NHỮNG TẤM LÒNG TRÂN QUÝ
FB Bùi Xuân Đính - Đọc bài dưới đây thấy rất cảm động khi lớp trẻ của làng Cơ Xá biết lo lắng và dám tìm cách bảo vệ quê hương. Họ đang tiếp nối cha ông để giữ hồn cho làng Việt. Thật là quý hoá. Cám ơn nhà nghiên cứu BXĐ đã lên tiếng ủng hộ họ và dân làng; bác đang giống như lớp phên dậu để lớp trẻ dựa vào và có niềm hy vọng.
Điều khiến trường hợp Cơ Xá Bắc Biên trở nên đặc biệt không chỉ ở tình yêu quê hương, mà ở phương pháp hành động có tổ chức, có nguyên tắc:
Chủ động truyền thông tích cực: Thay vì phản ứng tiêu cực hoặc lan truyền thông tin chưa kiểm chứng, nhóm trẻ lập trang Facebook "Làng Bắc Biên" với hơn 400 thành viên, tập trung vào sưu tầm tư liệu, tuyên truyền giá trị di tích, lọc nội dung gây nhiễu. Đây là minh chứng sống động cho năng lực tự quản cộng đồng, yếu tố then chốt mà nhiều chính sách phát triển đô thị thường bỏ qua.
Liên kết thế hệ: 25 tình nguyện viên trẻ làm việc dưới sự hướng dẫn của các cụ trong Ban quản lý di tích và lãnh đạo tổ dân phố. Mô hình "cố vấn – thực thi" này chính là cách tích lũy và chuyển giao vốn xã hội (social capital) – một dạng tài sản vô hình nhưng quyết định sức chống chịu của cộng đồng trước biến động.
Đối thoại có trật tự: Mọi ý kiến được phản ánh qua kênh tổ dân phố, đoàn thể, tuân thủ quy trình. Đây không phải là sự thụ động, mà là chiến lược đối thoại hiệu quả trong bối cảnh thể chế Việt Nam: vừa bảo vệ quyền lợi chính đáng, vừa giữ được sự tin cậy với chính quyền.
Câu chuyện của lớp trẻ Cơ Xá Bắc Biên không chỉ là một tấm gương về tình yêu quê hương, mà còn là lời nhắc nhở sâu sắc:
Phát triển thần tốc không có nghĩa là chạy nhanh mà bỏ lại hồn cốt dân tộc. Một mô hình tăng trưởng hai con số bền vững cho Việt Nam phải là mô hình biết lắng nghe tiếng nói của những người dân, nhất là của các bạn trẻ, biết tính toán không chỉ lợi ích kinh tế trước mắt, mà cả giá trị văn hóa–sinh thái–tâm linh cho các thế hệ tương lai.
Chúc bác và bà con làng Cơ Xá Bắc Biên giữ lại được nhiều thứ quý giá của mình. Và chúc các nhà nghiên cứu chính sách như bác Đính sẽ góp phần chuyển hóa những câu chuyện cảm động như thế này thành những đề xuất chính sách có sức nặng, giúp Việt Nam phát triển nhanh mà vẫn giữ được hồn Việt.
Chủ động truyền thông tích cực: Thay vì phản ứng tiêu cực hoặc lan truyền thông tin chưa kiểm chứng, nhóm trẻ lập trang Facebook "Làng Bắc Biên" với hơn 400 thành viên, tập trung vào sưu tầm tư liệu, tuyên truyền giá trị di tích, lọc nội dung gây nhiễu. Đây là minh chứng sống động cho năng lực tự quản cộng đồng, yếu tố then chốt mà nhiều chính sách phát triển đô thị thường bỏ qua.
Liên kết thế hệ: 25 tình nguyện viên trẻ làm việc dưới sự hướng dẫn của các cụ trong Ban quản lý di tích và lãnh đạo tổ dân phố. Mô hình "cố vấn – thực thi" này chính là cách tích lũy và chuyển giao vốn xã hội (social capital) – một dạng tài sản vô hình nhưng quyết định sức chống chịu của cộng đồng trước biến động.
Đối thoại có trật tự: Mọi ý kiến được phản ánh qua kênh tổ dân phố, đoàn thể, tuân thủ quy trình. Đây không phải là sự thụ động, mà là chiến lược đối thoại hiệu quả trong bối cảnh thể chế Việt Nam: vừa bảo vệ quyền lợi chính đáng, vừa giữ được sự tin cậy với chính quyền.
Câu chuyện của lớp trẻ Cơ Xá Bắc Biên không chỉ là một tấm gương về tình yêu quê hương, mà còn là lời nhắc nhở sâu sắc:
Phát triển thần tốc không có nghĩa là chạy nhanh mà bỏ lại hồn cốt dân tộc. Một mô hình tăng trưởng hai con số bền vững cho Việt Nam phải là mô hình biết lắng nghe tiếng nói của những người dân, nhất là của các bạn trẻ, biết tính toán không chỉ lợi ích kinh tế trước mắt, mà cả giá trị văn hóa–sinh thái–tâm linh cho các thế hệ tương lai.
Chúc bác và bà con làng Cơ Xá Bắc Biên giữ lại được nhiều thứ quý giá của mình. Và chúc các nhà nghiên cứu chính sách như bác Đính sẽ góp phần chuyển hóa những câu chuyện cảm động như thế này thành những đề xuất chính sách có sức nặng, giúp Việt Nam phát triển nhanh mà vẫn giữ được hồn Việt.
--------------------
15 phút đầu của cuộc gặp gỡ, tôi được nghe các bạn kể về tâm tư của dân làng Bắc Biên những ngày qua, từ các cụ già 70- 80 - 90 đến những người trẻ, từ người dân bình thường đến các vị cán bộ về hưu, đương chức, cả những người từ nơi khác về sinh sống ở làng.
Các bạn cho biết, ở một số làng, khi nghe tin làng họ sẽ chịu những tác động lớn của dự án Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng, đã xảy ra những tranh luận, phản ứng gay gắt. Một số trang Fb xuất hiện, với nhiều tin, bài, ý kiến ‘quá đà”, ảnh hưởng đến lòng tin của cộng đồng cư dân về những chủ trương của Nhà nước, đến cả đoàn kết cộng đồng.
Riêng làng Cơ Xá Bắc Biên, mọi tâm tư, ý kiến của người dân đều được phản ánh theo trật tự từ tổ dân phố, các đoàn thể. Nhóm của các bạn cũng lập trang Fb “Làng Bắc Biên”với hơn 400 thành viên, đăng tải các bài có nội dung: sưu tầm tư liệu, tuyên truyền, giới thiệu về các giá trị lịch sử - văn hóa của làng mình cùng các ý kiến chính đáng, hợp lý, mang tính xây dựng.
Mọi ý kiến tiêu cực, gây “nhiễu” bị loại ra. 25 thành viên “trẻ” của các bạn hiện lập thành nhóm tình nguyện viên truyền thông về lịch sử - văn hóa của làng, thường xuyên hoạt động, với sự trợ giúp của các cụ trong Tiểu Ban quản lý di tích của làng, các vị lãnh đạo tổ dân phố.
Nghe các bạn kể mà tôi thấy thật “mát lòng”, khâm phục, bởi trong thời buổi mà một bộ phận đông giới trẻ “bàng quan” với thời cuộc, chẳng quan tâm gì đến truyền thống, đến các giá trị của cha ông…, thì việc có được những nhóm của các bạn trẻ làng Cơ Xá Bắc Biên (Phúc Xá) với một tình yêu quê hương bao la, một thái độ đúng mực là điều đáng quý vô cùng.
Tiếp đó, tôi trao đổi thẳng thắn, cởi mở với các bạn quan điểm của tôi về việc giữ các làng cổ ven sông Hồng, khi dự án Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng được triển khai. Tôi nói rằng, tôi không có văn bản về nội dung, kế hoạch cụ thể của Dự án đó, nên khó đưa ra lời bàn luận, nhưng tôi đã viết trên Fb ngày 23/5/2025. Nội dung cơ bản của ý kiến đó, xin được nhắc lại:
- Muốn làm gì ở sông Hồng là việc của chính quyền, nhưng cần phải và nhất thiết phải lưu ý đến việc thoát lũ, là chức năng quan trọng bậc nhất của sông Hồng - con sông hung dữ nhất ở miền Bắc nước ta. Việc thoát lũ cho sông đã được tình toán kỹ chưa, khi thực hiện Dự án Trục cảnh quan Sông Hồng.
Vả lại, với dự án này, Hà Nội được hưởng (thực ra, theo thông tin trên mạng, thì Hà Nội ở đây “không có cửa vào” cho những người nghèo, vì người nghèo bị "bốc" đi rồi), còn các địa phương phía thượng lưu hay hạ lưu bị ảnh hưởng như thế nào, không biết đã được tính đến chưa. Không thể vì lợi ích cục bộ của Hà Nội mà làm cho các địa phương khác bị thiệt.
- Xây dựng cái mới không có nghĩa là đập phá toàn bộ những cái gì của quá khứ, nhất là những giá trị lịch sử - văn hóa, mà các làng ven sông Hồng là những nơi chứa đựng đầy ắp các giá trị đó. Các nước phát triển, người ta vẫn để các làng cổ ở trong hoặc ven thành phố.
Xin nhắc lại: LÀNG VEN SÔNG là một loại hình làng dưới góc nhìn Dân tộc học, Sử học và Văn hóa học. LÀNG VEN SÔNG, với những nét riêng về mưu sinh qua ứng xử với thế đất và thế nước hàng năm để cấy trồng, về cấu trúc vật chất, tổ chức xã hội, lệ tục (nhất là lệ chia đất bãi - công châu thổ), về hệ thống di tích thờ cúng liên quan đến các hình thái tín ngưỡng (nhất là tín ngưỡng thờ thủy thần), về mối quan hệ giữa các cộng đồng làng ở cùng phía hay đối ngạn của sông, nhất là sau mỗi mùa nước lũ, bên lở - bên bồi.
Làng ven sông cũng thể hiện nghị lực sống phi thường của các cộng đồng cư dân ở mỗi địa phương trong việc ứng phó với lũ lụt hàng năm để tồn tại, tạo lập cuộc sống. Mỗi làng quê gắn với bao số phận, bao tâm tư, tình cảm, bao kỷ niệm vui - buồn của bao con người từ thuở ấu thơ đến khi từ giã cõi đời, các thế hệ cư dân.
Đoạn sông Hồng chảy qua Hà Nội, chỉ riêng khu vực từ Chèm xuống Bát Tràng có rất nhiều làng ven sông cổ kính, in đậm dấu lịch sử - văn hóa của đất nước, gắn với Thăng Long – Hà Nội.
Chỉ cần gọi tên cũng đã thấy được nét giá trị tiêu biểu của các làng đó: Chèm (Thụy Phương - quê hương Lý Ông Trọng), Vè (Đông Ngạc - làng khoa bảng nổi danh nhất của Hà Nội, đứng thứ ba cả nước), Xù, Gạ (Phú Xá, Phú Gia - làng cách mạng, nơi Chủ tịch Hồ Chí Minh từ chiến khu Việt Bắc về Hà Nội, tháng 8/1945), Chài (Võng La, làng nghề, ATK của Trung ương), Bát Tràng (làng nghề, làng khoa bảng nổi tiếng), Cơ Xá Bắc Biên (“di hương” của Thái úy Lý Thường Kiệt). Rồi còn đây, làng Bỏi (Hải Bối), Gói (Đông Dư)… Mỗi làng mỗi vẻ, không thể kể hết được.
Nay, nhhững cộng đồng cư dân ổn định, mang những giá trị lịch sử - văn hóa to lớn đứng trước nguy cơ không còn. Đây không chỉ là những mất mát không thể đo đếm được, để đổi lấy những đô thị, biệt thự, chung cư cao tầng hiện đại … (không biết những giai tầng nào được thụ hưởng?); mà còn là vấn đề mưu sinh, thiết lập các quan hệ xã hội với cư dân nơi chuyển đến, đặc biệt là tạo lập các giá trị văn hóa cho các cộng đồng phải di dời đi nơi khác, và các giá trị mới được tạo lập đó có “khỏa lấp” được những giá trị đã mất ở quê cũ?
Chỉ xin nêu một ví dụ thôi, làng Cơ Xá Bắc Biên nếu phải di dời, thì tại nơi ở mới, có tạo dựng lại được một ngôi đình thờ 5 vị thành hoàng, 4 ngôi đền (3 đền thờ thần núi, thần rừng, Mẫu Thủy - thể hiện sự tôn kính của con người với thiên nhiên và đền thờ Tướng quân Đào Kỳ - tướng của Hai Bà Trưng, thể hiện đạo lý uống nước nhớ nguồn), 1 chùa có quả chuông niên hiệu Chính Hòa 11 (1690) đã được công nhận là "Bảo vật quốc gia", bởi tính thiêng từ địa điểm thiêng của di tích đã không còn.
Kết thúc cuộc trao đổi, có một bạn trẻ hỏi tôi: “Giả sử làng cháu phải di đi toàn bộ, đất của các di tích sẽ được xây biệt thự, chung cư cao cấp, liệu những người ở đó có sao không”?
Tôi cười, bảo, “Cái đó thì hạ hồi phân giải, nhưng truyền thống của các cụ ta là tối kỵ; những người phá đình chùa, đền miếu, những người ở trên đất có các di tích đó, theo quan niệm của các cụ, xưa nay đều không hay, không kiểu này thì kiểu kia, không lúc này thì lúc khác. Chưa nói Thần Sông sẽ nổi giận. Những người đưa ra dự án, các nhà tham gia hoạch định dự án, những người đầu tư vào dự án, họ tin rằng không có vấn đề gì là việc của họ”.
****
Ảnh : Đại diện nhóm thanh niên tình nguyện truyền thông về lịch sử văn hóa làng Bắc Biên đến trao đổi với mình chiều qua.
Ảnh 1 (hàng đứng): từ trái sang : Mạc Hùng Cường (Công ty Sài Gòn Tourism), Nguyễn Lệ Quyên (Giáo viên Trường THPT Phan Đình Phùng), Nguyễn Ngọc Hùng (kinh doanh)
Ảnh 4 : Trang Fb của nhóm.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét