi đó, The Guardian đề cập rằng, nội bộ Mỹ lo ngại Trump có thể đưa ra một số "nhượng bộ mơ hồ" về vấn đề Đài Loan.
Phía Trung Quốc đã nhiều lần cảnh báo chính thức với phía Mỹ, vấn đề Đài Loan là cốt lõi trong các lợi ích cốt lõi của Trung Quốc, là nền tảng trong nền tảng chính trị của quan hệ Mỹ-Trung. Tuân thủ nguyên tắc Một Trung Quốc và ba thông cáo chung Mỹ-Trung, thực hiện các cam kết mà các chính phủ Mỹ nhiều nhiệm kỳ đã đưa ra về vấn đề Đài Loan, là nghĩa vụ quốc tế mà phía Mỹ phải thực hiện, cũng là tiền đề cần thiết để quan hệ Mỹ-Trung ổn định, lành mạnh và phát triển bền vững.
3. "Trung Quốc đã mất 6 năm để vô hiệu hóa quân bài của Trump"
Đặt trong bối cảnh thời cuộc hiện nay để nhìn nhận chuyến thăm Trung Quốc lần này, thực tế trực quan nhất là: Cấu trúc nền tảng của quan hệ Mỹ-Trung đã thay đổi quỹ đạo.
Cây bút chuyên mục của Bloomberg, Hal Brands, cho rằng, thách thức của Trung Quốc đối với sức mạnh Mỹ ngày càng nghiêm trọng. Chính sách đối với Trung Quốc trong nhiệm kỳ đầu của Trump có thể nói là một cuộc phiêu lưu, trong ba năm đã khiến cạnh tranh giữa Mỹ và Trung Quốc trên các lĩnh vực trở nên gay gắt; nhiệm kỳ thứ hai còn cực đoan và thất thường hơn.
Nhưng kết quả lần này thì khác. Ban đầu, Mỹ áp thuế cực cao đối với Trung Quốc, "phe diều hâu siêu cấp" ở Washington hung hăng; tuy nhiên, sau khi thất bại ban đầu trong chiến tranh thương mại, cả thuế quan lẫn lập trường của phe diều hâu đều hạ nhiệt.
"Chính quyền Trump dường như cứng rắn, nhưng thực tế lại đặt nền kinh tế Mỹ vào rủi ro bị Trung Quốc phản công," Adam Posen của Viện Kinh tế Quốc tế Peterson nói.
Xét cho cùng, Trung Quốc giờ đây đã khác xưa.
Bài báo ngày 7/5 của The New York Times cho rằng, Trump sắp thăm một Trung Quốc "đã không còn ngước nhìn Mỹ với sự ngưỡng mộ".
Bài báo chỉ ra ngày nay ngày càng nhiều người Trung Quốc bắt đầu xem Mỹ như một "vấn đề cần đối phó", thay vì một "tấm gương đáng noi theo".
Theo quan điểm của The New York Times, chiến tranh thương mại của Trump, xung đột Iran và sự chia rẽ chính trị nội bộ Mỹ, ngược lại đã đẩy nhanh sự thay đổi tâm lý này.
"Khi Trump đến Bắc Kinh, trong mắt người Trung Quốc, ông ta có thể sẽ là một trong những Tổng thống Mỹ yếu thế nhất trong lịch sử."
Sự thay đổi này cũng thể hiện trong thái độ của các doanh nghiệp Trung Quốc.
Reuters ngày 7 đưa tin phỏng vấn một nhân viên kinh doanh của một doanh nghiệp xuất khẩu Trung Quốc, doanh nghiệp của anh ta có lượng lớn sản phẩm bán sang Mỹ, nhưng đối với chuyến thăm Trung Quốc sắp tới của Trump, cô ấy tỏ ra rất bình thản.
"Dù ông ta đến để đàm phán hay tuyên chiến, cũng sẽ không tạo ra mối đe dọa lớn đối với chúng tôi."
Đằng sau điều này, chính là sự tự tin mang lại từ chuỗi cung ứng hoàn chỉnh và khả năng đa dạng hóa thị trường của ngành sản xuất Trung Quốc.
South China Morning Post của Hồng Kông ngày 11 phân tích, kể từ khi tung ra "quân bài đất hiếm" vào năm ngoái, sự tự tin của phía Trung Quốc đối với đòn bẩy kinh tế của mình đã tăng lên rõ rệt, trong khi lo ngại về mối đe dọa thuế quan của Mỹ đã giảm xuống đáng kể. "Bằng cách hạn chế xuất khẩu đất hiếm, Trung Quốc đã khiến Mỹ phải quỳ gối, và giảm bớt nỗi sợ của Bắc Kinh trước việc Mỹ leo thang thuế quan hoặc trừng phạt."
Tạp chí Fortune đưa ra phép ẩn dụ như sau: Trump tưởng mình mang theo quân bài đến Bắc Kinh, nhưng Trung Quốc đã mất 6 năm để đảm bảo rằng ông ta không có quân bài nào.
Bài báo cho rằng, kể từ sự kiện Mạnh Vãn Chu và việc Huawei bị trừng phạt năm 2018, Bắc Kinh đã bắt đầu tăng cường hệ thống dự trữ tài nguyên chiến lược và an ninh chuỗi cung ứng, và giờ đây đã sở hữu năng lực then chốt đủ để ảnh hưởng đến chuỗi công nghiệp toàn cầu.
Điều này cũng có nghĩa là, Mỹ hiện đang đối mặt không còn là Trung Quốc của năm 2017 nữa.
4. Trump bị nhắc nhở: Chú ý cách phát biểu về Trung Quốc
Dư luận phổ biến dự đoán, cuộc gặp lần này khó có thể tạo ra những thỏa thuận lớn mang tính đảo ngược, nhưng điều này không ảnh hưởng đến giá trị của chuyến thăm, ổn định quan hệ song phương và kiểm soát bất đồng mới là yêu cầu cốt lõi của chính quyền Trump.
"Đối với phía Mỹ, việc Trump sắp đến Bắc Kinh, bản thân sự kiện này đã là ý nghĩa quan trọng nhất của chuyến đi."
Susan Thornton, cựu Trợ lý Ngoại trưởng phụ trách các vấn đề Đông Á và Thái Bình Dương của Bộ Ngoại giao Mỹ, hiện là Nghiên cứu viên cao cấp tại Trung tâm Trung Quốc Paul Tsai thuộc Đại học Yale, cho biết, kể từ đại dịch COVID-19, tâm lý thiếu tin tưởng lẫn nhau giữa Mỹ và Trung Quốc đã tăng vọt, các kênh giao tiếp song phương xuyên Thái Bình Dương đã thu hẹp đáng kể.
Biden là Tổng thống Mỹ đầu tiên chưa từng thăm Trung Quốc kể từ khi hai nước thiết lập quan hệ ngoại giao, các chuyến thăm qua lại ở cấp Quốc hội cũng giảm mạnh tương tự.
"Hiện nay, giao tiếp ở cấp nguyên thủ đã là rào chắn ổn định duy nhất còn lại của quan hệ Mỹ-Trung; chỉ dựa vào kênh giao tiếp này mới có thể tránh được những hiểu lầm chiến lược cuối cùng trượt vào xung đột."
Thornton bổ sung trong năm đầu của nhiệm kỳ thứ hai, Trump đã tăng cường giao tiếp với phía Trung Quốc, thể hiện sự linh hoạt và mong muốn duy trì các kênh giao tiếp thông suốt. "Những cuộc gặp này là hy vọng tốt nhất của chúng ta để ngăn ngừa hiểu lầm, và nên được hoan nghênh. Sự xa cách liên tục là quá nguy hiểm."
Edgard Kagan, cựu Đại sứ Mỹ tại Malaysia, cũng cho rằng điều này đánh dấu một bước tiến nhỏ hướng tới sự ổn định và có thể dự đoán hơn của quan hệ Mỹ-Trung - mối quan hệ song phương quan trọng nhất toàn cầu.
Theo quan điểm của cây bút chuyên mục Bloomberg Hal Brands, hướng đi của cạnh tranh Mỹ-Trung sẽ chịu ảnh hưởng bởi kết quả cuộc gặp tại Bắc Kinh, nhưng điều định hình sâu sắc hơn xu thế này là những việc hai bên làm hoặc không làm trong phần còn lại của nhiệm kỳ Trump và sau đó.
Quan hệ Mỹ-Trung hiện nay đã không còn chỉ là vấn đề song phương.
"Hầu như tất cả các quốc gia đều có liên quan đến kết quả của cuộc đàm phán này," Chad Bown, nghiên cứu viên cao cấp tại Viện Kinh tế Quốc tế Peterson, nói.
Giới thị trường cho rằng, châu Âu lo ngại về sự thay đổi của mô hình thương mại và năng lượng, Đông Nam Á quan tâm đến rủi ro chuyển dịch chuỗi công nghiệp, Nga quan sát xem Mỹ và Trung Quốc có giảm bớt đối đầu hay không, còn thị trường tài chính toàn cầu thì cố gắng phán đoán liệu có xuất hiện một vòng leo thang xung đột mới hay không.
Chuyên gia của Viện Brookings cho rằng, ý nghĩa lớn nhất của cuộc gặp lần này có lẽ không nằm ở "đạt được bao nhiêu đột phá lớn", mà là tránh để quan hệ mất kiểm soát.
Phân tích chỉ ra rằng, hiện nay sự tin cậy lẫn nhau giữa Mỹ và Trung Quốc đã giảm nghiêm trọng, và giao tiếp cấp cao gần như đã trở thành "rào chắn cuối cùng" để ngăn ngừa hiểu lầm - "Điều thế giới thực sự cần không phải là Mỹ và Trung Quốc xóa bỏ bất đồng trong một đêm, mà là tránh để cạnh tranh trượt vào tình trạng mất kiểm soát nguy hiểm."
Các học giả phương Tây thận trọng kỳ vọng vào sự cải thiện quan hệ Mỹ-Trung, trong khi Trump - người vốn nổi tiếng là nói năng tùy tiện - cũng khiến họ lo lắng.
Michael E. O'Hanlon, nghiên cứu viên cao cấp của tạp chí Foreign Policy, liên tiếp đưa ra một số lời khuyên "đừng" cho Trump: Đừng sử dụng những lời lẽ kích động mà một số quan chức Mỹ gần đây thường dùng khi nói về Trung Quốc, đừng gán cho Trung Quốc những cái gọi là "diệt chủng" hay "trục ác quỷ", cũng đừng định tính Trung Quốc là "kẻ thù hay đối thủ", bởi vì những phát biểu kiểu này hoặc là quá cực đoan, có tính kích động quá mạnh, hoặc là phiến diện, vừa không mang tính xây dựng, vừa thiếu công bằng.
"Những lời lẽ phóng đại và chỉ trích kiểu công kích cá nhân tuyệt đối không phải là lựa chọn sáng suốt," O'Hanlon nói.
Lời nói của ông phản ánh nhận thức phổ biến của cộng đồng quốc tế về mô hình mới trong cách thức Mỹ và Trung Quốc chung sống.
Thời đại đã thay đổi, cuộc cạnh tranh Mỹ-Trung đã khác xưa rất nhiều. So với năm đó, Trung Quốc hiện nay bình thản hơn nhiều.
Đàm phán, có thể hợp tác.
Gây sức ép, cũng chưa chắc đã ép được.
Và đây, có lẽ chính là thực tế lớn nhất mà Trump phải đối mặt trong chuyến đi lần này.
"Hiện nay, giao tiếp ở cấp nguyên thủ đã là rào chắn ổn định duy nhất còn lại của quan hệ Mỹ-Trung; chỉ dựa vào kênh giao tiếp này mới có thể tránh được những hiểu lầm chiến lược cuối cùng trượt vào xung đột."
Thornton bổ sung trong năm đầu của nhiệm kỳ thứ hai, Trump đã tăng cường giao tiếp với phía Trung Quốc, thể hiện sự linh hoạt và mong muốn duy trì các kênh giao tiếp thông suốt. "Những cuộc gặp này là hy vọng tốt nhất của chúng ta để ngăn ngừa hiểu lầm, và nên được hoan nghênh. Sự xa cách liên tục là quá nguy hiểm."
Edgard Kagan, cựu Đại sứ Mỹ tại Malaysia, cũng cho rằng điều này đánh dấu một bước tiến nhỏ hướng tới sự ổn định và có thể dự đoán hơn của quan hệ Mỹ-Trung - mối quan hệ song phương quan trọng nhất toàn cầu.
Theo quan điểm của cây bút chuyên mục Bloomberg Hal Brands, hướng đi của cạnh tranh Mỹ-Trung sẽ chịu ảnh hưởng bởi kết quả cuộc gặp tại Bắc Kinh, nhưng điều định hình sâu sắc hơn xu thế này là những việc hai bên làm hoặc không làm trong phần còn lại của nhiệm kỳ Trump và sau đó.
Quan hệ Mỹ-Trung hiện nay đã không còn chỉ là vấn đề song phương.
"Hầu như tất cả các quốc gia đều có liên quan đến kết quả của cuộc đàm phán này," Chad Bown, nghiên cứu viên cao cấp tại Viện Kinh tế Quốc tế Peterson, nói.
Giới thị trường cho rằng, châu Âu lo ngại về sự thay đổi của mô hình thương mại và năng lượng, Đông Nam Á quan tâm đến rủi ro chuyển dịch chuỗi công nghiệp, Nga quan sát xem Mỹ và Trung Quốc có giảm bớt đối đầu hay không, còn thị trường tài chính toàn cầu thì cố gắng phán đoán liệu có xuất hiện một vòng leo thang xung đột mới hay không.
Chuyên gia của Viện Brookings cho rằng, ý nghĩa lớn nhất của cuộc gặp lần này có lẽ không nằm ở "đạt được bao nhiêu đột phá lớn", mà là tránh để quan hệ mất kiểm soát.
Phân tích chỉ ra rằng, hiện nay sự tin cậy lẫn nhau giữa Mỹ và Trung Quốc đã giảm nghiêm trọng, và giao tiếp cấp cao gần như đã trở thành "rào chắn cuối cùng" để ngăn ngừa hiểu lầm - "Điều thế giới thực sự cần không phải là Mỹ và Trung Quốc xóa bỏ bất đồng trong một đêm, mà là tránh để cạnh tranh trượt vào tình trạng mất kiểm soát nguy hiểm."
Các học giả phương Tây thận trọng kỳ vọng vào sự cải thiện quan hệ Mỹ-Trung, trong khi Trump - người vốn nổi tiếng là nói năng tùy tiện - cũng khiến họ lo lắng.
Michael E. O'Hanlon, nghiên cứu viên cao cấp của tạp chí Foreign Policy, liên tiếp đưa ra một số lời khuyên "đừng" cho Trump: Đừng sử dụng những lời lẽ kích động mà một số quan chức Mỹ gần đây thường dùng khi nói về Trung Quốc, đừng gán cho Trung Quốc những cái gọi là "diệt chủng" hay "trục ác quỷ", cũng đừng định tính Trung Quốc là "kẻ thù hay đối thủ", bởi vì những phát biểu kiểu này hoặc là quá cực đoan, có tính kích động quá mạnh, hoặc là phiến diện, vừa không mang tính xây dựng, vừa thiếu công bằng.
"Những lời lẽ phóng đại và chỉ trích kiểu công kích cá nhân tuyệt đối không phải là lựa chọn sáng suốt," O'Hanlon nói.
Lời nói của ông phản ánh nhận thức phổ biến của cộng đồng quốc tế về mô hình mới trong cách thức Mỹ và Trung Quốc chung sống.
Thời đại đã thay đổi, cuộc cạnh tranh Mỹ-Trung đã khác xưa rất nhiều. So với năm đó, Trung Quốc hiện nay bình thản hơn nhiều.
Đàm phán, có thể hợp tác.
Gây sức ép, cũng chưa chắc đã ép được.
Và đây, có lẽ chính là thực tế lớn nhất mà Trump phải đối mặt trong chuyến đi lần này.
https://baomoi.com/tong-thong-my-se-tham-trung-quoc-tu-ngay-13-den-15-5-c55132155.epi
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét