GIÁ XĂNG CUỐI CÙNG ĐÃ GIẢM, NHƯNG NGƯỜI THỰC SỰ TIẾT KIỆM ĐƯỢC TIỀN CÓ PHẢI LÀ BẠN?
Sau nhiều tháng giá xăng dầu ở mức cao, những ngày đầu tháng 11/2026, người tiêu dùng Việt Nam cuối cùng cũng đón nhận tin vui: giá xăng dầu liên tục giảm, mà một trong những nguyên nhân quan trọng là Nhà nước thực hiện chính sách giảm thuế đối với xăng dầu nhằm hỗ trợ sản xuất, kinh doanh và thúc đẩy mục tiêu tăng trưởng hai con số.
Đây là những mức giảm đáng kể. Với một lần mua 50 lít xăng E10RON95, người tiêu dùng tiết kiệm được khoảng 65.550 đồng so với mức giá ngay trước đợt điều chỉnh ngày 12/11. Với những người thường xuyên sử dụng ô tô, khoản tiết kiệm này không phải không đáng kể.
Nhưng có một điều khá lạ: trong khi giá xăng dầu giảm liên tiếp, phần đông người dân lại không cảm nhận được chi phí sinh hoạt giảm tương ứng. Giá vé xe khách, taxi, dịch vụ giao hàng, giá thực phẩm, hàng tiêu dùng và nhiều loại dịch vụ khác dường như vẫn đứng yên. Có những mặt hàng trước đây tăng giá rất nhanh khi xăng dầu tăng, nhưng khi xăng dầu giảm thì giá bán lại không giảm.
Vậy cuối cùng, ai mới thực sự được hưởng lợi từ việc giảm giá xăng dầu? Kinh nghiệm quá khứ cho chúng ta nhiều chỉ dẫn.
1. Giá đầu vào giảm, nhưng giá đầu ra vẫn đứng yên
Trong nền kinh tế thị trường, xăng dầu là một trong những yếu tố đầu vào quan trọng của hầu hết hoạt động sản xuất và lưu thông hàng hóa. Một chiếc xe tải chở hàng từ nhà máy đến siêu thị tiêu thụ nhiên liệu. Một chuyến xe khách cần dầu diesel. Một người giao hàng sử dụng xe máy chạy bằng xăng. Các hoạt động đánh bắt, sản xuất nông nghiệp, vận hành máy móc và vận chuyển nguyên vật liệu đều chịu ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp từ giá nhiên liệu.
Vì vậy, khi giá xăng dầu tăng, chi phí sản xuất và vận chuyển tăng lên, doanh nghiệp thường tìm cách chuyển phần chi phí tăng thêm sang người tiêu dùng bằng cách tăng giá bán.
Nhưng khi giá xăng dầu giảm, điều đáng lẽ phải xảy ra là chi phí vận chuyển và sản xuất giảm, từ đó tạo điều kiện giảm giá hàng hóa và dịch vụ.
Thực tế lại không đơn giản như vậy.
Giá xăng tăng thường được các doanh nghiệp viện dẫn như một lý do để tăng giá dịch vụ. Nhưng khi giá xăng giảm, nhiều doanh nghiệp lại cho rằng chi phí nhân công, tiền thuê mặt bằng, khấu hao phương tiện, lãi vay và những chi phí khác vẫn cao nên chưa thể giảm giá.
Xét riêng từng doanh nghiệp, lập luận đó có thể có lý. Nhưng xét trên toàn bộ nền kinh tế, nếu giá đầu vào giảm mà giá đầu ra không giảm tương ứng, thì một phần lợi ích từ việc giảm giá nhiên liệu đã không đến được người tiêu dùng.
Nói cách khác, người dân có thể được hưởng lợi trực tiếp khi đổ xăng, nhưng chưa chắc được hưởng lợi khi mua hàng hóa và sử dụng dịch vụ.
2. Ai đang giữ lại phần lợi ích từ việc giảm giá xăng dầu?
Hãy thử xem xét một doanh nghiệp vận tải hàng hóa. Giả sử trước đây, doanh nghiệp phải chi 100 triệu đồng mỗi tháng cho nhiên liệu. Khi giá dầu diesel giảm, chi phí này giảm 7 triệu đồng. Nếu các yếu tố khác không thay đổi, doanh nghiệp có thêm 7 triệu đồng để cải thiện lợi nhuận, trả nợ hoặc giảm giá cước vận tải.
Nhưng nếu doanh nghiệp vẫn giữ nguyên giá cước, khoản tiết kiệm 7 triệu đồng sẽ được giữ lại trong kết quả kinh doanh của doanh nghiệp. Điều này không nhất thiết là sai. Trong nền kinh tế thị trường, doanh nghiệp có quyền hưởng lợi từ việc giảm chi phí. Nhưng nếu tất cả các doanh nghiệp vận tải đều giữ nguyên giá cước, người tiêu dùng sẽ không được hưởng phần lợi ích đáng lẽ có thể được chuyển giao qua cạnh tranh.
Tương tự, các doanh nghiệp sản xuất, phân phối và bán lẻ cũng có thể được hưởng lợi từ việc giảm chi phí vận chuyển, nguyên liệu và năng lượng, trong khi giá bán sản phẩm chưa chắc thay đổi.
Vì thế, lợi ích từ việc giảm giá xăng dầu có thể được phân chia thành nhiều phần: một phần thuộc về người sử dụng nhiên liệu trực tiếp, một phần thuộc về doanh nghiệp vận tải, một phần thuộc về doanh nghiệp sản xuất và phân phối, phần còn lại có thể được chuyển đến người tiêu dùng thông qua giảm giá hàng hóa và dịch vụ.
Vấn đề là tỷ lệ phân chia ấy như thế nào. Nếu giá bán hàng hóa và dịch vụ không giảm, người tiêu dùng sẽ chỉ nhận được phần lợi ích trực tiếp từ việc mua xăng dầu rẻ hơn. Còn một phần đáng kể lợi ích gián tiếp có thể nằm lại trong lợi nhuận của các doanh nghiệp.
3. Vì sao giá tăng nhanh nhưng giá giảm lại rất chậm?
Đây là một hiện tượng khá phổ biến trong kinh tế học, thường được gọi là sự bất đối xứng trong truyền dẫn giá cả. Khi chi phí đầu vào tăng, doanh nghiệp thường nhanh chóng điều chỉnh giá bán để bảo vệ lợi nhuận. Nhưng khi chi phí đầu vào giảm, họ không nhất thiết giảm giá bán với tốc độ tương ứng.
Có một số nguyên nhân.
Thứ nhất, doanh nghiệp có thể đã mua nguyên liệu và nhiên liệu theo giá cũ. Họ cần thời gian tiêu thụ hàng tồn kho trước khi hưởng đầy đủ lợi ích từ mức giá mới.
Thứ hai, nhiều doanh nghiệp có các hợp đồng vận tải, cung ứng và phân phối được ký theo kỳ hạn. Giá bán không thể điều chỉnh ngay lập tức theo từng lần thay đổi giá xăng dầu.
Thứ ba, khi thị trường cạnh tranh yếu, doanh nghiệp độc quyền hay độc quyền nhóm rất đông ở nước ta không chịu nhiều áp lực phải chuyển phần tiết kiệm chi phí sang khách hàng. Nếu khách hàng không có nhiều lựa chọn thay thế, doanh nghiệp có thể giữ nguyên giá bán để tăng lợi nhuận.
Thứ tư, tâm lý thị trường cũng đóng vai trò quan trọng. Khi giá tăng, doanh nghiệp thường lo ngại chi phí sẽ tiếp tục tăng nên chủ động nâng giá để phòng ngừa. Nhưng khi giá giảm, họ lại chờ xem xu hướng có bền vững hay không trước khi điều chỉnh giá bán.
Những nguyên nhân này giải thích tại sao giá hàng hóa và dịch vụ thường không giảm ngay khi giá xăng dầu giảm. Tuy nhiên, nếu tình trạng đó kéo dài, không thể chỉ giải thích bằng độ trễ của thị trường. Khi ấy cần xem xét mức độ cạnh tranh và khả năng doanh nghiệp đang giữ lại phần lớn lợi ích từ việc giảm chi phí.
4. Nhà nước bỏ tiền để giảm giá xăng dầu, nhưng người dân nhận được bao nhiêu?
Cần nhìn vấn đề từ một góc độ khác: chính sách giảm thuế không phải là một món quà miễn phí. Khi Nhà nước giảm thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xăng về 0%, ngân sách sẽ giảm nguồn thu. Theo thông tin của Bộ Tài chính, riêng chính sách này dự kiến làm giảm thu ngân sách gần 7.000 tỷ đồng trong thời gian áp dụng từ tháng 11/2026 đến hết tháng 3/2027.
Đó là khoản nguồn lực công mà Nhà nước chấp nhận từ bỏ để hỗ trợ người dân và doanh nghiệp thông qua giảm giá nhiên liệu. Ngoài ra, việc điều hành giá xăng dầu còn liên quan đến các biện pháp thuế khác và Quỹ bình ổn giá.
Về nguyên tắc, chính sách này có hai mục tiêu quan trọng. Một là giảm trực tiếp chi phí nhiên liệu cho người dân và doanh nghiệp. Hai là giảm chi phí sản xuất, vận chuyển, qua đó hạn chế áp lực tăng giá hàng hóa và dịch vụ, góp phần kiểm soát lạm phát.
Nhưng hai mục tiêu này chỉ thực sự đạt được đầy đủ nếu lợi ích từ việc giảm chi phí nhiên liệu được truyền dẫn qua các khâu của nền kinh tế.
Nếu doanh nghiệp vận tải vẫn giữ nguyên giá cước, doanh nghiệp sản xuất và phân phối không giảm giá bán, thì phần lợi ích gián tiếp mà người tiêu dùng nhận được sẽ hạn chế.
Như vậy, ngân sách đã chấp nhận giảm thu để hỗ trợ nền kinh tế, nhưng một phần lợi ích có thể được giữ lại ở các khâu trung gian thay vì đến được người dân. Đây là một vấn đề cần được quan tâm trong điều hành chính sách kinh tế.
5. Giảm giá xăng dầu có đủ sức kích thích tăng trưởng hai con số?
Việt Nam đang đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế rất cao trong năm 2026. Muốn đạt được mục tiêu này, Nhà nước phải sử dụng nhiều công cụ chính sách để kích thích sản xuất, đầu tư, tiêu dùng và xuất khẩu.
Giảm giá xăng dầu là một trong những biện pháp hỗ trợ tổng cầu và giảm chi phí đầu vào.
Nhưng cần phân biệt giữa việc giảm chi phí sản xuất với việc tạo ra nhu cầu tiêu dùng mới. Giả sử một doanh nghiệp vận tải tiết kiệm được 10 triệu đồng tiền nhiên liệu mỗi tháng. Nếu doanh nghiệp giữ lại toàn bộ khoản tiết kiệm đó để tăng lợi nhuận hoặc trả nợ, thì tác động trực tiếp đến sức mua của người dân không lớn.
Ngược lại, nếu doanh nghiệp giảm giá cước, người tiêu dùng và các doanh nghiệp sử dụng dịch vụ vận tải sẽ được hưởng lợi. Họ có thể dùng phần tiền tiết kiệm được để mua thêm hàng hóa, sử dụng dịch vụ khác hoặc đầu tư vào hoạt động sản xuất.
Khi đó, một khoản giảm chi phí ban đầu có thể tạo ra hiệu ứng lan tỏa trong nền kinh tế. Đây chính là sự khác biệt giữa việc giảm chi phí cho doanh nghiệp và việc kích thích tổng cầu của toàn xã hội.
Một nền kinh tế muốn tăng trưởng nhanh không chỉ cần doanh nghiệp có lợi nhuận cao hơn, mà còn cần người dân có thu nhập thực tế cao hơn và sức mua được cải thiện.
Nếu doanh nghiệp tiết kiệm được chi phí nhưng người tiêu dùng vẫn phải trả mức giá cũ, hiệu ứng kích thích tiêu dùng sẽ yếu hơn nhiều so với kỳ vọng.
6. Điều người dân cần không chỉ là giá xăng rẻ hơn
Có một nghịch lý trong đời sống kinh tế hiện nay: người dân có thể tiết kiệm được vài chục nghìn đồng mỗi lần đổ xăng, nhưng vẫn phải trả những khoản chi phí sinh hoạt lớn hơn mà không thấy giảm.
Giá vé xe khách, giá taxi, phí giao hàng, giá thực phẩm và nhiều loại dịch vụ khác không nhất thiết giảm ngay theo giá nhiên liệu. Trong khi đó, tiền lương và thu nhập của nhiều người không tăng tương ứng với chi phí sinh hoạt.
Điều người dân thực sự cần không chỉ là một vài lần giảm giá xăng dầu, mà là sự cải thiện tổng thể sức mua của đồng tiền.
Một chính sách kinh tế có hiệu quả phải được đánh giá không chỉ bằng việc giá một mặt hàng giảm bao nhiêu, ngân sách đã bỏ ra bao nhiêu hay doanh nghiệp tiết kiệm được bao nhiêu chi phí, mà còn phải xem người dân cuối cùng được hưởng lợi như thế nào.
Nếu giá xăng giảm nhưng giá vận tải không giảm, giá hàng hóa không giảm, thu nhập thực tế không tăng, thì người dân khó có thể cảm nhận được sự cải thiện trong đời sống. Và khi sức mua của đông đảo người dân vẫn yếu, việc kích thích tăng trưởng thông qua những biện pháp giảm chi phí đầu vào sẽ ít tác dụng.
Vì vậy, giá xăng dầu giảm là một tin vui. Nhưng điều người dân mong đợi không chỉ là đổ xăng rẻ hơn, mà còn là đi lại rẻ hơn, mua hàng hóa rẻ hơn và có thể sống dễ dàng hơn bằng chính thu nhập của mình.
Cuối cùng, thước đo thành công của một chính sách kinh tế không phải là Nhà nước đã giảm được bao nhiêu đồng thuế, doanh nghiệp đã tiết kiệm được bao nhiêu tiền nhiên liệu, mà là phần lợi ích ấy đã thực sự đến được với cuộc sống của người dân như thế nào.
https://vnexpress.net/chu-de/gia-xang-dau-3026
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét