HÚT THUỐC LÁ NƠI CÔNG CỘNG: KHI SỰ ÍCH KỶ ĐƯỢC COI LÀ QUYỀN CÁ NHÂN
Chuyện hút thuốc là không đơn thuần là chuyện một người có nên hút thuốc hay không, mà là ý thức tôn trọng người khác, văn hóa ứng xử nơi công cộng và quyền được sống trong một môi trường không bị người khác làm ô nhiễm.
Tôi không hút thuốc lá. Thực ra, cả cuộc đời tôi chỉ thử hút dăm bảy lần để biết nó có vị thế nào, thế thôi. Vì vậy, tôi rất khó chịu với những người hút thuốc lá ở nơi công cộng, đặc biệt là những người thản nhiên phả khói thuốc vào những người xung quanh mà không hề nghĩ rằng mình đang làm phiền, thậm chí gây hại cho người khác.
Hằng ngày, tôi đi xe buýt đến trường dạy học và đến những nơi cần thiết khác. Một trong những điều khiến tôi khó chịu nhất là tại các điểm chờ xe buýt ở Hà Nội, gần như lúc nào cũng có người hút thuốc. Đó có thể là những người lái xe ôm, lái xe buýt, thợ sửa xe, những người làm việc trên hè phố hoặc khách ngồi uống nước tại các quán vỉa hè. Họ hút thuốc rất thoải mái và tự nhiên, bất kể bên cạnh có bao nhiêu người đang đứng chờ xe, trong đó có người già, phụ nữ và trẻ em.
Người không hút thuốc muốn tránh cũng không dễ. Bạn không thể cứ thấy ai châm thuốc là lập tức bỏ đi, bởi bạn đang đứng chờ xe buýt, đang xếp hàng, đang ăn uống hoặc đang phải chờ đợi một công việc nào đó. Hơn nữa, khói thuốc lá có thể lan tỏa tới 5-7m, thậm chí tới cả chục mét nếu có gió. Thế là bạn buộc phải hít khói thuốc của người khác. Bản thân tôi đã ngại phải tiếp xúc với đám đông vì khi đó buộc phải hít thở hơi thở của nhau, bây giờ hơi thở đó lại có mùi thuốc lá thì thật là rất kinh khủng
Tôi còn gặp một tình huống khác ngay tại nơi ở của mình. Gia đình tôi sống ở tầng 22 của một tòa nhà chung cư. Nhiều người ở các tầng dưới hút thuốc, khói thuốc theo các đường thông gió và đường thoát khí bay lên những căn hộ phía trên. Riêng căn hộ tôi thì nó bay vào khu vực nhà vệ sinh. Mùi thuốc lá rất khó chịu. Vợ tôi đã phải thay những chiếc máy hút mùi chất lượng tốt hơn, đồng thời bịt các khe hở để chặn khói thuốc bay qua đường kỹ thuật vào nhà. Thật vô lý khi những người không hút thuốc lại phải bỏ tiền, mất công sức để tìm cách chống lại thói quen của người khác ngay trong chính căn hộ của mình.
Một người bạn tôi từng làm việc tại một tập đoàn kinh tế lớn, nơi thường xuyên tổ chức các cuộc hội thảo và gặp gỡ doanh nhân. Anh kể rằng nhiều người hút thuốc rất nhiều, có người mỗi ngày hút đến hai bao. Trong những cuộc họp, vài ba người cùng hút thuốc có thể khiến cả căn phòng đặc quánh khói. Hơn mười năm trước, anh chưa hiểu đầy đủ những nguy hiểm của khói thuốc thụ động, cũng chẳng có ai khuyên anh nên tránh xa môi trường đó. Anh nhận thấy các đồng nghiệp nữ thường cố gắng ngồi càng xa những người hút thuốc càng tốt, nhưng anh thì không. Sau hai năm làm việc trong môi trường ấy, anh được chẩn đoán mắc viêm họng mãn tính trong một lần khám sức khỏe định kỳ. Không thể khẳng định bệnh của anh trực tiếp do khói thuốc gây ra, nhưng trải nghiệm đó khiến anh đặc biệt khó chịu với việc hút thuốc trước mặt người khác.
Điều khiến tôi băn khoăn không chỉ là tác hại của thuốc lá, mà còn là thái độ của người hút thuốc đối với những người xung quanh.
Hút thuốc là lựa chọn cá nhân. Một người trưởng thành có thể quyết định hút thuốc hay không, đó là quyền của họ. Nhưng quyền cá nhân không có nghĩa là họ được quyền buộc người khác phải hít khói thuốc của mình. Khi khói thuốc phát tán ra môi trường chung, hành vi ấy không còn chỉ liên quan đến người hút mà đã tác động trực tiếp đến sức khỏe và sự thoải mái của những người xung quanh.
Khoa học đã chứng minh từ lâu rằng khói thuốc thụ động có hại cho sức khỏe. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, không có mức phơi nhiễm khói thuốc thụ động nào được xem là an toàn. Khói thuốc chứa hàng nghìn hóa chất, trong đó có nhiều chất gây ung thư. Người không hút thuốc vẫn có thể phải đối mặt với nguy cơ mắc các bệnh về tim mạch, hô hấp và ung thư phổi khi thường xuyên tiếp xúc với khói thuốc. Trẻ em, phụ nữ mang thai và người có bệnh lý hô hấp là những đối tượng đặc biệt dễ bị tổn thương.
Như vậy, người hút thuốc không chỉ đang tự đưa những chất độc vào cơ thể mình mà còn vô tình hoặc cố ý đưa chúng vào cơ thể những người không hề lựa chọn điều đó.
Tôi đặc biệt không đồng tình với kiểu biện minh: "Tôi chỉ hút một điếu", "Tôi chỉ hút một hơi", hoặc "Ở đây có biển cấm hút thuốc đâu". Một điếu thuốc của người này có thể là sự khó chịu và phơi nhiễm không mong muốn của hàng chục người khác. Không có biển cấm cũng không đồng nghĩa với việc mọi hành vi đều trở nên lịch sự và có thể chấp nhận được.
Đáng buồn hơn, khi người khác lên tiếng nhắc nhở, một số người hút thuốc không những không xin lỗi mà còn phản ứng gay gắt, thậm chí gây gổ. Họ dường như coi việc bị nhắc nhở là sự xúc phạm quyền cá nhân của mình. Nhưng tại sao quyền hút thuốc của một người lại được đặt cao hơn quyền được hít thở không khí trong lành của hàng chục người xung quanh?
Đây chính là một biểu hiện của sự ích kỷ: chỉ quan tâm đến nhu cầu của bản thân mà không cần biết hành vi của mình gây phiền toái cho người khác như thế nào.
Một xã hội văn minh không thể chỉ được đánh giá bằng những tòa nhà cao tầng, những con đường rộng lớn hay những phương tiện giao thông hiện đại. Nó còn được đánh giá bằng cách mỗi người đối xử với những người xa lạ trong đời sống hằng ngày.
Tôi thấy có một nghịch lý: nhiều người rất coi trọng việc giữ gìn nhà cửa sạch sẽ, không muốn người khác làm bẩn xe cộ, đồ đạc của mình, nhưng lại thản nhiên phả khói thuốc vào mặt những người không quen biết. Nếu không muốn người khác xả rác trước cửa nhà mình, tại sao lại có thể coi việc thải khói thuốc vào không khí chung là chuyện bình thường?
Vấn đề không chỉ nằm ở ý thức cá nhân. Việt Nam đã có Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá năm 2012, trong đó quy định cấm hút thuốc hoàn toàn trong nhà và một số địa điểm công cộng. Tuy nhiên, giữa quy định pháp luật và thực tế cuộc sống vẫn còn một khoảng cách rất lớn. Không ít nơi có quy định nhưng thiếu biển báo, thiếu người giám sát và thiếu sự thực thi nghiêm túc. Người hút thuốc vi phạm ít khi bị nhắc nhở, càng hiếm khi bị xử phạt. Vì thế, nhiều người dần hình thành tâm lý rằng hút thuốc ở đâu cũng được, miễn là không có ai đủ quyền lực để ngăn cản mình.
Tôi cũng hiểu rằng không phải lúc nào người không hút thuốc cũng dễ dàng lên tiếng. Không ai muốn một buổi sáng đứng chờ xe buýt lại biến thành cuộc cãi vã, càng không ai muốn vì nhắc nhở một người hút thuốc mà phải đối mặt với sự hung hăng hoặc bạo lực. Nhưng nếu tất cả mọi người đều im lặng, những người hút thuốc thiếu ý thức sẽ càng có lý do để tiếp tục hành xử như vậy.
Dĩ nhiên, không thể trông chờ người dân bình thường phải tự mình đi nhắc nhở, tranh cãi hoặc đối đầu với những người vi phạm. Trách nhiệm trước hết thuộc về cơ quan quản lý, chính quyền địa phương và những đơn vị quản lý các không gian công cộng. Các quy định phải rõ ràng, dễ nhận biết, có cơ chế giám sát và được thực thi thực chất. Những điểm chờ xe buýt, khu vực đông người đi bộ, khuôn viên trường học, bệnh viện và các không gian sinh hoạt chung cần được bảo vệ nghiêm túc hơn khỏi khói thuốc.
Trong các tòa nhà chung cư, việc hút thuốc cũng cần được kiểm soát để không làm ảnh hưởng đến những căn hộ khác. Không thể coi căn hộ của mình là không gian riêng để rồi mặc nhiên đẩy khói thuốc qua hệ thống thông gió, hành lang và các khe hở sang nhà hàng xóm.
Tôi không có ý định lên án tất cả những người hút thuốc. Có những người hút thuốc nhưng rất có ý thức, biết tìm nơi phù hợp, tránh xa người khác và tôn trọng những người không hút thuốc. Điều tôi phản đối là thói quen hút thuốc bất chấp hoàn cảnh, bất chấp sự hiện diện của người khác, và đặc biệt là thái độ coi sự khó chịu của người xung quanh chẳng đáng để quan tâm.
Cuối cùng, tôi muốn đặt ra một câu hỏi: Tại sao những người không hút thuốc, những người không gây ra vấn đề, lại phải liên tục tìm cách né tránh, chịu đựng và tự bảo vệ mình trước hành vi của những người hút thuốc thiếu ý thức?
Một người có quyền lựa chọn hút thuốc, nhưng không có quyền bắt người khác phải cùng chịu đựng khói thuốc. Đó không phải là vấn đề sở thích hay khác biệt quan điểm. Đó là giới hạn tối thiểu của sự tôn trọng con người và văn hóa sống văn minh trong một cộng đồng.
Hằng ngày, tôi đi xe buýt đến trường dạy học và đến những nơi cần thiết khác. Một trong những điều khiến tôi khó chịu nhất là tại các điểm chờ xe buýt ở Hà Nội, gần như lúc nào cũng có người hút thuốc. Đó có thể là những người lái xe ôm, lái xe buýt, thợ sửa xe, những người làm việc trên hè phố hoặc khách ngồi uống nước tại các quán vỉa hè. Họ hút thuốc rất thoải mái và tự nhiên, bất kể bên cạnh có bao nhiêu người đang đứng chờ xe, trong đó có người già, phụ nữ và trẻ em.
Người không hút thuốc muốn tránh cũng không dễ. Bạn không thể cứ thấy ai châm thuốc là lập tức bỏ đi, bởi bạn đang đứng chờ xe buýt, đang xếp hàng, đang ăn uống hoặc đang phải chờ đợi một công việc nào đó. Hơn nữa, khói thuốc lá có thể lan tỏa tới 5-7m, thậm chí tới cả chục mét nếu có gió. Thế là bạn buộc phải hít khói thuốc của người khác. Bản thân tôi đã ngại phải tiếp xúc với đám đông vì khi đó buộc phải hít thở hơi thở của nhau, bây giờ hơi thở đó lại có mùi thuốc lá thì thật là rất kinh khủng
Tôi còn gặp một tình huống khác ngay tại nơi ở của mình. Gia đình tôi sống ở tầng 22 của một tòa nhà chung cư. Nhiều người ở các tầng dưới hút thuốc, khói thuốc theo các đường thông gió và đường thoát khí bay lên những căn hộ phía trên. Riêng căn hộ tôi thì nó bay vào khu vực nhà vệ sinh. Mùi thuốc lá rất khó chịu. Vợ tôi đã phải thay những chiếc máy hút mùi chất lượng tốt hơn, đồng thời bịt các khe hở để chặn khói thuốc bay qua đường kỹ thuật vào nhà. Thật vô lý khi những người không hút thuốc lại phải bỏ tiền, mất công sức để tìm cách chống lại thói quen của người khác ngay trong chính căn hộ của mình.
Một người bạn tôi từng làm việc tại một tập đoàn kinh tế lớn, nơi thường xuyên tổ chức các cuộc hội thảo và gặp gỡ doanh nhân. Anh kể rằng nhiều người hút thuốc rất nhiều, có người mỗi ngày hút đến hai bao. Trong những cuộc họp, vài ba người cùng hút thuốc có thể khiến cả căn phòng đặc quánh khói. Hơn mười năm trước, anh chưa hiểu đầy đủ những nguy hiểm của khói thuốc thụ động, cũng chẳng có ai khuyên anh nên tránh xa môi trường đó. Anh nhận thấy các đồng nghiệp nữ thường cố gắng ngồi càng xa những người hút thuốc càng tốt, nhưng anh thì không. Sau hai năm làm việc trong môi trường ấy, anh được chẩn đoán mắc viêm họng mãn tính trong một lần khám sức khỏe định kỳ. Không thể khẳng định bệnh của anh trực tiếp do khói thuốc gây ra, nhưng trải nghiệm đó khiến anh đặc biệt khó chịu với việc hút thuốc trước mặt người khác.
Điều khiến tôi băn khoăn không chỉ là tác hại của thuốc lá, mà còn là thái độ của người hút thuốc đối với những người xung quanh.
Hút thuốc là lựa chọn cá nhân. Một người trưởng thành có thể quyết định hút thuốc hay không, đó là quyền của họ. Nhưng quyền cá nhân không có nghĩa là họ được quyền buộc người khác phải hít khói thuốc của mình. Khi khói thuốc phát tán ra môi trường chung, hành vi ấy không còn chỉ liên quan đến người hút mà đã tác động trực tiếp đến sức khỏe và sự thoải mái của những người xung quanh.
Khoa học đã chứng minh từ lâu rằng khói thuốc thụ động có hại cho sức khỏe. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, không có mức phơi nhiễm khói thuốc thụ động nào được xem là an toàn. Khói thuốc chứa hàng nghìn hóa chất, trong đó có nhiều chất gây ung thư. Người không hút thuốc vẫn có thể phải đối mặt với nguy cơ mắc các bệnh về tim mạch, hô hấp và ung thư phổi khi thường xuyên tiếp xúc với khói thuốc. Trẻ em, phụ nữ mang thai và người có bệnh lý hô hấp là những đối tượng đặc biệt dễ bị tổn thương.
Như vậy, người hút thuốc không chỉ đang tự đưa những chất độc vào cơ thể mình mà còn vô tình hoặc cố ý đưa chúng vào cơ thể những người không hề lựa chọn điều đó.
Tôi đặc biệt không đồng tình với kiểu biện minh: "Tôi chỉ hút một điếu", "Tôi chỉ hút một hơi", hoặc "Ở đây có biển cấm hút thuốc đâu". Một điếu thuốc của người này có thể là sự khó chịu và phơi nhiễm không mong muốn của hàng chục người khác. Không có biển cấm cũng không đồng nghĩa với việc mọi hành vi đều trở nên lịch sự và có thể chấp nhận được.
Đáng buồn hơn, khi người khác lên tiếng nhắc nhở, một số người hút thuốc không những không xin lỗi mà còn phản ứng gay gắt, thậm chí gây gổ. Họ dường như coi việc bị nhắc nhở là sự xúc phạm quyền cá nhân của mình. Nhưng tại sao quyền hút thuốc của một người lại được đặt cao hơn quyền được hít thở không khí trong lành của hàng chục người xung quanh?
Đây chính là một biểu hiện của sự ích kỷ: chỉ quan tâm đến nhu cầu của bản thân mà không cần biết hành vi của mình gây phiền toái cho người khác như thế nào.
Một xã hội văn minh không thể chỉ được đánh giá bằng những tòa nhà cao tầng, những con đường rộng lớn hay những phương tiện giao thông hiện đại. Nó còn được đánh giá bằng cách mỗi người đối xử với những người xa lạ trong đời sống hằng ngày.
Tôi thấy có một nghịch lý: nhiều người rất coi trọng việc giữ gìn nhà cửa sạch sẽ, không muốn người khác làm bẩn xe cộ, đồ đạc của mình, nhưng lại thản nhiên phả khói thuốc vào mặt những người không quen biết. Nếu không muốn người khác xả rác trước cửa nhà mình, tại sao lại có thể coi việc thải khói thuốc vào không khí chung là chuyện bình thường?
Vấn đề không chỉ nằm ở ý thức cá nhân. Việt Nam đã có Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá năm 2012, trong đó quy định cấm hút thuốc hoàn toàn trong nhà và một số địa điểm công cộng. Tuy nhiên, giữa quy định pháp luật và thực tế cuộc sống vẫn còn một khoảng cách rất lớn. Không ít nơi có quy định nhưng thiếu biển báo, thiếu người giám sát và thiếu sự thực thi nghiêm túc. Người hút thuốc vi phạm ít khi bị nhắc nhở, càng hiếm khi bị xử phạt. Vì thế, nhiều người dần hình thành tâm lý rằng hút thuốc ở đâu cũng được, miễn là không có ai đủ quyền lực để ngăn cản mình.
Tôi cũng hiểu rằng không phải lúc nào người không hút thuốc cũng dễ dàng lên tiếng. Không ai muốn một buổi sáng đứng chờ xe buýt lại biến thành cuộc cãi vã, càng không ai muốn vì nhắc nhở một người hút thuốc mà phải đối mặt với sự hung hăng hoặc bạo lực. Nhưng nếu tất cả mọi người đều im lặng, những người hút thuốc thiếu ý thức sẽ càng có lý do để tiếp tục hành xử như vậy.
Dĩ nhiên, không thể trông chờ người dân bình thường phải tự mình đi nhắc nhở, tranh cãi hoặc đối đầu với những người vi phạm. Trách nhiệm trước hết thuộc về cơ quan quản lý, chính quyền địa phương và những đơn vị quản lý các không gian công cộng. Các quy định phải rõ ràng, dễ nhận biết, có cơ chế giám sát và được thực thi thực chất. Những điểm chờ xe buýt, khu vực đông người đi bộ, khuôn viên trường học, bệnh viện và các không gian sinh hoạt chung cần được bảo vệ nghiêm túc hơn khỏi khói thuốc.
Trong các tòa nhà chung cư, việc hút thuốc cũng cần được kiểm soát để không làm ảnh hưởng đến những căn hộ khác. Không thể coi căn hộ của mình là không gian riêng để rồi mặc nhiên đẩy khói thuốc qua hệ thống thông gió, hành lang và các khe hở sang nhà hàng xóm.
Tôi không có ý định lên án tất cả những người hút thuốc. Có những người hút thuốc nhưng rất có ý thức, biết tìm nơi phù hợp, tránh xa người khác và tôn trọng những người không hút thuốc. Điều tôi phản đối là thói quen hút thuốc bất chấp hoàn cảnh, bất chấp sự hiện diện của người khác, và đặc biệt là thái độ coi sự khó chịu của người xung quanh chẳng đáng để quan tâm.
Cuối cùng, tôi muốn đặt ra một câu hỏi: Tại sao những người không hút thuốc, những người không gây ra vấn đề, lại phải liên tục tìm cách né tránh, chịu đựng và tự bảo vệ mình trước hành vi của những người hút thuốc thiếu ý thức?
Một người có quyền lựa chọn hút thuốc, nhưng không có quyền bắt người khác phải cùng chịu đựng khói thuốc. Đó không phải là vấn đề sở thích hay khác biệt quan điểm. Đó là giới hạn tối thiểu của sự tôn trọng con người và văn hóa sống văn minh trong một cộng đồng.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét