Phát ngôn viên chính phủ và mô hình phát triển mới
Mình thích cô Karoline Leavitt cũng như cô Maria Vladimirovna Zakharova, phát ngôn viên của Bộ Ngoại giao Nga. Họ là người dám nói thẳng và nói rất đúng để dẫn dắt dư luận thế giới. 
Theo quan điểm của mình, Việt Nam phải đi theo con đường Nhà nước kiến tạo, tức là không phải con đường phát triển dựa trên thị trường tự do của chủ nghĩa Tân cổ điển và cũng không phải con đường nhà nước điều tiết theo học thuyết Keynes.
Nhà nước kiến tạo là nhà nước chủ động dẫn dắt nền kinh tế và xã hội phát triển theo các định hướng chiến lược và dựa trên mô hình đổi mới sáng tạo. Vai trò của Nhà nước sẽ tăng lên mạnh mẽ. Nhà nước không chỉ quản lý mà phải dẫn dắt và tạo mọi môi trường thuận lợi cho kinh tế thị trường tự do phát triển. Vai trò thị trường từ tự do tuyệt đối chuyển sang bị dẫn dắt bởi chiến lược công của Nhà nước kiến tạo mạnh.
Ba trụ cột trong mô hình phát triển mới là Nhà nước kiến tạo, Thị trường tự do năng động và Tư tưởng liên tục đổi mới sáng tạo.
Trong mô hình mới, đổi mới sáng tạo phải ở vị trí trung tâm. Đổi mới sáng tạo không chỉ có nghiên cứu - triển khai (R&D), mà phải bao trùm một hệ sinh thái rất rộng, từ giáo dục STEM, startup, chuyển giao công nghệ, tới xây dựng cả tiêu chuẩn sống mới cho xã hội. Đổi mới sáng tạo phải chuyển từ ngoại sinh sang nội sinh, và có định hướng.
Nhà nước kiến tạo chỉ định hướng vào lĩnh vực chiến lược với tầm nhìn công nghệ đi vượt thời gian so với nhận thức chung của xã hội, chứ không can thiệp tùy tiện vào thị trường tự do. Dĩ nhiên, khi đó sẽ có những chinh sách ưu đãi đối với các doanh nghiệp tham gia các lĩnh vực chiến lược. Các nước Nhật, Hàn, Mỹ, Singapore, Trung Quốc, Đài Loan và nhiều nước ở những châu lục khác... đều đã từng đi theo con đường này và rất thành công.
Trong mô hình phát triển mới, vai trò của những phát ngôn viên chính phủ như các cô Karoline Leavitt và Maria Vladimirovna Zakharova cực kỳ quan trọng. Họ sẽ phải từ bỏ những câu nói chung chung vô thưởng vô phạt như cách làm hiện nay mà phải nói để cả xã hội làm theo.
———-
Ngày Karoline Leavitt được bổ nhiệm làm thư ký báo chí Nhà Trắng, nhiều tờ báo Mỹ không nói về tầm nhìn truyền thông của chính quyền, mà chỉ nói về… tuổi của cô. “Quá trẻ”, “thiếu kinh nghiệm”, “một lựa chọn mang tính biểu tượng hơn là năng lực”, những dòng tít ấy phản ánh đúng tâm thế của một nền báo chí đã quen đứng trên bục phán xét, hơn là tự đặt câu hỏi về chính mình.
Nhưng chỉ sau vài tháng, Karoline Leavitt đã làm điều mà không ít người tiền nhiệm dày dạn kinh nghiệm chưa từng làm được: cô đảo chiều thế trận. Từ chỗ người phát ngôn bị dồn ép, xin lỗi, né tránh, Leavitt biến phòng họp báo thành nơi báo chí phải tự chịu trách nhiệm về chuẩn mực nghề nghiệp của mình.
Hiện tượng Karoline Leavitt không phải là câu chuyện cá nhân. Nó là dấu hiệu của một bước ngoặt lớn trong quan hệ giữa chính quyền và truyền thông.
Suốt nhiều thập kỷ, báo chí phương Tây tự xem mình là “quyền lực thứ tư”, người giám sát quyền lực. Vai trò đó từng rất cần thiết. Nhưng trong kỷ nguyên mạng xã hội, thuật toán và phân cực chính trị, không ít cơ quan truyền thông đã rời xa sứ mệnh ấy. Họ không còn “đi tìm sự thật”, mà “đi tìm lập trường”; không còn đặt câu hỏi để hiểu, mà đặt câu hỏi để kết luận thay cho người trả lời.
Trong bối cảnh đó, người phát ngôn không thể chỉ là “người trả lời câu hỏi” nữa. Họ phải trở thành người định hình lại khung sự thật. Karoline Leavitt đã làm đúng vai trò ấy: cô không phòng thủ, cô dẫn dắt; không xin lỗi vì những tiền đề sai, cô bác bỏ chúng.
Sự đảo chiều này cho thấy một thực tế: quyền lực diễn ngôn đang rời khỏi truyền thông để quay lại với người phát ngôn. Không phải vì chính quyền mạnh hơn, mà vì báo chí đã tự làm suy yếu mình khi đánh đổi chuẩn mực nghề nghiệp lấy cảm xúc, sự trung lập lấy ý thức hệ, và sự thật lấy lượt xem.
Công chúng ngày nay không còn tin vào những câu hỏi được “dàn dựng”. Họ tin vào những tiếng nói nói thẳng, nói rõ, và dám chịu trách nhiệm. Karoline Leavitt trở thành biểu tượng của thế hệ phát ngôn viên mới: trẻ, thông minh, và hiểu rằng truyền thông không còn là “trọng tài”, mà là một chủ thể cũng phải bị giám sát.
Từ hiện tượng này, có thể phỏng đoán tương lai của truyền thông sẽ phân hóa mạnh mẽ. Một phía tiếp tục trượt dài trong “bong bóng lập trường”, ngày càng xa rời công chúng. Phía còn lại, ít ồn ào hơn, sẽ buộc phải quay về với cốt lõi: trung thực, khiêm nhường trước sự thật, và tôn trọng trí tuệ người đọc.
Quan trọng hơn, hiện tượng Karoline Leavitt đặt ra một gợi ý cho Việt Nam.
Chúng ta đang có những người phát ngôn rất thận trọng, rất chuẩn mực, nhưng đôi khi quá bị động. Nhiều thông điệp dừng lại ở mức “quan ngại sâu sắc”, “theo dõi sát sao”, “kêu gọi các bên kiềm chế”, những cụm từ an toàn nhưng không còn đủ sức nặng trong một thế giới truyền thông tốc độ cao và cạnh tranh khốc liệt về diễn ngôn.
Trong kỷ nguyên mới, Việt Nam không chỉ cần phát ngôn đúng, mà cần phát ngôn chủ động: chủ động đặt khung câu chuyện, chủ động dẫn dắt dư luận quốc tế, chủ động bảo vệ lợi ích quốc gia bằng ngôn ngữ hiện đại, sắc sảo và thuyết phục.
Karoline Leavitt cho thấy: một người phát ngôn giỏi không phải là người “trả lời khéo”, mà là người khiến thế giới phải trả lời theo khung sự thật của mình.
Truyền thông sẽ đi về đâu?
Câu trả lời không chỉ nằm ở các tòa soạn, mà nằm ở những người phát ngôn đủ trí tuệ và bản lĩnh để dẫn dắt sự thật.
Và đã đến lúc Việt Nam bước vào cuộc chơi ấy, không chỉ với sự thận trọng, mà với sự tự tin và chủ động của một quốc gia đang vươn lên.
Nguồn : Nguyễn Thọ Bình
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét