Giá thực phẩm ở Mỹ tăng vọt đang ảnh hưởng tới người dân như thế nào ?
Các bạn đều biết trong khoảng 40 năm (1982-2021), ở các nước phương Tây hầu như không có lạm phát; lãi suất vô cùng thấp, hiếm có trong lịch sử, được gọi là lãi suất cận không. Thậm chí ở một số nước như Nhật Bản hay Thụy Sĩ, lãi suất âm. Người dân ở đây chẳng mấy ai quan tâm tới biến động giá cả.
Vậy mà chỉ có mấy năm thôi, từ sau đại dịch Covid 19 đến nay, thế giới phương Tây liên tục chìm trong khủng hoảng lạm phát. Thậm chí một số chuyên gia và báo chí đã dự báo lạm phát ở phương Tây sẽ còn kéo dài nhiều năm.
Lạm phát là do Chính phủ in và phát hành quá nhiều tiền để chi tiêu, nên được gọi là một thứ thuế của Chính phủ đánh vào người dân. Tuy là thứ thuế vô hình vì không có hóa đơn và không ai nhìn thấy, nhưng hậu quả của nó thì rất thật; người dân ai cũng biết tiền của mình mất giá và cuộc sống ngày càng khó khăn; trong khi Chính phủ thì càng ngày càng chi tiêu phung phí.
Dưới đây là một số tình hình lạm phát và hậu quả của nó ở Mỹ, rồi rút ra một vài bài học nhỏ cho Việt Nam.
Sự thay đổi giá cà chua là đáng chú ý nhất, tăng khoảng 39% so với cùng kỳ tháng 4 năm ngoái. Bài báo chỉ ra rằng, việc giá cà chua của Mỹ tăng vọt không chỉ liên quan đến lạm phát, mà còn do chính phủ Mỹ đã áp thuế chống bán phá giá 17% đối với cà chua tươi nhập khẩu từ Mexico vào tháng 7 năm ngoái, gánh nặng thuế này cuối cùng đã được chuyển sang người tiêu dùng Mỹ. Mexico cung cấp khoảng 70% lượng cà chua tươi tiêu thụ tại Mỹ.
Trong khoảng thời gian từ tháng 12 năm 2025 đến tháng 1 năm 2026, bang Florida – bang trồng cà chua lớn nhất của Mỹ – còn nhiều lần hứng chịu các đợt sương giá và bão tuyết, dẫn đến sản lượng sụt giảm.
Ông David Ortega, chuyên gia kinh tế thực phẩm tại Đại học Bang Michigan (Mỹ), cho biết: việc giá cả các mặt hàng như cà chua tăng trưởng đáng kể không phải do một nhân tố đơn lẻ gây ra, mà là kết quả của sự cộng hưởng từ nhiều yếu tố.
International Business Times chỉ ra nguyên nhân sâu xa hơn nằm ở sự gia tăng của giá năng lượng. Số liệu từ Hiệp hội Ô tô Mỹ (AAA) cho thấy, sau khi eo biển Hormuz bị đóng cửa do chiến tranh Iran, giá dầu diesel của Mỹ đã tăng khoảng 60% so với cùng kỳ năm ngoái, điều này trực tiếp đẩy cao chi phí vận chuyển thực phẩm từ nông trại đến cửa hàng, những loại thực phẩm dễ hư hỏng có thời hạn sử dụng ngắn chịu tác động đặc biệt rõ rệt.
Ông Parker Wilde, chuyên gia kinh tế thực phẩm tại Đại học Tufts (Mỹ), cho biết: "Mỗi khi thị trường năng lượng xuất hiện hỗn loạn, cuối cùng đều sẽ ảnh hưởng đến giá thực phẩm."
Cục Nghiên cứu Kinh tế thuộc Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA-ERS) trước đó từng dự báo, trong cả năm 2026, giá thực phẩm tạp hóa của Mỹ sẽ tăng 2,4%, trong đó giá thịt bò và thịt bê sẽ tăng 10,1%, giá rau tươi sẽ tăng 4,8%. Tuy nhiên, cùng với việc giá thực phẩm của Mỹ trong tháng 4 tăng tốc, các dự báo liên quan có khả năng sẽ tiếp tục được điều chỉnh tăng thêm.
International Business Times phân tích thêm xét đến việc việc thông thương qua eo biển Hormuz vẫn chưa được khôi phục, giá dầu diesel duy trì ở mức cao, và chi phí thuế quan đã được nhúng vào chuỗi cung ứng nông sản, những yếu tố then chốt đẩy giá thực phẩm Mỹ tăng cao này sẽ không biến mất trong ngắn hạn.
Nhiều người cho rằng với GDP bình quân đầu người khổng lồ khoảng 85.000 USD và tiêu dùng chiếm 68% GDP (tương đương 57.800 USD/người/năm), thì biến động giá thực phẩm khó gây ảnh hưởng lớn đến người Mỹ.
Tuy nhiên, bức tranh thực tế phức tạp và khắc nghiệt hơn nhiều:
Thứ nhất, "cơn bão giá" đánh vào nhóm yếu thế. Cơ cấu chi tiêu của hộ gia đình Mỹ cho thấy: nhà ở (35%), y tế (18%), tài chính – bảo hiểm (12%) đã chiếm tới 65% ngân sách. Phần còn lại phải trang trải giáo dục, đi lại, và ăn uống. Khi lương tăng 3,6% trong khi giá cả tăng 3,8% – và giá thực phẩm thiết yếu tăng hai con số – thì nhóm thu nhập thấp (chi tới 30-40% thu nhập cho ăn uống) chịu tác động kép: vừa phải cắt giảm chất lượng bữa ăn, vừa đối mặt với nguy cơ "mất an ninh lương thực" ngay trong một quốc gia phát triển.
Thứ hai, thay đổi hành vi tiêu dùng bắt đầu xuất hiện. Người dân chuyển sang mua hàng nhãn riêng (private label), giảm tiêu thụ protein động vật, tăng cường thực phẩm chế biến sẵn rẻ hơn. Một số hộ gia đình phải lựa chọn giữa "đổ đầy bình xăng" hay "mua đủ thực phẩm tươi" – một sự đánh đổi đau đớn trong nền kinh tế số 1 thế giới.
Thứ ba, áp lực tâm lý và bất ổn xã hội tiềm ẩn. Lạm phát thực phẩm thường đi kèm với cảm giác "bị bỏ lại phía sau", đặc biệt khi giới đầu tư và doanh nghiệp lớn, nhất là các đại gia, vẫn ghi nhận lợi nhuận kỷ lục. Nếu xu hướng này kéo dài, nó có thể trở thành yếu tố gây chia rẽ xã hội và tác động đến các quyết sách chính trị trong các chu kỳ bầu cử.
Thứ tư, khoảng cách vùng miền gia tăng. Các bang phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu thực phẩm tươi (như bang Đông Bắc) hoặc chịu ảnh hưởng nặng của thiên tai (như Florida) sẽ có mức giá và áp lực sinh hoạt cao hơn hẳn so với các bang nông nghiệp trung tâm. Điều này làm sâu sắc thêm sự chênh lệch phát triển nội địa.
1. "Thuế quan, chiến tranh và thời tiết khiến giá thực phẩm Mỹ tăng vọt." Giá thực phẩm Mỹ xuất hiện mức tăng lớn nhất trong bốn năm qua
Theo tờ International Business Times (Anh) ngày 14 tháng 5 đưa tin, số liệu mới nhất do Cục Thống kê Lao động Mỹ công bố cho thấy, giá thực phẩm tạp hóa của Mỹ trong tháng 4 đã ghi nhận mức tăng theo tháng lớn nhất kể từ tháng 8 năm 2022, tỷ lệ lạm phát cũng đạt mức tăng hàng năm cao nhất trong ba năm qua, làm gia tăng áp lực chi phí sinh hoạt đối với các hộ gia đình Mỹ.
Căn cứ vào số liệu thống kê do Cục Thống kê Lao động Mỹ công bố ngày 12, trong vòng 12 tháng tính đến tháng 4 năm nay, Chỉ số giá tiêu dùng (CPI) của Mỹ đã tăng 3,8%, đây là mức tăng cùng kỳ lớn nhất kể từ tháng 5 năm 2023. So với đó, tỷ lệ tăng trưởng tiền lương của Mỹ trong tháng 4 là 3,6%, thấp hơn tốc độ tăng giá. Các nhà kinh tế cảnh báo rằng điều này sẽ gây ảnh hưởng nghiêm trọng đối với nhóm thu nhập thấp tại Mỹ.
2. Giá cà chua tăng 39%, thịt bò tăng 14,8%…
Căn cứ vào số liệu thống kê do Cục Thống kê Lao động Mỹ công bố ngày 12, trong vòng 12 tháng tính đến tháng 4 năm nay, Chỉ số giá tiêu dùng (CPI) của Mỹ đã tăng 3,8%, đây là mức tăng cùng kỳ lớn nhất kể từ tháng 5 năm 2023. So với đó, tỷ lệ tăng trưởng tiền lương của Mỹ trong tháng 4 là 3,6%, thấp hơn tốc độ tăng giá. Các nhà kinh tế cảnh báo rằng điều này sẽ gây ảnh hưởng nghiêm trọng đối với nhóm thu nhập thấp tại Mỹ.
2. Giá cà chua tăng 39%, thịt bò tăng 14,8%…
Mức tăng giá thực phẩm tạp hóa của Mỹ đặc biệt rõ rệt: chỉ số giá thực phẩm gia đình tăng 0,7% từ tháng 3 sang tháng 4, giá thực phẩm tạp hóa trong 12 tháng qua đã tăng lũy kế 2,9%.
Trong đó, giá rau tươi của Mỹ tăng 11,5% so với cùng kỳ tháng 4 năm ngoái, giá hải sản tăng 6,2% so với cùng kỳ. Do số lượng đàn bò của Mỹ tiếp tục suy giảm, giá thịt bò và thịt bê đã tăng vọt 14,8%. Giá cà phê cũng tăng 18,5%, nguyên nhân chủ yếu là do vùng sản xuất chính gặp hạn hán, dẫn đến thiếu hụt nguồn cung.
Trong đó, giá rau tươi của Mỹ tăng 11,5% so với cùng kỳ tháng 4 năm ngoái, giá hải sản tăng 6,2% so với cùng kỳ. Do số lượng đàn bò của Mỹ tiếp tục suy giảm, giá thịt bò và thịt bê đã tăng vọt 14,8%. Giá cà phê cũng tăng 18,5%, nguyên nhân chủ yếu là do vùng sản xuất chính gặp hạn hán, dẫn đến thiếu hụt nguồn cung.
Sự thay đổi giá cà chua là đáng chú ý nhất, tăng khoảng 39% so với cùng kỳ tháng 4 năm ngoái. Bài báo chỉ ra rằng, việc giá cà chua của Mỹ tăng vọt không chỉ liên quan đến lạm phát, mà còn do chính phủ Mỹ đã áp thuế chống bán phá giá 17% đối với cà chua tươi nhập khẩu từ Mexico vào tháng 7 năm ngoái, gánh nặng thuế này cuối cùng đã được chuyển sang người tiêu dùng Mỹ. Mexico cung cấp khoảng 70% lượng cà chua tươi tiêu thụ tại Mỹ.
Trong khoảng thời gian từ tháng 12 năm 2025 đến tháng 1 năm 2026, bang Florida – bang trồng cà chua lớn nhất của Mỹ – còn nhiều lần hứng chịu các đợt sương giá và bão tuyết, dẫn đến sản lượng sụt giảm.
Ông David Ortega, chuyên gia kinh tế thực phẩm tại Đại học Bang Michigan (Mỹ), cho biết: việc giá cả các mặt hàng như cà chua tăng trưởng đáng kể không phải do một nhân tố đơn lẻ gây ra, mà là kết quả của sự cộng hưởng từ nhiều yếu tố.
International Business Times chỉ ra nguyên nhân sâu xa hơn nằm ở sự gia tăng của giá năng lượng. Số liệu từ Hiệp hội Ô tô Mỹ (AAA) cho thấy, sau khi eo biển Hormuz bị đóng cửa do chiến tranh Iran, giá dầu diesel của Mỹ đã tăng khoảng 60% so với cùng kỳ năm ngoái, điều này trực tiếp đẩy cao chi phí vận chuyển thực phẩm từ nông trại đến cửa hàng, những loại thực phẩm dễ hư hỏng có thời hạn sử dụng ngắn chịu tác động đặc biệt rõ rệt.
Ông Parker Wilde, chuyên gia kinh tế thực phẩm tại Đại học Tufts (Mỹ), cho biết: "Mỗi khi thị trường năng lượng xuất hiện hỗn loạn, cuối cùng đều sẽ ảnh hưởng đến giá thực phẩm."
Cục Nghiên cứu Kinh tế thuộc Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA-ERS) trước đó từng dự báo, trong cả năm 2026, giá thực phẩm tạp hóa của Mỹ sẽ tăng 2,4%, trong đó giá thịt bò và thịt bê sẽ tăng 10,1%, giá rau tươi sẽ tăng 4,8%. Tuy nhiên, cùng với việc giá thực phẩm của Mỹ trong tháng 4 tăng tốc, các dự báo liên quan có khả năng sẽ tiếp tục được điều chỉnh tăng thêm.
International Business Times phân tích thêm xét đến việc việc thông thương qua eo biển Hormuz vẫn chưa được khôi phục, giá dầu diesel duy trì ở mức cao, và chi phí thuế quan đã được nhúng vào chuỗi cung ứng nông sản, những yếu tố then chốt đẩy giá thực phẩm Mỹ tăng cao này sẽ không biến mất trong ngắn hạn.
3. Đời sống của người dân Mỹ bị ảnh hưởng như thế nào ?
Nhiều người cho rằng với GDP bình quân đầu người khổng lồ khoảng 85.000 USD và tiêu dùng chiếm 68% GDP (tương đương 57.800 USD/người/năm), thì biến động giá thực phẩm khó gây ảnh hưởng lớn đến người Mỹ.
Tuy nhiên, bức tranh thực tế phức tạp và khắc nghiệt hơn nhiều:
Thứ nhất, "cơn bão giá" đánh vào nhóm yếu thế. Cơ cấu chi tiêu của hộ gia đình Mỹ cho thấy: nhà ở (35%), y tế (18%), tài chính – bảo hiểm (12%) đã chiếm tới 65% ngân sách. Phần còn lại phải trang trải giáo dục, đi lại, và ăn uống. Khi lương tăng 3,6% trong khi giá cả tăng 3,8% – và giá thực phẩm thiết yếu tăng hai con số – thì nhóm thu nhập thấp (chi tới 30-40% thu nhập cho ăn uống) chịu tác động kép: vừa phải cắt giảm chất lượng bữa ăn, vừa đối mặt với nguy cơ "mất an ninh lương thực" ngay trong một quốc gia phát triển.
Thứ hai, thay đổi hành vi tiêu dùng bắt đầu xuất hiện. Người dân chuyển sang mua hàng nhãn riêng (private label), giảm tiêu thụ protein động vật, tăng cường thực phẩm chế biến sẵn rẻ hơn. Một số hộ gia đình phải lựa chọn giữa "đổ đầy bình xăng" hay "mua đủ thực phẩm tươi" – một sự đánh đổi đau đớn trong nền kinh tế số 1 thế giới.
Thứ ba, áp lực tâm lý và bất ổn xã hội tiềm ẩn. Lạm phát thực phẩm thường đi kèm với cảm giác "bị bỏ lại phía sau", đặc biệt khi giới đầu tư và doanh nghiệp lớn, nhất là các đại gia, vẫn ghi nhận lợi nhuận kỷ lục. Nếu xu hướng này kéo dài, nó có thể trở thành yếu tố gây chia rẽ xã hội và tác động đến các quyết sách chính trị trong các chu kỳ bầu cử.
Thứ tư, khoảng cách vùng miền gia tăng. Các bang phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu thực phẩm tươi (như bang Đông Bắc) hoặc chịu ảnh hưởng nặng của thiên tai (như Florida) sẽ có mức giá và áp lực sinh hoạt cao hơn hẳn so với các bang nông nghiệp trung tâm. Điều này làm sâu sắc thêm sự chênh lệch phát triển nội địa.
4. Bài học cho Việt Nam
Từ câu chuyện của Mỹ, Việt Nam có thể rút ra một số bài học chiến lược trong bối cảnh hội nhập sâu và biến động địa chính trị gia tăng.
Một là phải lấy nội lực sản xuất của người Việt làm gốc, đa dạng hóa các đối tác làm đôi cánh bổ sung, và tăng cường hệ thống an sinh xã hội làm lưới bảo vệ người dân.
Đặc biệt phải luôn luôn đặt con người, nhất là những người yếu thế trong xã hội như công nhân, nông dân và những người tiêu dùng có thu nhập thấp, vào trung tâm của mọi chính sách giá cả và an ninh lương thực thực phẩm của Đảng và Nhà nước.
Hai là bài học về an ninh lương thực "đa tầng":
Việt Nam đã làm tốt vai trò "vựa lúa" khu vực, nhưng an ninh lương thực hiện đại không chỉ là đủ gạo, mà còn là ổn định giá cả nhóm thực phẩm tươi sống, protein, và thực phẩm chế biến.
Cần xây dựng hệ thống cảnh báo sớm giá cả nông sản toàn cầu, kết hợp với cơ chế điều tiết linh hoạt (dự trữ chiến lược, hỗ trợ logistics) để giảm sốc truyền dẫn giá từ thế giới vào trong nước.
Ba là bài học về đa dạng hóa nguồn nhập khẩu và chuỗi cung ứng:
Việc Mỹ phụ thuộc 70% cà chua nhập khẩu từ một quốc gia (Mexico) khiến họ dễ tổn thương khi có biến động chính sách hoặc thiên tai.
Việt Nam cần tiếp tục đa dạng hóa đối tác nhập khẩu nguyên liệu thức ăn chăn nuôi, phân bón, và thực phẩm chế biến; đồng thời phát triển sản xuất trong nước các mặt hàng chiến lược để sớm giảm phụ thuộc vào một số ít đối tác bên ngoài cả về đầu vào lẫn đầu ra.
Bốn là bài học về liên kết "Năng lượng – Lương thực – Vận tải":
Giá dầu tăng 60% đã đẩy chi phí vận chuyển thực phẩm Mỹ tăng vọt. Việt Nam cần tính toán kịch bản giá nhiên liệu biến động mạnh trong quy hoạch logistics nông sản, ưu tiên phát triển vận tải đa phương thức và kho lạnh vùng nguyên liệu để giảm tổn thất sau thu hoạch.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét