Các nước BRICS đẩy nhanh xây dựng hệ thống thanh toán không dùng USD
“Chống lại tác động từ các lệnh trừng phạt kinh tế phương Tây”, các nước BRICS đẩy nhanh xây dựng hệ thống thanh toán độc lập; đáng chú ý là lần này Ấn Độ đang tỏ ra rất tích cực. Nguyên nhân là vì cuộc chiến Mỹ - Iran và việc eo biển Hormuz bị phong tỏa đã gây thiệt hại rất lớn cho nền kinh tế Ấn Độ nên Ấn Độ đang phải tìm hướng đi mới. Tôi rất ủng hộ các nước BRICS trong việc này.
Theo báo South China Morning Post (Hồng Kông) ngày 30/4, các nước BRICS hiện đang đánh giá tính khả thi của một khung thanh toán kỹ thuật số mới. Khung này dự kiến cho phép liên thông tiền tệ giữa các nước thành viên, nhằm giảm thiểu tác động từ các lệnh trừng phạt, thuế quan và biến động tỷ giá đô la Mỹ.
Phiên họp Ngoại trưởng BRICS năm nay sẽ diễn ra tại New Delhi ngày 14–15/5, để chuẩn bị cho Hội nghị Thượng đỉnh BRICS vào ngày 10–11/9. Dự kiến, liên thông thanh toán và thanh toán thương mại sẽ là một trong những nội dung trọng tâm tại thượng đỉnh sắp tới.
Theo đề xuất của Ngân hàng Trung ương Ấn Độ, các nước BRICS đang xem xét cho phép giao dịch xuyên biên giới được thanh toán bằng đồng tiền nội địa. Các chuyên gia phân tích cho rằng tính khả thi của sáng kiến này phụ thuộc vào mức độ các nước thành viên có thể giảm sự phụ thuộc vào các kênh thanh toán bằng đồng đô la Mỹ do phương Tây chi phối, đồng thời không làm dấy lên phản ứng mạnh mẽ từ phía Mỹ.
Giáo sư cao cấp Geeta Kochhar, thuộc Đại học Jawaharlal Nehru (Ấn Độ), nhận định: Việc BRICS xây dựng một hệ thống thanh toán tài chính phi tập trung sẽ tăng cường khả năng chống chịu trước các cú sốc bên ngoài.
Bà nói: “Đây giống như một công cụ chiến lược để chống lại đòn bẩy kinh tế của phương Tây. Ngay cả khi đô la biến động, giao dịch cũng không bị ảnh hưởng, vì chúng gần như được xử lý theo thời gian thực.”
Bài báo chỉ ra rằng hệ thống này có tiềm năng giúp đồng nhân dân tệ, rupee Ấn Độ và các đồng tiền BRICS khác vòng tránh các ngân hàng trung gian phương Tây, từ đó giảm chi phí chuyển đổi sang đô la.
Tại một cuộc họp chuẩn bị hồi tháng 2 năm nay, các nước BRICS đã nhấn mạnh sự cần thiết phải xây dựng hạ tầng thanh toán và bù trừ xuyên biên giới.
Nga và Iran trong nhiều năm qua liên tục chịu trừng phạt từ Mỹ, khiến họ không thể sử dụng mạng lưới thanh toán quốc tế SWIFT do phương Tây kiểm soát để bán hàng hóa cơ bản (commodities) trên thị trường toàn cầu, buộc phải thực hiện phần lớn giao dịch dầu khí với Trung Quốc và Ấn Độ.
Theo bà Kochhar, hệ thống thanh toán BRICS sẽ trở thành “lá chắn bảo hiểm” giúp các nước thành viên bảo đảm nhập khẩu hàng hóa thiết yếu và né tránh các rào cản tài chính phương Tây. Bà lưu ý thêm: Với khoảng 42% sản lượng dầu mỏ và 40% sản lượng ngũ cốc toàn cầu đến từ các nước BRICS, khối này hoàn toàn có đủ sức mạnh kinh tế để định hình một hệ thống thanh toán nội khối dựa trên tiền tệ riêng.
Ban đầu, BRICS gồm bốn nước: Brazil, Nga, Ấn Độ và Trung Quốc; đến năm 2010, Nam Phi gia nhập. Gần đây, khối tiếp tục mở rộng với sự tham gia của Ai Cập, Ethiopia, Indonesia, Iran và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE). Dữ liệu của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) cho thấy, tính đến năm 2025, theo ngang giá sức mua (PPP), nền kinh tế BRICS chiếm hơn 40% GDP toàn cầu, vượt qua Nhóm bảy nước công nghiệp phát triển (G7).
Thực tế, ý tưởng về cơ chế “BRICS Pay” (Thanh toán BRICS) đã được đề xuất từ năm 2018, ban đầu nhằm hỗ trợ các nước đang phát triển thanh toán thương mại thuận tiện hơn. Tại Hội nghị Thượng đỉnh BRICS năm 2022, cơ chế này được xem là lối đi thay thế khả dĩ để vòng tránh SWIFT. Theo “Nền tảng Chia sẻ và Trao đổi Thông tin BRICS”, hệ thống thanh toán BRICS dự kiến sẽ chính thức ra mắt vào năm 2026, tức là cuối năm nay.
Nga từ lâu là một trong những người ủng hộ tích cực nhất cho “BRICS Pay”. Tổng thống Brazil Lula cũng bày tỏ thái độ ủng hộ mạnh mẽ, cho rằng hệ thống thanh toán mới giữa các nước BRICS có thể “hiện thực hóa trật tự đa cực mà chúng ta theo đuổi trong hệ thống tài chính quốc tế”. Năm 2023, ông thậm chí còn đề xuất ý tưởng thành lập một đồng tiền chung BRICS.
Tuy nhiên, đối với Ấn Độ, việc thúc đẩy hệ thống thanh toán mới này có thể gây căng thẳng với Mỹ. Trong những năm gần đây, Ấn Độ tích cực đa dạng hóa quan hệ đối ngoại bên ngoài BRICS, chẳng hạn tham gia Đối thoại An ninh Bộ tứ (QUAD) cùng Mỹ, Australia và Nhật Bản.
Giáo sư kinh tế Biswajit Dhar, thuộc Hội đồng Phát triển Xã hội Ấn Độ, nhận định: Ấn Độ đang đàm phán một thỏa thuận thương mại tạm thời với Mỹ, do đó cần xử lý thận trọng đề xuất thanh toán BRICS để tránh làm Tổng thống Trump nổi giận vì ai cũng biết ông ta luôn rất cảnh giác với bất kỳ sáng kiến nào đe dọa vị thế thống trị của đồng đô la.
Nhưng sự nổi giận của Tổng thống Trump cũng rất khó ngăn cản được điều này. Ngày 1/5, trang Springer Nature đăng bài phân tích khẳng định vị thế thống trị tuyệt đối của đồng đô la trong hệ thống tài chính toàn cầu đã bắt đầu lung lay. Dữ liệu IMF cho thấy đến cuối năm 2024, tỷ trọng đô la trong dự trữ ngoại hối toàn cầu đã giảm xuống dưới 58%, và tỷ lệ sử dụng trong thanh toán xuyên biên giới cũng giảm còn 42,6%. Các nước BRICS đã đóng vai trò thúc đẩy tích cực để tạo ra xu thế này.
Tiến trình “phi đô la hóa” (de-dollarization) được đẩy nhanh không chỉ nhờ sức mạnh kinh tế ngày càng lớn của các nước Toàn cầu miền Nam, mà còn do hai yếu tố nội tại từ chính nước Mỹ:
Một là Mỹ lạm dụng trừng phạt tài chính, khiến nhiều quốc gia tìm kiếm giải pháp thay thế ngoài hệ thống đô la;
Hai là các vấn đề cơ cấu trong nền kinh tế Mỹ đang làm suy giảm niềm tin thị trường vào đồng đô la.
Cơn sốt đầu cơ trí tuệ nhân tạo, định giá tài sản doanh nghiệp quá cao và sự tập trung vốn thị trường ở mức cực đoan đều phản ánh mức độ dễ tổn thương ngày càng nghiêm trọng của hệ thống tài chính Mỹ. Tình trạng nợ công vượt 36 nghìn tỷ USD là rất không bền vững và càng làm trầm trọng thêm nguy cơ này. Thậm chí, cái gọi là ‘Thỏa thuận Mar-a-Lago’ cũng đang gây lo ngại, khi dư luận nghi ngờ Mỹ có thể tìm cách chuyển gánh nặng nợ công sang các nền kinh tế khác.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét