Thứ Hai, 16 tháng 2, 2026

Bác Lê Mai và bác Nguyễn Cơ Thạch

Bác Lê Mai và bác Nguyễn Cơ Thạch
Tôi vừa viết một bài trong đó khuyến nghị Ban lãnh đạo Việt Nam nên khuyên Ban lãnh đạo Cuba phải đàm phán bình thường hoá quan hệ với Mỹ. Nếu Ban lãnh đạo Cuba đồng ý thì Việt Nam có thể làm trung gian giữa Cuba và Mỹ. Khi đó rất cần có những người như bác Lê Mai dưới đây sang Cuba trực tiếp tham gia các hoạt động đàm phán để giúp bạn.
Tôi rất kính trọng bác Nguyễn Cơ Thạch, phó thủ tướng kiêm bộ trưởng bộ ngoại giao trong suốt thập niên 1980. Bác đã đào tạo được một thế hệ nhiều nhà ngoại giao rất xuất sắc cho Việt Nam, trong đó có bác Lê Mai.

Trong nửa cuối thập kỷ 1980, dư luận đồn bác Thạch đào tạo cán bộ ngoại giao am hiểu mọi kiến thức kinh tế xã hội đồng thời tiếp nhận nhiều cán bộ giỏi ngoài ngành ngoại giao về Bộ ngoại giao để chuẩn bị cho bước sau này lên làm Thủ tướng Chính phủ.

Chúng tôi cũng đã từng được bác Thạch mời về làm ở Bộ ngoại giao. Thậm chí bác còn bảo muốn chuyển cả đơn vị toán kinh tế chúng tôi từ Viện nghiên cứu quản lý kinh tế trung ương về Bộ ngoại giao.

Sếp tôi đã có vẻ đồng tình, nhưng tôi kiên quyết phản đối vì tôi cho rằng chúng tôi không có kiến thức ngoại giao, sang đó hoàn toàn phụ thuộc vào bác Thạch. Một khi bác Thạch rời Bộ ngoại giao thì chúng tôi chẳng là cái gì ở Bộ đó. Dự báo của tôi sau này được chứng minh là đúng. Rất may lúc đó là sếp đã chấp nhận ý kiến của tôi.

PS: Một số bình luận dưới bài cho rằng do vị trí địa lý và hoàn cảnh lịch sử, Cuba không bao giờ được Mỹ bình thường hoá quan hệ. Tôi bị fb cấm viết bình luận nên không thể trả lời được. Do đó tôi trả lời chung ở đây là không có gì là không thể, miễn là có một cái giá hai bên chấp nhận được. Cả Nam Mỹ và Caribe có quan hệ bình thường với Mỹ, duy nhất chỉ Cuba là không. Đây là lỗi ở Cuba; phải nói thẳng ra như vậy mới quyết tâm sửa lỗi.

Vừa rồi tôi thử gửi kết bạn với một bác xem có bị fb chặn không. Vẫn bị. Nhưng fb nêu lý do chặn là tôi xoá hoặc không bấm chấp nhận quá nhiều lời mời kết bạn gửi tới tôi. Đúng là lý do ngớ ngẩn. Vậy các bạn đừng gửi lời mời kết bạn với tôi nhé.
———

Gần 30 năm kể từ ngày cố Thứ trưởng Lê Mai (1940 – 1996) đột ngột ra đi trong đồn đoán sẽ lên Bộ trưởng Bộ Ngoại giao. Ông mất một năm sau khi Việt Nam và Mỹ bình thường hoá quan hệ ngoại giao - thành công có phần đóng góp của ông. Rồi thế hệ trẻ sẽ dần biết ít về ông.

Lê Mai được mệnh danh là một trong những "kiến trúc sư" trưởng của quá trình bình thường hóa quan hệ Việt Nam - Hoa Kỳ. Ông không chỉ là một nhà ngoại giao xuất sắc mà còn là một trí thức uyên bác, một nhà báo sắc sảo với phong cách làm việc hiện đại, cởi mở.

Những nét chính về cuộc đời và sự nghiệp của ông:
1. Thông tin cá nhân & Xuất thân
• Tên thật: Châu Văn Quyền.
• Quê quán: Xã Thủy An, huyện Hương Thủy, tỉnh Thừa Thiên Huế.

• Gia đình: Vợ ông là PGS.BS Lê Hoàng Mai. Ông sinh trưởng trong một gia đình trí thức (anh trai là thầy dạy toán Châu Trọng Ngô nổi tiếng ở Huế, hiện còn sống).
2. Sự nghiệp ngoại giao lừng lẫy

Lê Mai bắt đầu sự nghiệp từ một nhà báo, sau đó chuyển sang ngành ngoại giao và nhanh chóng khẳng định tài năng qua các vị trí then chốt:

• Đại sứ tại Thái Lan (1986 – 1990): Đây là giai đoạn cực kỳ khó khăn khi Việt Nam bị bao vây cấm vận liên quan đến vấn đề Campuchia. Ông đã khéo léo giúp cải thiện hình ảnh Việt Nam, tạo dựng niềm tin với các nước ASEAN và hóa giải các thế bế tắc ngoại giao.
• Thứ trưởng Bộ Ngoại giao (từ năm 1990): Ông đảm nhiệm trọng trách đàm phán trực tiếp với phía Mỹ.

• Kiến trúc sư quan hệ Việt - Mỹ: Ông là Trưởng đoàn đàm phán Việt Nam về bình thường hóa quan hệ từ năm 1991 đến 1995. Với vốn tiếng Anh lưu loát, tư duy sắc bén và nụ cười đôn hậu, ông đã thuyết phục được nhiều chính khách Mỹ khó tính nhất (như John Kerry, John McCain).

3. Phong cách và Di sản

• Nhà ngoại giao "Tây" nhất: Truyền thông quốc tế thời bấy giờ đánh giá Lê Mai là một nhà ngoại giao mẫn tiệp, có khả năng diễn thuyết và đối đáp báo chí cực kỳ lôi cuốn. Ông quan niệm: "Việt Nam là một đất nước, không phải là một cuộc chiến", góp phần thay đổi cách nhìn của thế giới về Việt Nam sau chiến tranh.

• Sự ra đi đáng tiếc: Ông đột ngột qua đời vì đột quỵ vào ngày 12/6/1996 khi mới 56 tuổi, ngay tại văn phòng Bộ Ngoại giao. Sự ra đi của ông là một tổn thất lớn cho ngành ngoại giao Việt Nam; nhiều tờ báo lớn trên thế giới như The New York Times, The Independent đã đăng tin buồn và ca ngợi ông.

Tên của ông hiện nay đã được đặt cho một con đường tại phường Hương Thủy, TP. Huế để vinh danh những đóng góp to lớn của ông cho đất nước.

Hồi nhỏ ở An Cựu tôi nhiều lần gặp ông Lê Mai vì ông Châu Trọng Ngô anh ông Quyền (Lê Mai) lấy em út của bà ngoại tôi ở cụm nhà bên ngoại tôi trong kiệt 386 Phan Chu Trinh gần cầu An Cựu.

Ông Lê Mai yên nghỉ trong nghĩa trang Mai Dịch. Ảnh vừa chụp sáng nay:

Không có nhận xét nào:

Đăng nhận xét