NƯỚC MỸ: NGƯỜI DÂN BẮT ĐẦU NGHI NGỜ ĐẤT NƯỚC MÌNH ĐANG CÓ VẤN ĐỀ
Chỉ trong vòng sáu ngày giữa tháng 11/2026, nước Mỹ liên tiếp chứng kiến hàng loạt sự cố nghiêm trọng mang tính hệ thống, làm người dân bắt đầu tự hỏi liệu đất nước của họ có đang xảy ra vấn đề gì, có khủng khiếp không, và nguyên nhân chỉ là cơ sở hạ tầng quan trọng mà Hoa Kỳ đã xây dựng trong thế kỷ 20 đã lỗi thời và chưa sẵn sàng cho thế kỷ 21, hay có thế lực ngầm đang chống phá và không biết ai đang thực sự nắm quyền điều hành đất nước. Họ lo ngại vì tình trạng hỗn loạn trên khắp nước Mỹ đã kéo dài gần một tuần, trong khi các cơ quan và quan chức chỉ quan tâm đến việc đổ lỗi và trốn tránh trách nhiệm, và cũng không ai đứng ra giải thích lý do hoặc chịu nhận trách nhiệm.
1. Những sự cố liên tiếp
Ngày 17 tháng 11, tờ New York Times đã đăng một bài báo chỉ trích điều này. Tờ báo cho biết vào thứ Năm Microsoft gặp sự cố toàn cầu, ảnh hưởng đến Outlook, Teams và Copilot. Ngày hôm sau, Cục Hàng không Liên bang Mỹ (FAA) phải ban hành lệnh dừng bay trên toàn quốc trong khoảng bốn giờ do trục trặc hệ thống điều hành không lưu. Đây được xem là một trong những lần gián đoạn hàng không nghiêm trọng nhất kể từ sau sự kiện 11/9/2001.
Sau đó, người Mỹ đã có một cuối tuần dường như yên bình. Nhưng vấn đề vẫn chưa kết thúc. Ngày 16/11, United Airlines tiếp tục gặp lỗi hệ thống, khiến 418 chuyến bay bị chậm. Cùng ngày, JPMorgan Chase gặp sự cố phần mềm, ảnh hưởng đến khách hàng của một số ngân hàng và dịch vụ chuyển tiền Zelle "trên diện rộng".
Ngày hôm sau, Apple, Google và Marriott cũng ghi nhận các dịch vụ trực tuyến bị gián đoạn, ảnh hưởng đến các dịch vụ bao gồm Apple App Store, Music và lưu trữ đám mây. Thậm chí còn kỳ lạ hơn, mạng liên lạc nội bộ tuyệt mật NSA Net của Cơ quan An ninh Quốc gia Mỹ cũng được thông báo gặp trục trặc, thậm chí tê liệt, dù NSA sau đó nói sự cố xảy ra trong quá trình bảo trì và không ảnh hưởng đến các năng lực thiết yếu bảo vệ an ninh quốc gia.
Theo dữ liệu của Downdetector, trong một tuần tính đến ngày 16/11, nền tảng này nhận gần 6 triệu báo cáo sự cố tại Mỹ, mức cao nhất trong gần một năm. Những con số ấy cho thấy đây không còn là vài trục trặc đơn lẻ mà đã trở thành một hiện tượng gây xáo trộn đáng kể trong đời sống xã hội Mỹ.
Điều đáng nói là các cơ quan và doanh nghiệp đều giải thích rằng đó chỉ là những sự cố kỹ thuật, chưa có bằng chứng về một cuộc tấn công mạng phối hợp. Nhưng chính điều đó lại đặt ra một câu hỏi đáng lo ngại hơn: Nếu không có kẻ thù bên ngoài tấn công, tại sao những hệ thống thiết yếu của một quốc gia giàu có và có trình độ công nghệ hàng đầu thế giới lại dễ dàng trục trặc đến vậy?
2. Khi một hệ thống nhỏ gặp lỗi, cả mạng lưới có thể tê liệt
Các chuyên gia cho rằng những sự cố vừa qua có thể xuất phát từ những nguyên nhân kỹ thuật khác nhau. Microsoft đề cập đến một lỗi phần mềm tồn tại từ trước, kết hợp với lưu lượng truy cập tăng và năng lực máy chủ suy giảm. FAA gặp vấn đề trong quá trình nâng cấp thiết bị định tuyến, khiến hệ thống liên lạc điều hành không lưu bị quá tải. JPMorgan cho biết nguyên nhân là lỗi phần mềm nội bộ; các doanh nghiệp khác cũng đưa ra những giải thích riêng.
Không có bằng chứng xác nhận các sự cố này có chung một nguyên nhân hay được phối hợp bởi một thế lực bên ngoài. Tuy nhiên, chúng cùng phơi bày một điểm yếu: những hệ thống hiện đại ngày càng phức tạp, phụ thuộc lẫn nhau và có thể bị tê liệt bởi những lỗi tưởng như rất nhỏ.
Giáo sư David Woods, chuyên gia về kỹ thuật hệ thống tại Đại học bang Ohio, cảnh báo rằng công nghệ đang được phát triển nhanh hơn, rẻ hơn, nhưng chưa được quan tâm đầy đủ về khả năng xảy ra sự cố. AI giúp kỹ sư viết và cải tiến phần mềm nhanh hơn, song việc kiểm tra tính an toàn và độ tin cậy của những dòng mã mới lại không theo kịp. Một lỗi nhỏ, nếu xuất hiện ở mắt xích quan trọng, có thể gây ra hiệu ứng dây chuyền.
Đây là điều đặc biệt đáng suy nghĩ trong thời đại AI. Người ta đang nói rất nhiều về khả năng AI thay đổi thế giới, nhưng ngay cả những hệ thống công nghệ hiện có cũng chưa chắc được vận hành và kiểm soát đủ tốt. Chuyên gia an ninh mạng Christian Beek cảnh báo rằng các hệ thống phức tạp đôi khi không cần bị kẻ thù tấn công mà vẫn có thể tự gây ra sự cố nghiêm trọng. Nói cách khác, con người có thể tự làm tê liệt chính những hệ thống mà mình phụ thuộc vào.
3 Vấn đề sâu hơn: sự xuống cấp của năng lực quản trị hạ tầng
Tôi từng có thời gian sống và làm việc tại Mỹ và một số nước châu Âu trong những năm 1980, 1990 và 2000. Khi ấy, tôi có ấn tượng rất tốt về chất lượng hạ tầng ở những nước này: đường sá, cầu cống, sân bay, đường sắt và các công trình công cộng được xây dựng, tổ chức và vận hành khá bài bản. Phần lớn nền tảng hạ tầng hiện đại ấy được hình thành hoặc mở rộng mạnh mẽ trong giai đoạn phát triển hậu chiến 1945–1975, được gọi là 30 năm vinh quang của chủ nghĩa tư bản, và kéo dài đến giữa thập niên 1980.
Nhưng khi có dịp trở lại từ giữa những năm 2000, tôi đã bắt đầu nhận thấy nhiều dấu hiệu khác trước. Không ít công trình cũ kỹ hơn, việc duy tu và sửa chữa dường như không còn được thực hiện tốt như trước. Đến nay, những sự cố liên tiếp vừa qua khiến tôi nghĩ rằng vấn đề có thể đã nghiêm trọng hơn nhiều.
Vì vậy theo tôi, cần nhìn nhận vấn đề này rộng hơn những lỗi phần mềm hay thiết bị. Vấn đề sâu xa hơn của nước Mỹ là sự xuống cấp của năng lực quản trị những cơ sở hạ tầng mà chính họ đã xây dựng và từng tự hào.
Xây dựng một cây cầu, sân bay hay hệ thống điều hành hiện đại đã khó, nhưng duy trì nó hoạt động tốt trong hàng chục năm còn đòi hỏi năng lực quản lý, nguồn vốn và đội ngũ nhân lực thường xuyên. Một quốc gia không thể chỉ đầu tư xây dựng công trình mới mà xem nhẹ việc bảo dưỡng, sửa chữa và thay thế thiết bị cũ. Bộ trưởng Giao thông Mỹ Sean Duffy đã phải thừa nhận hệ thống điều hành không lưu cần được hiện đại hóa, đồng thời đổ lỗi cho việc các chính quyền trước đây thiếu đầu tư suốt 30 năm. Dù lời giải thích ấy còn mang màu sắc đổ lỗi chính trị, nó cũng cho thấy vấn đề tích tụ trong thời gian dài chứ không thể chỉ quy trách nhiệm cho một vài ngày xảy ra sự cố.
Một nguyên nhân khác là sự thiếu hụt lao động kỹ thuật và nhân lực lành nghề. Trong nhiều thập niên, lao động nhập cư đã góp phần quan trọng vào các ngành xây dựng, sửa chữa và dịch vụ kỹ thuật ở Mỹ và châu Âu. Khi lực lượng lao động già hóa, việc đào tạo thế hệ thay thế không theo kịp, trong khi nguồn lao động nhập cư bị hạn chế, khả năng duy trì những hệ thống hạ tầng khổng lồ cũng chịu thêm sức ép. Đây không phải nguyên nhân duy nhất, nhưng là một yếu tố không thể bỏ qua.
Điều đáng lo là sự xuống cấp ấy có thể bị che khuất bởi vẻ ngoài giàu có và hiện đại. Một quốc gia vẫn có những tập đoàn công nghệ hàng đầu, những trung tâm tài chính khổng lồ và những phòng thí nghiệm AI tiên tiến, nhưng điều đó không bảo đảm rằng hệ thống điện, giao thông, viễn thông hay các mạng lưới điều hành thiết yếu đang được quản lý tốt. Công nghệ càng phát triển, sự phụ thuộc vào những hạ tầng nền tảng càng lớn; vì vậy, năng lực bảo dưỡng và quản trị chúng càng trở nên quan trọng.
4. Khi người dân không còn tin vào những hệ thống họ phụ thuộc
Một vấn đề khác là cách chính quyền Mỹ phản ứng trước các sự cố. Chính quyền Trump đang chịu áp lực rất lớn phải đưa ra lời giải thích rõ ràng hơn về hàng loạt sai sót mang tính hệ thống này, nhưng họ trả lời rất thiếu trách nhiệm.
Trước loạt sự cố kỹ thuật gần đây, Bộ trưởng An ninh Nội địa Hoa Kỳ Mark Wayne Mullin nhấn mạnh rằng Hoa Kỳ không phải hứng chịu một cuộc tấn công mạng, và các vấn đề có thể bắt nguồn từ việc các công nghệ mới bị quá tải lên các hệ thống máy tính cũ, khiến chúng bị quá tải. Ngoại trưởng Rubio cũng tuyên bố rằng hiện tại không có thông tin nào cho thấy loạt sự cố mất mạng internet và các trục trặc kỹ thuật xảy ra trên khắp Hoa Kỳ có liên quan đến nhau hoặc đến các tác nhân độc hại. Nhìn chung, các quan chức Mỹ đều cố gắng giảm nhẹ mức độ nghiêm trọng của loạt sự cố.
Ngày 15, Bộ trưởng Giao thông Vận tải Hoa Kỳ Sean Duffy đã từ chối xin lỗi về việc đình chỉ các chuyến bay trên toàn quốc tuần trước trong một cuộc phỏng vấn, thay vào đó đổ lỗi cho các chính phủ Hoa Kỳ tiền nhiệm và các quan chức giao thông vận tải trước đây, nói rằng đó là do họ "đầu tư không đủ trong 30 năm".
"Tôi không hiểu tại sao họ không đầu tư, nhưng họ đã để lại cho tôi một hệ thống cần được sửa chữa khẩn cấp". Duffy kêu gọi Quốc hội“đầu tư thêm tiền”và cung cấp thêm kinh phí cho việc hiện đại hóa hệ thống kiểm soát không lưu quốc gia.
Khi được các phóng viên hỏi về vấn đề này, Tổng thống Mỹ Trump trong chuyến đi châu Á đã nhún vai, bác bỏ nó như một chuyện không nghiêm trọng: "Đó là cuộc sống. Nếu bạn to lớn, mạnh mẽ và giàu có, những chuyện này sẽ xảy ra. Không sao cả."
Khi được hỏi liệu ông đã nói chuyện với các ngân hàng gặp sự cố mất điện hôm thứ Hai hay chưa, ông tiếp tục hạ thấp tầm quan trọng của vấn đề, nói rằng, "Họ sẽ xử lý rất tốt."
Tuy nhiên, nhiều người Mỹ vẫn cảm thấy có điều gì đó không ổn với đất nước này.
Hãng tin AP đưa tin rằng ông Trump đang phải đối mặt với làn sóng chỉ trích dữ dội. Cả bạn bè lẫn kẻ thù của ông đều cho rằng Nhà Trắng phải chịu trách nhiệm về hàng loạt sự cố gián đoạn dịch vụ. Ngay cả những người ủng hộ trung thành nhất của ông Trump cũng cáo buộc chính phủ nói dối người dân Mỹ hoặc che giấu nguyên nhân thực sự của các sự cố mất mạng internet.
Trong số đó, Tricia McLaughlin, cựu phát ngôn viên của Bộ An ninh Nội địa dưới thời chính quyền Trump khóa trước, bày tỏ sự hoài nghi về việc thiếu thông tin từ chính phủ liên bang. Bà đăng tải trên mạng xã hội: "Người Mỹ không ngốc; chúng ta muốn biết, và chúng ta nên biết sự thật."
Ngay cả Carolyn Levitt, cựu thư ký báo chí Nhà Trắng cực kỳ "trung thành" với Trump, cũng nói trên Fox News rằng bà "cũng đang nghĩ về câu hỏi tương tự: Chuyện gì đã thực sự xảy ra?" Bà nói rằng khi Trump trở về từ châu Á, "ai đó nên nói thẳng với người dân Mỹ, dù là ông ấy hay người khác trong Nhà Trắng, và phải thành thật về những gì họ biết."
Nhưng người dân cần nhiều hơn những lời trấn an. Họ muốn biết chuyện gì đã xảy ra, nguyên nhân thực sự là gì, ai chịu trách nhiệm và những biện pháp nào sẽ được thực hiện để ngăn chặn sự cố tái diễn. Khi hàng không, ngân hàng, thư điện tử và các dịch vụ thiết yếu lần lượt trục trặc mà không có lời giải thích đủ thuyết phục, niềm tin của công chúng tất nhiên bị tổn hại.
Truyền thông Mỹ nhận định rằng việc thiếu những câu trả lời kịp thời và rõ ràng về các sự cố đã tạo cơ hội cho những người theo thuyết âm mưu và những người có ảnh hưởng trên mạng xã hội thiếu tin cậy. Một số bài đăng lan truyền rộng rãi cho rằng Mỹ đang bị tấn công bởi một chính phủ nước ngoài (hoặc thậm chí là người ngoài hành tinh). Các bài đăng khác cảnh báo rằng những sự gián đoạn công nghệ này báo trước một thảm họa công nghệ tiềm tàng.
Một khảo sát của Đại học Quinnipiac hồi tháng 9/2026 cho thấy 73% người Mỹ lo ngại AI có thể đe dọa sự tồn tại của nhân loại; gần 80% muốn làm chậm lại hoặc tạm dừng nghiên cứu AI để hiểu rõ hơn những rủi ro. Những con số này phản ánh một nghịch lý: nước Mỹ đang dẫn đầu cuộc đua công nghệ, nhưng chính người dân nước này lại ngày càng lo lắng về khả năng kiểm soát công nghệ và những hệ thống mà họ phải phụ thuộc hằng ngày.
Jenny Turner, một chuyên gia về phúc lợi nhân viên 58 tuổi, đã lên chuyến bay nối chuyến từ Chicago đến Dayton, Ohio vào thứ Hai, sau đó hãng hàng không United Airlines gặp sự cố "trục trặc hệ thống trên diện rộng". Cô đã ở trên máy bay khoảng một giờ trước khi được phép xuống máy bay.
“Tôi thấy rợn người”, cô nói. “Microsoft, các hãng hàng không, ngân hàng..., tôi cảm thấy tất cả đều có mối liên hệ với nhau. Đừng nói với tôi là không phải vậy.”
Turner cho biết đây là chuyến công tác thứ hai của cô trong tháng này và cô không có kế hoạch đi máy bay nữa trong năm nay vì "niềm tin đã bị phá vỡ".
“Tôi không thực sự tin vào thuyết âm mưu, nhưng nếu một thứ gì đó đi lại như vịt, trông giống vịt và kêu như vịt, thì rất có thể đó là vịt,” Rocky Burgess, 51 tuổi, nói. “Có lẽ có điều gì đó lớn lao hơn đang xảy ra, có lẽ nó liên quan đến các cuộc xung đột trên thế giới mà chúng ta đang tham gia.”
Ông Burgess, thị trưởng thành phố Williamston, Nam Carolina, đồng thời là người điều hành một công ty thiết bị truyền thông, cho biết đất nước từng có cơ sở hạ tầng "mới nhất và tốt nhất", nhưng hiện nay các hệ thống đó đã lỗi thời.Tất nhiên, không thể chỉ từ sáu ngày sự cố mà kết luận nước Mỹ đang sụp đổ. Nhưng cũng không nên xem nhẹ những dấu hiệu vừa xuất hiện. Sức mạnh của một quốc gia không chỉ nằm ở GDP, tiền bạc, vũ khí hay những thành tựu công nghệ mới nhất. Nó còn nằm ở khả năng quản trị, duy trì và bảo đảm cho những hệ thống thiết yếu hoạt động ổn định.
5. Không nhất thiết có kẻ thù tấn công, chính hệ thống của Mỹ cũng có thể tự làm tê liệt mình
Các chuyên gia cho rằng những sự cố vừa qua có thể không xuất phát từ một cuộc tấn công mạng mà chủ yếu do lỗi phần mềm, những bản cập nhật không an toàn, hệ thống cũ kỹ và sự phụ thuộc quá lớn vào các nền tảng công nghệ phức tạp.
Một chuyên gia tại Đại học bang Ohio nhận xét rằng các hệ thống ngày càng phức tạp, vận hành ngày càng nhanh và rẻ hơn, nhưng người ta lại không quan tâm đúng mức đến khả năng chúng có thể gặp sự cố như thế nào.
AI còn làm cho quá trình viết và chỉnh sửa phần mềm nhanh hơn, nhưng đồng thời tạo ra áp lực mới đối với việc kiểm tra tính an toàn và độ tin cậy của mã nguồn. Khi khâu kiểm định không theo kịp tốc độ phát triển, những lỗi nhỏ có thể biến thành sự cố lớn.
Một chuyên gia an ninh mạng đưa ra cảnh báo đáng suy nghĩ: những nguyên nhân phổ biến khiến hệ thống phức tạp sụp đổ thường không phải là các cuộc tấn công lớn, mà là những sai sót rất nhỏ. Điều đáng lo ngại là chính chúng ta có thể phá hủy những hệ thống mà mình đang phụ thuộc vào, ngay cả khi không có bất kỳ kẻ tấn công nào. Đó mới là điều đáng sợ.
6. Bình luận thêm
Tôi thực sự ngạc nhiên khi đọc những thông tin trên. Nước Mỹ là quốc gia sở hữu những tập đoàn công nghệ hàng đầu thế giới, có những trung tâm nghiên cứu AI tiên tiến nhất, có sức mạnh tài chính, khoa học và quân sự vượt xa phần lớn các quốc gia khác. Vậy mà chỉ trong chưa đầy một tuần, hàng loạt hệ thống thiết yếu từ hàng không, ngân hàng, viễn thông đến các dịch vụ công nghệ lại liên tiếp tê liệt.
Điều đáng sợ không nằm ở bản thân những sự cố kỹ thuật. Bất kỳ quốc gia nào cũng có thể gặp lỗi phần mềm, trục trặc máy chủ hay sự cố mạng. Nhưng khi những hệ thống trọng yếu liên tục gặp vấn đề, người dân không được giải thích rõ ràng, quan chức chỉ tìm cách đổ lỗi cho người tiền nhiệm, còn tổng thống trả lời bằng thái độ gần như thờ ơ, thì đó không còn đơn thuần là chuyện kỹ thuật nữa. Đó là biểu hiện của một cuộc khủng hoảng về năng lực quản trị và trách nhiệm công quyền.
Tôi đặc biệt chú ý đến nhận xét của các chuyên gia: những hệ thống công nghệ phức tạp đôi khi không cần kẻ thù tấn công, chúng có thể tự phá hủy chính mình bởi những sai sót nhỏ, sự chồng chéo, thiếu kiểm soát và phụ thuộc lẫn nhau. Đây là một cảnh báo nghiêm trọng đối với thế giới hiện đại. Chúng ta càng số hóa, càng phụ thuộc vào AI, điện toán đám mây, ngân hàng điện tử và các mạng lưới tự động hóa, thì một lỗi nhỏ ở một mắt xích có thể gây ra hậu quả dây chuyền trên phạm vi rất rộng.
Nhưng tôi nghĩ vấn đề sâu xa hơn của nước Mỹ là sự xuống cấp của năng lực quản trị những cơ sở hạ tầng mà chính họ đã xây dựng và từng tự hào. Một quốc gia có thể sở hữu những công nghệ tiên tiến nhất nhưng vẫn trở nên yếu kém nếu không duy trì được những hệ thống thiết yếu, không có khả năng phối hợp giữa các cơ quan và không ai chịu trách nhiệm khi xảy ra sự cố.
Có một nghịch lý rất cay đắng: Mỹ đang muốn dẫn dắt thế giới bước vào kỷ nguyên AI, nhưng ngay cả những hệ thống công nghệ hiện có của mình cũng chưa chắc đã vận hành an toàn và đáng tin cậy.
Không thể lấy những thành tựu của Thung lũng Silicon, những mô hình AI hàng đầu hay sức mạnh của Phố Wall để che lấp sự xuống cấp của hạ tầng quốc gia. Sức mạnh của một đất nước không chỉ được đo bằng những gì nó có thể phát minh, mà còn bằng khả năng duy trì cho những hệ thống thiết yếu hoạt động ổn định, liên tục và đáng tin cậy.
Những sự cố vừa qua là một hồi chuông báo động rất lớn. Một siêu cường không nhất thiết suy yếu vì thiếu tiền, thiếu công nghệ hay bị đối thủ đánh bại. Nó cũng có thể suy yếu từ bên trong, khi bộ máy quản trị mất năng lực, hạ tầng già cỗi, trách nhiệm bị né tránh và lòng tin của người dân bị bào mòn.
Đáng sợ nhất không phải là một đất nước mất điện, mất mạng hay tê liệt hệ thống trong vài giờ, mà là khi người dân không còn tin rằng có ai đủ năng lực và trách nhiệm để bảo đảm ngày mai những chuyện đó không tiếp tục xảy ra.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét