Nga khẳng định Thụy Sĩ không thể làm trung gian hòa giải!
Tôi từng sống tám năm ở Geneva, Thụy Sĩ. Khoảng thời gian ấy đủ để tôi hiểu vì sao một quốc gia nhỏ bé, không có sức mạnh quân sự hay quy mô kinh tế áp đảo, lại có thể tạo dựng vị thế đặc biệt trên trường quốc tế.
Thụy Sĩ thu được lợi ích kinh tế rất lớn từ vị thế gần như độc quyền ấy. Theo Bộ Ngoại giao nước này, hoạt động của hệ sinh thái quốc tế tại Geneva tạo ra khoảng 4 tỷ franc Thụy Sĩ giá trị gia tăng mỗi năm, tương đương khoảng 1% GDP cả nước. Các tổ chức quốc tế chi tiêu tại Thụy Sĩ khoảng 3,823 tỷ franc trong năm 2025. Khoản tiền ấy không chỉ dành cho văn phòng và hội nghị, mà còn chảy vào khách sạn, nhà hàng, vận tải, dịch vụ pháp lý, tài chính, tư vấn, nhà ở và hàng loạt ngành kinh doanh khác.
Geneva có cả một nền kinh tế dịch vụ xoay quanh hoạt động ngoại giao. Hàng nghìn chuyên gia quốc tế làm việc tại đây, kéo theo nhu cầu lớn về nhà ở, trường học, dịch vụ và tiêu dùng; và họ bán cái gì cũng theo giá cắt cổ. Các hội nghị quốc tế còn đưa hàng chục nghìn đại biểu, quan chức và chuyên gia từ khắp thế giới đến thành phố. Thụy Sĩ không cần trực tiếp tham gia mọi cuộc tranh chấp, nhưng vẫn có thể kiếm được rất nhiều tiền từ việc các bên tìm đến Geneva để gặp gỡ và thương lượng.
Trung lập vì thế không chỉ là một nguyên tắc chính trị. Nó còn là một tài sản kinh tế.
Tuy nhiên, tài sản ấy chỉ có giá trị khi các bên tin tưởng, cùng cần đến Thụy Sĩ. Một quốc gia muốn làm trung gian hòa giải phải tạo được niềm tin với cả hai phía, nhất là trong những cuộc xung đột gay gắt.
Đây chính là vấn đề của Thụy Sĩ trong cuộc chiến Nga–Ukraine. Sau khi xung đột bùng nổ năm 2022, Thụy Sĩ công khai đã tham gia phần lớn các biện pháp trừng phạt của EU nhằm vào Nga. Chính phủ Thụy Sĩ khẳng định quyết định này không vi phạm tính trung lập theo luật quốc tế, vì nước này không trực tiếp tham gia chiến tranh hay hỗ trợ quân sự cho bên tham chiến. Nhưng Nga nhìn nhận vấn đề theo một cách khác. Moscow cho rằng một quốc gia đã tham gia trừng phạt Nga thì khó có thể được xem là địa điểm trung lập đáng tin cậy để Nga đến đó đàm phán.
Đây không đơn thuần là tranh cãi về định nghĩa pháp lý của chữ "trung lập". Đó là vấn đề niềm tin chính trị. Một bên có thể khẳng định mình trung lập theo luật, nhưng bên còn lại có quyền nghi ngờ tính khách quan của bên ấy trong thực tế.
Tháng 2/2026, Geneva được chọn làm địa điểm tổ chức đàm phán ba bên Nga–Ukraine–Mỹ. Cuộc gặp diễn ra trong hai ngày 17 và 18/2, nhưng không đạt được đột phá. Ngày thứ hai, các cuộc thảo luận chỉ kéo dài khoảng hai giờ. Những bất đồng cốt lõi về lãnh thổ và bảo đảm an ninh vẫn chưa được giải quyết.
Trước đó, các cuộc đàm phán năm 2022 chủ yếu diễn ra tại Belarus và Thổ Nhĩ Kỳ. Những nỗ lực ngoại giao tiếp theo cũng được tiến hành ở nhiều địa điểm khác. Geneva vì thế không trở thành trung tâm đàm phán về Ukraine như vai trò lịch sử của thành phố này, và dĩ nhiên uy tín và tiền bạc của Geneva cũng giảm sút.
Ngày 21/11/2026, Bộ Ngoại giao Thụy Sĩ tuyên bố với RIA Novosti nước này sẵn sàng hỗ trợ tổ chức các cuộc đàm phán giữa Nga và châu Âu, kể cả cung cấp địa điểm và những điều kiện cần thiết.
Tuyên bố được đưa ra sau khi Tổng thống Vladimir Putin cho biết Nga đã mời đại diện châu Âu đến Moscow thông qua các kênh ngoại giao để trình bày lập trường của họ về giải pháp cho cuộc xung đột Ukraine. Thủ tướng Đức Friedrich Merz đáp lại các nhà lãnh đạo châu Âu đã sẵn sàng đàm phán, nhưng muốn tổ chức cuộc gặp tại một địa điểm trung lập.
Thụy Sĩ lập tức đưa ra lời đề nghị. Có thể hiểu vì sao Bern muốn Geneva được lựa chọn. Đây vừa là cơ hội ngoại giao, vừa là cơ hội khôi phục vị thế của thành phố trong các tiến trình hòa giải quốc tế.
Nhưng liệu Nga có chấp nhận?
Đại sứ quán Nga tại Thụy Sĩ từng công khai nhận xét niềm tin vào Geneva với tư cách một địa điểm đàm phán trung lập đã bị xói mòn bởi việc Thụy Sĩ tham gia trừng phạt Nga. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Nga Maria Zakharova cũng tuyên bố Moscow sẽ không chọn Thụy Sĩ làm địa điểm đàm phán về Ukraine. Thậm chí bà đã nhiều lần khẳng định rất rõ ràng: “Chúng tôi cũng không tin tưởng Thụy Sĩ. Xét về bản chất và trong hoàn cảnh hiện nay, Thụy Sĩ không thể đóng vai trò nước chủ nhà trung lập, càng không thể làm trung gian hòa giải.”
Theo tôi, Nga có lý do để giữ lập trường ấy. Nếu các nước châu Âu muốn đối thoại với Nga, họ có thể đến Moscow theo lời mời của Tổng thống Putin. Nếu không muốn đến Moscow, họ có thể đề xuất một địa điểm khác được cả hai bên chấp nhận. Nhưng không thể mặc nhiên coi Geneva là trung lập chỉ vì thành phố này từng có truyền thống ngoại giao lâu đời.
Tôi rất yêu thành phố Geneva xinh đẹp, nơi các con tôi đã lớn lên, đi học rồi đi làm và sẽ định cư mãi mãi ở đó. Tôi cũng không phủ nhận những đóng góp của Geneva cho ngoại giao quốc tế. Chính vì hiểu rõ giá trị của thành phố này, tôi càng thấy đáng tiếc khi Thụy Sĩ để vị thế trung lập của mình bị nghi ngờ trong một cuộc xung đột có ý nghĩa lớn nhất đối với an ninh châu Âu kể từ sau Chiến tranh thế giới thứ 2.
Người Thụy Sĩ vốn rất khôn ngoan và giỏi tính toán lợi ích. Nhưng đôi khi, một tính toán sai có thể làm mất niềm tin của đối tác quan trọng, và khi đó sẽ không thể dễ dàng lấy lại được bằng một lời tuyên bố sẵn sàng làm trung gian đàm phán.
Muốn được các bên lựa chọn làm nơi hòa giải, trước hết phải khiến cả hai bên tin rằng mình thực sự trung lập, khách quan và có thể đứng giữa.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét