"Trật tự thế giới mới" trong giáo dục đại học toàn cầu ?
Truyền thông Mỹ đang trong tình trạng căng thẳng: Với sự suy giảm của Mỹ và sự trỗi dậy của Trung Quốc, giáo dục đại học đang đứng trước ngưỡng cửa của một "trật tự thế giới mới". 
Ngày xưa, Đại học Harvard từng được xếp hạng là trường đại học nghiên cứu năng suất nhất thế giới dựa trên bảng xếp hạng toàn cầu về các ấn phẩm học thuật. Tuy nhiên, vị trí này có thể đang lung lay, và truyền thông Mỹ hiện đang lo ngại rằng đây là ví dụ mới nhất về xu hướng suy giảm mà cộng đồng học thuật Mỹ đang phải đối mặt.
Vào ngày 15 tháng 1 theo giờ địa phương, tờ New York Times đã đăng một bài báo dài tập trung vào "Bảng xếp hạng Đại học Leiden" do Trung tâm Khoa học và Công nghệ Đại học Leiden (CWTS) của Hà Lan công bố. Đây là hệ thống xếp hạng đại học toàn cầu dựa trên các chỉ số thư mục học. Đại học Harvard gần đây đã tụt xuống vị trí thứ ba trong bảng xếp hạng này, trong khi các trường đại học tăng hạng nhanh chóng không phải là các trường đại học khác của Mỹ, mà là các trường đại học Trung Quốc, vốn đã liên tục leo lên các bảng xếp hạng nhấn mạnh cả số lượng và chất lượng nghiên cứu.
Báo cáo nêu rõ sự thay đổi thứ hạng này diễn ra vào thời điểm chính quyền Trump đã cắt giảm mạnh nguồn tài trợ nghiên cứu cho các trường đại học Mỹ, vốn phụ thuộc rất nhiều vào nguồn tài trợ của chính phủ liên bang cho nghiên cứu khoa học. Báo cáo thẳng thắn khẳng định rằng xu hướng này đã bắt đầu từ vài năm trước, và mặc dù Tổng thống Trump không phải là người gây ra sự suy giảm của các trường đại học Mỹ, nhưng các chính sách của ông có thể đã đẩy nhanh xu hướng này.
“Một sự chuyển đổi lớn đang đến gần, mở ra một trật tự thế giới mới về sự thống trị toàn cầu trong giáo dục đại học và nghiên cứu,” Phil Baty, giám đốc phụ trách các vấn đề toàn cầu của tổ chức Times Higher Education của Anh, cho biết. Các nhân vật và chuyên gia giáo dục khác tin rằng sự thay đổi này đặt ra thách thức không chỉ đối với các trường đại học Mỹ mà còn đối với toàn bộ nước Mỹ.
“Xu hướng này có thể tiếp tục và dẫn đến sự suy giảm,” Batty nói. “Tôi sử dụng từ ‘suy giảm’ rất cẩn trọng. Điều này không có nghĩa là trình độ của các trường đại học Mỹ đã giảm sút đáng kể, mà là sự cạnh tranh toàn cầu đã gia tăng và các quốc gia khác đang đạt được tiến bộ nhanh hơn.”
Vào ngày 15 tháng 1 theo giờ địa phương, tờ New York Times đã đăng một bài báo dài tập trung vào "Bảng xếp hạng Đại học Leiden" do Trung tâm Khoa học và Công nghệ Đại học Leiden (CWTS) của Hà Lan công bố. Đây là hệ thống xếp hạng đại học toàn cầu dựa trên các chỉ số thư mục học. Đại học Harvard gần đây đã tụt xuống vị trí thứ ba trong bảng xếp hạng này, trong khi các trường đại học tăng hạng nhanh chóng không phải là các trường đại học khác của Mỹ, mà là các trường đại học Trung Quốc, vốn đã liên tục leo lên các bảng xếp hạng nhấn mạnh cả số lượng và chất lượng nghiên cứu.
Báo cáo nêu rõ sự thay đổi thứ hạng này diễn ra vào thời điểm chính quyền Trump đã cắt giảm mạnh nguồn tài trợ nghiên cứu cho các trường đại học Mỹ, vốn phụ thuộc rất nhiều vào nguồn tài trợ của chính phủ liên bang cho nghiên cứu khoa học. Báo cáo thẳng thắn khẳng định rằng xu hướng này đã bắt đầu từ vài năm trước, và mặc dù Tổng thống Trump không phải là người gây ra sự suy giảm của các trường đại học Mỹ, nhưng các chính sách của ông có thể đã đẩy nhanh xu hướng này.
“Một sự chuyển đổi lớn đang đến gần, mở ra một trật tự thế giới mới về sự thống trị toàn cầu trong giáo dục đại học và nghiên cứu,” Phil Baty, giám đốc phụ trách các vấn đề toàn cầu của tổ chức Times Higher Education của Anh, cho biết. Các nhân vật và chuyên gia giáo dục khác tin rằng sự thay đổi này đặt ra thách thức không chỉ đối với các trường đại học Mỹ mà còn đối với toàn bộ nước Mỹ.
“Xu hướng này có thể tiếp tục và dẫn đến sự suy giảm,” Batty nói. “Tôi sử dụng từ ‘suy giảm’ rất cẩn trọng. Điều này không có nghĩa là trình độ của các trường đại học Mỹ đã giảm sút đáng kể, mà là sự cạnh tranh toàn cầu đã gia tăng và các quốc gia khác đang đạt được tiến bộ nhanh hơn.”
"Không phải là Mỹ có sản lượng nghiên cứu khoa học ít hơn, mà là sản lượng của Trung Quốc đáng kinh ngạc hơn nhiều."
Nếu nhìn lại những năm đầu thập niên 2000, bảng xếp hạng các trường đại học toàn cầu dựa trên sản lượng nghiên cứu (như số bài báo được công bố trên các tạp chí khoa học) cho thấy một bức tranh hoàn toàn khác. Bảy trong số mười trường đại học hàng đầu là các trường đại học của Mỹ, với Đại học Harvard đứng đầu. Vào thời điểm đó, chỉ có một trường đại học của Trung Quốc—Đại học Chiết Giang—lọt vào top 25.
Hiện tại, Đại học Chiết Giang đứng đầu bảng xếp hạng các trường đại học Leiden, cùng với bảy trường đại học khác của Trung Quốc cũng nằm trong top 10.
So với 20 năm trước, sản lượng nghiên cứu của Đại học Harvard đã tăng lên đáng kể, nhưng thứ hạng của trường lại tụt xuống vị trí thứ ba, trở thành trường đại học duy nhất của Mỹ vẫn nằm trong nhóm dẫn đầu. Tuy nhiên, xét về số lượng bài báo khoa học được trích dẫn nhiều, Đại học Harvard vẫn đứng đầu bảng xếp hạng so với Đại học Leiden.
Tờ New York Times lập luận rằng vấn đề mà các trường đại học hàng đầu của Mỹ đang phải đối mặt không phải là sự suy giảm sản lượng nghiên cứu.
Theo bảng xếp hạng Leiden, sáu trường đại học danh tiếng của Mỹ từng nằm trong top 10 thập kỷ đầu tiên của thế kỷ này—Đại học Michigan, UCLA, Đại học Johns Hopkins, Đại học Washington ở Seattle, Đại học Pennsylvania và Đại học Stanford—hiện đang sản xuất ra nhiều công trình nghiên cứu hơn so với 20 năm trước.
"Tuy nhiên, tốc độ tăng trưởng sản lượng nghiên cứu từ các trường đại học Trung Quốc vượt xa tốc độ tăng trưởng của Hoa Kỳ," báo cáo nêu rõ.
Mark Neijssel, Giám đốc Dịch vụ của CWTS, cho biết bảng xếp hạng Leiden dựa trên các bài báo và trích dẫn được liệt kê trong Web of Science, một cơ sở dữ liệu chỉ mục trích dẫn khoa học bao gồm hàng nghìn tạp chí học thuật, nhiều trong số đó là các tạp chí chuyên ngành cao.
Tại Hoa Kỳ, bảng xếp hạng các trường đại học toàn cầu thường không thu hút nhiều sự chú ý của công chúng. Tuy nhiên, một số học giả giàu kinh nghiệm đã nhận thấy sự tăng trưởng trong sản lượng nghiên cứu của Trung Quốc được phản ánh trong bảng xếp hạng và cảnh báo rằng Hoa Kỳ có nguy cơ tụt hậu.
"Số lượng và chất lượng các bài báo đến từ Trung Quốc thật đáng kinh ngạc, vượt xa những gì chúng ta đang làm ở Hoa Kỳ," Rafael Reif, cựu chủ tịch của MIT, cho biết trong một podcast năm ngoái.
Điều đáng chú ý là CWTS cũng đã bắt đầu công bố một bảng xếp hạng thay thế dựa trên một cơ sở dữ liệu học thuật khác, OpenAlex. Trong bảng xếp hạng này, Đại học Harvard đứng đầu, nhưng xu hướng vẫn không thay đổi: 12 trong số 13 trường tiếp theo là các trường đại học Trung Quốc.
“Trung Quốc thực sự đang xây dựng năng lực nghiên cứu của mình trên quy mô lớn,” Neisser nói thêm, lưu ý rằng các nhà nghiên cứu Trung Quốc ngày càng tập trung vào việc xuất bản trên các tạp chí tiếng Anh có lượng độc giả và tỷ lệ trích dẫn cao hơn trên toàn thế giới.
"Trung Quốc đầu tư rất mạnh vào nghiên cứu khoa học, trái ngược với chính quyền Trump..."
Hơn nữa, các hệ thống xếp hạng khác tập trung vào kết quả nghiên cứu khoa học cũng phản ánh xu hướng tương tự, đó là thứ hạng của các viện nghiên cứu Trung Quốc đang bắt đầu tăng lên.
Trong bảng xếp hạng "Các trường đại học theo thành tích học tập" do Viện Tin học thuộc Đại học Kỹ thuật Trung Đông ở Ankara, Thổ Nhĩ Kỳ biên soạn, Đại học Harvard đứng đầu thế giới. Tuy nhiên, chỉ có Đại học Stanford là trường đại học Mỹ khác nằm trong top 10, và có bốn trường đại học Trung Quốc. Trong một bảng xếp hạng khác, "Chỉ số Tự nhiên", Đại học Harvard đứng đầu, tiếp theo là mười trường đại học Trung Quốc.
Tờ New York Times chỉ ra rằng Đại học Harvard và các trường đại học hàng đầu khác của Mỹ cũng đang phải đối mặt với làn sóng áp lực mới từ việc chính quyền Trump cắt giảm ngân sách nghiên cứu, cấm du lịch và các biện pháp trấn áp người nhập cư, những biện pháp đã ảnh hưởng đến sinh viên và học giả quốc tế.
Vào tháng 8 năm 2025, số lượng sinh viên quốc tế đến Hoa Kỳ đã giảm 19% so với năm trước. Các phương tiện truyền thông Mỹ cho rằng nếu những tài năng xuất sắc nhất thế giới lựa chọn học tập và làm việc ở nơi khác, xu hướng này có thể tiếp tục làm tổn hại đến danh tiếng và thứ hạng của các trường đại học Mỹ.
Ngày 12 tháng 4 năm 2025, tại Cambridge, Massachusetts, hàng trăm người biểu tình, bao gồm sinh viên, giáo sư và thậm chí cả thị trưởng Cambridge, nơi Đại học Harvard tọa lạc, đã bất chấp cái lạnh để phản đối mối đe dọa cắt giảm ngân sách của Harvard từ phía chính quyền Trump. (Ảnh IC)
Đồng thời, Trung Quốc đã đầu tư mạnh vào các trường đại học và đang tích cực thực hiện các biện pháp thu hút các nhà nghiên cứu nước ngoài. “So với 20 năm trước, Trung Quốc có nguồn vốn khổng lồ dành cho giáo dục đại học”, Alex Usher, chủ tịch của Higher Education Strategy Associates, một công ty tư vấn giáo dục có trụ sở tại Toronto, cho biết.
Tờ New York Times cho biết Trung Quốc đã giải thích lý do đằng sau những khoản đầu tư này, tin rằng sức mạnh toàn cầu của một quốc gia phụ thuộc vào sự vượt trội về khoa học của nước đó.
Ngược lại, chính quyền Trump lại theo đuổi cách tiếp cận hoàn toàn khác, lên kế hoạch cắt giảm hàng tỷ đô la kinh phí nghiên cứu cho các trường đại học Mỹ. Các quan chức chính quyền Trump lập luận rằng những cắt giảm này nhằm mục đích loại bỏ sự lãng phí và chuyển trọng tâm nghiên cứu khỏi những chủ đề mà họ cho là quá mang tính chính trị, chẳng hạn như "sự đa dạng".
Chính quyền Trump không phản hồi yêu cầu bình luận về bài báo của tờ New York Times. Phát ngôn viên Nhà Trắng Liz Huston trước đó đã tuyên bố: "Nền khoa học tốt nhất không thể phát triển mạnh mẽ trong các thể chế đã từ bỏ chế độ trọng dụng nhân tài, sự tìm tòi tự do và việc theo đuổi sự thật."
Trong suốt năm trước năm 2025, các nhà quản lý và lãnh đạo trường đại học trên khắp Hoa Kỳ đã cảnh báo rằng việc cắt giảm ngân sách nghiên cứu liên bang có thể dẫn đến những hậu quả thảm khốc.
Đại học Harvard đã lập một trang web liệt kê nhiều dự án nghiên cứu khoa học và y tế sẽ buộc phải dừng lại do cắt giảm kinh phí. Hiệp hội các Giáo sư Đại học Hoa Kỳ và một số đồng minh pháp lý của họ đã đệ đơn kiện phản đối một số khoản cắt giảm này. Chủ tịch hiệp hội, Todd Wolfson, cảnh báo rằng việc cắt giảm kinh phí nghiên cứu sẽ "kìm hãm sự phát triển của thế hệ các nhà khoa học tiếp theo".
Một thẩm phán liên bang đã ra lệnh khôi phục nguồn tài trợ liên bang cho Đại học Harvard sau khi chính quyền Trump cắt giảm hàng tỷ đô la tài trợ nghiên cứu vào mùa xuân năm ngoái. Tuy nhiên, chính quyền Trump vẫn khẳng định sẽ hạn chế nguồn tài trợ cho trường đại học này trong tương lai.
Các phương tiện truyền thông Mỹ tin rằng danh tiếng và vị thế toàn cầu của các trường đại học khác của Mỹ cũng đang bị đe dọa. Việc cắt giảm ngân sách liên bang đồng nghĩa với việc ít dự án nghiên cứu hơn, điều này có thể dẫn đến ít ấn phẩm nghiên cứu hơn trên các tạp chí và bài báo học thuật, ảnh hưởng đến thứ hạng của các trường đại học này trong các bảng xếp hạng tương lai.
Trong một số hệ thống xếp hạng mà tiêu chí đánh giá không chỉ giới hạn ở kết quả học tập, các trường đại học hàng đầu của Hoa Kỳ dường như đạt được kết quả tốt hơn nhiều, vì một số bảng xếp hạng xem xét danh tiếng của trường, tình hình tài chính và chất lượng hồ sơ ứng tuyển của sinh viên (chẳng hạn như tỷ lệ trúng tuyển), trong khi những bảng xếp hạng khác thậm chí còn tính đến số lượng người đoạt giải Nobel trong đội ngũ giảng viên của họ.
Các chuyên gia cho rằng những thay đổi về thứ hạng trên diện rộng này có thể diễn ra chậm hơn, nhưng chúng vẫn cho thấy dấu hiệu rằng vị thế thống trị của Hoa Kỳ trong giáo dục đại học đang bị suy giảm.
Bảng xếp hạng là một hình thức "tiếp thị", nhưng chúng cũng liên quan đến chất lượng của trường đại học.
Bài báo của tờ New York Times cũng đề cập đến bảng xếp hạng các trường đại học thế giới của Times Higher Education năm 2026 (được công bố vào ngày 9 tháng 10 năm 2025). Trong bảng xếp hạng này, Đại học Oxford sẽ đứng đầu thế giới năm thứ mười liên tiếp, và top 5 vẫn giữ nguyên như năm ngoái: MIT ở vị trí thứ hai, Princeton và Cambridge đồng hạng ba, và Harvard và Stanford đồng hạng năm.
Trong bảng xếp hạng năm 2026 này, các trường đại học Mỹ chiếm 7 trong số 10 vị trí hàng đầu. Tuy nhiên, các trường đại học Mỹ cũng đang tụt hạng ở những vị trí thấp hơn trong danh sách, với 62 trường đại học Mỹ có thứ hạng thấp hơn so với năm trước, trong khi chỉ có 19 trường tăng thứ hạng.
Mười năm trước, hai trường đại học danh tiếng ở Trung Quốc đại lục—Đại học Bắc Kinh và Đại học Thanh Hoa—lần lượt xếp hạng 42 và 47 trong bảng xếp hạng các trường đại học thế giới của Times Higher Education. Giờ đây, hai trường đại học này đang tiến gần đến top 10: Đại học Thanh Hoa xếp hạng 12 và Đại học Bắc Kinh xếp hạng 13. Ngoài ra, sáu trường đại học từ Hồng Kông nằm trong top 200 và bốn trường đại học từ Hàn Quốc nằm trong top 100.
Trong bảng xếp hạng các trường đại học thế giới của Times Higher Education năm 2026, Đại học Thanh Hoa và Đại học Bắc Kinh lần lượt xếp hạng 12 và 13. ( Ảnh chụp màn hình từ trang web bảng xếp hạng các trường đại học thế giới của Times Higher Education)
Báo cáo lưu ý rằng trong khi Trung Quốc thể hiện mạnh mẽ trong các lĩnh vực như hóa học và khoa học môi trường, thì Hoa Kỳ và châu Âu vẫn chiếm ưu thế trong các lĩnh vực như sinh học tổng quát và y học.
Chuyên gia tư vấn giáo dục đại học Ursher cho biết những yếu tố gây áp lực có thể dẫn đến sự suy giảm sản lượng nghiên cứu của Đại học Harvard, chẳng hạn như giảm ngân sách liên bang và cắt giảm các chương trình tiến sĩ, khó có thể được phản ánh ngay lập tức trong bảng xếp hạng.
“Nếu bạn xem xét số lượng bài báo mà viện nghiên cứu này đã công bố trên các tạp chí Nature hoặc Science, thì những kết quả đó dựa trên nghiên cứu đã bắt đầu từ bốn hoặc năm năm trước,” ông nói. “Có một độ trễ khá đáng kể về thời gian, và tôi không nghĩ rằng điều đó sẽ có tác động lớn trong vài năm tới.”
Alan Ruby, nghiên cứu viên cao cấp và giám đốc phụ trách các vấn đề toàn cầu tại Trường Cao học Giáo dục thuộc Đại học Pennsylvania, giải thích rằng bảng xếp hạng đại học không phải là hiện tượng mới; lịch sử của chúng bắt nguồn từ đầu thế kỷ 20.
Ông cho biết sinh viên thường sử dụng bảng xếp hạng để giúp họ quyết định nên nộp đơn vào trường đại học nào, trong khi các nhà nghiên cứu sử dụng chúng như một tài liệu tham khảo để lựa chọn địa điểm làm việc và nghiên cứu. Một số chính phủ sử dụng bảng xếp hạng để phân bổ kinh phí nghiên cứu, và một số nhà tuyển dụng coi chúng như một công cụ để nhanh chóng sàng lọc một lượng lớn ứng viên cho các vị trí cấp thấp.
“Nếu bạn muốn thu hút những tài năng xuất sắc nhất thế giới, dù là sinh viên, nhà nghiên cứu hay giảng viên, bạn cần phải tạo được ảnh hưởng của một ‘cơ sở giáo dục hàng đầu’”, Ruby nói.
Paul Musgrave, giáo sư chính trị học tại Đại học Georgetown ở Doha, Qatar, cho biết bảng xếp hạng không chỉ đơn thuần là vấn đề tiếp thị, mà quan trọng hơn, là về chất lượng của chính các trường đại học. Ông nói rằng mặc dù khó có thể vạch ra mối quan hệ nhân quả trực tiếp giữa các trường đại học xuất sắc và sức mạnh quốc gia, "mặt khác, tất cả chúng ta đều biết rằng khi Đức phá hủy hệ thống đại học của mình vào những năm 1930, điều đó có thể đã gây tổn hại cho họ theo nhiều cách."
Nếu nhìn lại những năm đầu thập niên 2000, bảng xếp hạng các trường đại học toàn cầu dựa trên sản lượng nghiên cứu (như số bài báo được công bố trên các tạp chí khoa học) cho thấy một bức tranh hoàn toàn khác. Bảy trong số mười trường đại học hàng đầu là các trường đại học của Mỹ, với Đại học Harvard đứng đầu. Vào thời điểm đó, chỉ có một trường đại học của Trung Quốc—Đại học Chiết Giang—lọt vào top 25.
Hiện tại, Đại học Chiết Giang đứng đầu bảng xếp hạng các trường đại học Leiden, cùng với bảy trường đại học khác của Trung Quốc cũng nằm trong top 10.
So với 20 năm trước, sản lượng nghiên cứu của Đại học Harvard đã tăng lên đáng kể, nhưng thứ hạng của trường lại tụt xuống vị trí thứ ba, trở thành trường đại học duy nhất của Mỹ vẫn nằm trong nhóm dẫn đầu. Tuy nhiên, xét về số lượng bài báo khoa học được trích dẫn nhiều, Đại học Harvard vẫn đứng đầu bảng xếp hạng so với Đại học Leiden.
Tờ New York Times lập luận rằng vấn đề mà các trường đại học hàng đầu của Mỹ đang phải đối mặt không phải là sự suy giảm sản lượng nghiên cứu.
Theo bảng xếp hạng Leiden, sáu trường đại học danh tiếng của Mỹ từng nằm trong top 10 thập kỷ đầu tiên của thế kỷ này—Đại học Michigan, UCLA, Đại học Johns Hopkins, Đại học Washington ở Seattle, Đại học Pennsylvania và Đại học Stanford—hiện đang sản xuất ra nhiều công trình nghiên cứu hơn so với 20 năm trước.
"Tuy nhiên, tốc độ tăng trưởng sản lượng nghiên cứu từ các trường đại học Trung Quốc vượt xa tốc độ tăng trưởng của Hoa Kỳ," báo cáo nêu rõ.
Mark Neijssel, Giám đốc Dịch vụ của CWTS, cho biết bảng xếp hạng Leiden dựa trên các bài báo và trích dẫn được liệt kê trong Web of Science, một cơ sở dữ liệu chỉ mục trích dẫn khoa học bao gồm hàng nghìn tạp chí học thuật, nhiều trong số đó là các tạp chí chuyên ngành cao.
Tại Hoa Kỳ, bảng xếp hạng các trường đại học toàn cầu thường không thu hút nhiều sự chú ý của công chúng. Tuy nhiên, một số học giả giàu kinh nghiệm đã nhận thấy sự tăng trưởng trong sản lượng nghiên cứu của Trung Quốc được phản ánh trong bảng xếp hạng và cảnh báo rằng Hoa Kỳ có nguy cơ tụt hậu.
"Số lượng và chất lượng các bài báo đến từ Trung Quốc thật đáng kinh ngạc, vượt xa những gì chúng ta đang làm ở Hoa Kỳ," Rafael Reif, cựu chủ tịch của MIT, cho biết trong một podcast năm ngoái.
Điều đáng chú ý là CWTS cũng đã bắt đầu công bố một bảng xếp hạng thay thế dựa trên một cơ sở dữ liệu học thuật khác, OpenAlex. Trong bảng xếp hạng này, Đại học Harvard đứng đầu, nhưng xu hướng vẫn không thay đổi: 12 trong số 13 trường tiếp theo là các trường đại học Trung Quốc.
“Trung Quốc thực sự đang xây dựng năng lực nghiên cứu của mình trên quy mô lớn,” Neisser nói thêm, lưu ý rằng các nhà nghiên cứu Trung Quốc ngày càng tập trung vào việc xuất bản trên các tạp chí tiếng Anh có lượng độc giả và tỷ lệ trích dẫn cao hơn trên toàn thế giới.
"Trung Quốc đầu tư rất mạnh vào nghiên cứu khoa học, trái ngược với chính quyền Trump..."
Hơn nữa, các hệ thống xếp hạng khác tập trung vào kết quả nghiên cứu khoa học cũng phản ánh xu hướng tương tự, đó là thứ hạng của các viện nghiên cứu Trung Quốc đang bắt đầu tăng lên.
Trong bảng xếp hạng "Các trường đại học theo thành tích học tập" do Viện Tin học thuộc Đại học Kỹ thuật Trung Đông ở Ankara, Thổ Nhĩ Kỳ biên soạn, Đại học Harvard đứng đầu thế giới. Tuy nhiên, chỉ có Đại học Stanford là trường đại học Mỹ khác nằm trong top 10, và có bốn trường đại học Trung Quốc. Trong một bảng xếp hạng khác, "Chỉ số Tự nhiên", Đại học Harvard đứng đầu, tiếp theo là mười trường đại học Trung Quốc.
Tờ New York Times chỉ ra rằng Đại học Harvard và các trường đại học hàng đầu khác của Mỹ cũng đang phải đối mặt với làn sóng áp lực mới từ việc chính quyền Trump cắt giảm ngân sách nghiên cứu, cấm du lịch và các biện pháp trấn áp người nhập cư, những biện pháp đã ảnh hưởng đến sinh viên và học giả quốc tế.
Vào tháng 8 năm 2025, số lượng sinh viên quốc tế đến Hoa Kỳ đã giảm 19% so với năm trước. Các phương tiện truyền thông Mỹ cho rằng nếu những tài năng xuất sắc nhất thế giới lựa chọn học tập và làm việc ở nơi khác, xu hướng này có thể tiếp tục làm tổn hại đến danh tiếng và thứ hạng của các trường đại học Mỹ.
Ngày 12 tháng 4 năm 2025, tại Cambridge, Massachusetts, hàng trăm người biểu tình, bao gồm sinh viên, giáo sư và thậm chí cả thị trưởng Cambridge, nơi Đại học Harvard tọa lạc, đã bất chấp cái lạnh để phản đối mối đe dọa cắt giảm ngân sách của Harvard từ phía chính quyền Trump. (Ảnh IC)
Đồng thời, Trung Quốc đã đầu tư mạnh vào các trường đại học và đang tích cực thực hiện các biện pháp thu hút các nhà nghiên cứu nước ngoài. “So với 20 năm trước, Trung Quốc có nguồn vốn khổng lồ dành cho giáo dục đại học”, Alex Usher, chủ tịch của Higher Education Strategy Associates, một công ty tư vấn giáo dục có trụ sở tại Toronto, cho biết.
Tờ New York Times cho biết Trung Quốc đã giải thích lý do đằng sau những khoản đầu tư này, tin rằng sức mạnh toàn cầu của một quốc gia phụ thuộc vào sự vượt trội về khoa học của nước đó.
Ngược lại, chính quyền Trump lại theo đuổi cách tiếp cận hoàn toàn khác, lên kế hoạch cắt giảm hàng tỷ đô la kinh phí nghiên cứu cho các trường đại học Mỹ. Các quan chức chính quyền Trump lập luận rằng những cắt giảm này nhằm mục đích loại bỏ sự lãng phí và chuyển trọng tâm nghiên cứu khỏi những chủ đề mà họ cho là quá mang tính chính trị, chẳng hạn như "sự đa dạng".
Chính quyền Trump không phản hồi yêu cầu bình luận về bài báo của tờ New York Times. Phát ngôn viên Nhà Trắng Liz Huston trước đó đã tuyên bố: "Nền khoa học tốt nhất không thể phát triển mạnh mẽ trong các thể chế đã từ bỏ chế độ trọng dụng nhân tài, sự tìm tòi tự do và việc theo đuổi sự thật."
Trong suốt năm trước năm 2025, các nhà quản lý và lãnh đạo trường đại học trên khắp Hoa Kỳ đã cảnh báo rằng việc cắt giảm ngân sách nghiên cứu liên bang có thể dẫn đến những hậu quả thảm khốc.
Đại học Harvard đã lập một trang web liệt kê nhiều dự án nghiên cứu khoa học và y tế sẽ buộc phải dừng lại do cắt giảm kinh phí. Hiệp hội các Giáo sư Đại học Hoa Kỳ và một số đồng minh pháp lý của họ đã đệ đơn kiện phản đối một số khoản cắt giảm này. Chủ tịch hiệp hội, Todd Wolfson, cảnh báo rằng việc cắt giảm kinh phí nghiên cứu sẽ "kìm hãm sự phát triển của thế hệ các nhà khoa học tiếp theo".
Một thẩm phán liên bang đã ra lệnh khôi phục nguồn tài trợ liên bang cho Đại học Harvard sau khi chính quyền Trump cắt giảm hàng tỷ đô la tài trợ nghiên cứu vào mùa xuân năm ngoái. Tuy nhiên, chính quyền Trump vẫn khẳng định sẽ hạn chế nguồn tài trợ cho trường đại học này trong tương lai.
Các phương tiện truyền thông Mỹ tin rằng danh tiếng và vị thế toàn cầu của các trường đại học khác của Mỹ cũng đang bị đe dọa. Việc cắt giảm ngân sách liên bang đồng nghĩa với việc ít dự án nghiên cứu hơn, điều này có thể dẫn đến ít ấn phẩm nghiên cứu hơn trên các tạp chí và bài báo học thuật, ảnh hưởng đến thứ hạng của các trường đại học này trong các bảng xếp hạng tương lai.
Trong một số hệ thống xếp hạng mà tiêu chí đánh giá không chỉ giới hạn ở kết quả học tập, các trường đại học hàng đầu của Hoa Kỳ dường như đạt được kết quả tốt hơn nhiều, vì một số bảng xếp hạng xem xét danh tiếng của trường, tình hình tài chính và chất lượng hồ sơ ứng tuyển của sinh viên (chẳng hạn như tỷ lệ trúng tuyển), trong khi những bảng xếp hạng khác thậm chí còn tính đến số lượng người đoạt giải Nobel trong đội ngũ giảng viên của họ.
Các chuyên gia cho rằng những thay đổi về thứ hạng trên diện rộng này có thể diễn ra chậm hơn, nhưng chúng vẫn cho thấy dấu hiệu rằng vị thế thống trị của Hoa Kỳ trong giáo dục đại học đang bị suy giảm.
Bảng xếp hạng là một hình thức "tiếp thị", nhưng chúng cũng liên quan đến chất lượng của trường đại học.
Bài báo của tờ New York Times cũng đề cập đến bảng xếp hạng các trường đại học thế giới của Times Higher Education năm 2026 (được công bố vào ngày 9 tháng 10 năm 2025). Trong bảng xếp hạng này, Đại học Oxford sẽ đứng đầu thế giới năm thứ mười liên tiếp, và top 5 vẫn giữ nguyên như năm ngoái: MIT ở vị trí thứ hai, Princeton và Cambridge đồng hạng ba, và Harvard và Stanford đồng hạng năm.
Trong bảng xếp hạng năm 2026 này, các trường đại học Mỹ chiếm 7 trong số 10 vị trí hàng đầu. Tuy nhiên, các trường đại học Mỹ cũng đang tụt hạng ở những vị trí thấp hơn trong danh sách, với 62 trường đại học Mỹ có thứ hạng thấp hơn so với năm trước, trong khi chỉ có 19 trường tăng thứ hạng.
Mười năm trước, hai trường đại học danh tiếng ở Trung Quốc đại lục—Đại học Bắc Kinh và Đại học Thanh Hoa—lần lượt xếp hạng 42 và 47 trong bảng xếp hạng các trường đại học thế giới của Times Higher Education. Giờ đây, hai trường đại học này đang tiến gần đến top 10: Đại học Thanh Hoa xếp hạng 12 và Đại học Bắc Kinh xếp hạng 13. Ngoài ra, sáu trường đại học từ Hồng Kông nằm trong top 200 và bốn trường đại học từ Hàn Quốc nằm trong top 100.
Trong bảng xếp hạng các trường đại học thế giới của Times Higher Education năm 2026, Đại học Thanh Hoa và Đại học Bắc Kinh lần lượt xếp hạng 12 và 13. ( Ảnh chụp màn hình từ trang web bảng xếp hạng các trường đại học thế giới của Times Higher Education)
Báo cáo lưu ý rằng trong khi Trung Quốc thể hiện mạnh mẽ trong các lĩnh vực như hóa học và khoa học môi trường, thì Hoa Kỳ và châu Âu vẫn chiếm ưu thế trong các lĩnh vực như sinh học tổng quát và y học.
Chuyên gia tư vấn giáo dục đại học Ursher cho biết những yếu tố gây áp lực có thể dẫn đến sự suy giảm sản lượng nghiên cứu của Đại học Harvard, chẳng hạn như giảm ngân sách liên bang và cắt giảm các chương trình tiến sĩ, khó có thể được phản ánh ngay lập tức trong bảng xếp hạng.
“Nếu bạn xem xét số lượng bài báo mà viện nghiên cứu này đã công bố trên các tạp chí Nature hoặc Science, thì những kết quả đó dựa trên nghiên cứu đã bắt đầu từ bốn hoặc năm năm trước,” ông nói. “Có một độ trễ khá đáng kể về thời gian, và tôi không nghĩ rằng điều đó sẽ có tác động lớn trong vài năm tới.”
Alan Ruby, nghiên cứu viên cao cấp và giám đốc phụ trách các vấn đề toàn cầu tại Trường Cao học Giáo dục thuộc Đại học Pennsylvania, giải thích rằng bảng xếp hạng đại học không phải là hiện tượng mới; lịch sử của chúng bắt nguồn từ đầu thế kỷ 20.
Ông cho biết sinh viên thường sử dụng bảng xếp hạng để giúp họ quyết định nên nộp đơn vào trường đại học nào, trong khi các nhà nghiên cứu sử dụng chúng như một tài liệu tham khảo để lựa chọn địa điểm làm việc và nghiên cứu. Một số chính phủ sử dụng bảng xếp hạng để phân bổ kinh phí nghiên cứu, và một số nhà tuyển dụng coi chúng như một công cụ để nhanh chóng sàng lọc một lượng lớn ứng viên cho các vị trí cấp thấp.
“Nếu bạn muốn thu hút những tài năng xuất sắc nhất thế giới, dù là sinh viên, nhà nghiên cứu hay giảng viên, bạn cần phải tạo được ảnh hưởng của một ‘cơ sở giáo dục hàng đầu’”, Ruby nói.
Paul Musgrave, giáo sư chính trị học tại Đại học Georgetown ở Doha, Qatar, cho biết bảng xếp hạng không chỉ đơn thuần là vấn đề tiếp thị, mà quan trọng hơn, là về chất lượng của chính các trường đại học. Ông nói rằng mặc dù khó có thể vạch ra mối quan hệ nhân quả trực tiếp giữa các trường đại học xuất sắc và sức mạnh quốc gia, "mặt khác, tất cả chúng ta đều biết rằng khi Đức phá hủy hệ thống đại học của mình vào những năm 1930, điều đó có thể đã gây tổn hại cho họ theo nhiều cách."
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét