Thứ Bảy, 21 tháng 11, 2026

Sachs cho rằng cơ hội hòa bình ở Ukraine đang tăng lên

Sachs cho rằng cơ hội hòa bình ở Ukraine đang tăng lên
Jeffrey Sachs: Muốn chấm dứt chiến tranh Ukraine, phải giải quyết vấn đề NATO và cấu trúc an ninh châu Âu. Thực tế, khả năng đạt được một thỏa thuận hòa bình để chấm dứt cuộc chiến ở Ukraine đang tăng lên. Đây là nhận định của Jeffrey Sachs, nhà kinh tế học nổi tiếng người Mỹ, Giám đốc Trung tâm Phát triển bền vững thuộc Đại học Columbia, trong cuộc phỏng vấn với hãng thông tấn TASS ngày 21/11/2026.
Nhận định này đáng chú ý không chỉ bởi Sachs vừa có cuộc trò chuyện với Tổng thống Nga Vladimir Putin tại Thâm Quyến ngày 18/11, mà còn bởi ông đã đưa ra một kế hoạch khá toàn diện nhằm giải quyết xung đột Ukraine. Theo Sachs, trở ngại lớn nhất đối với hòa bình vẫn là vấn đề mở rộng NATO về phía Đông. Nếu vấn đề này được giải quyết, những nội dung còn lại của thỏa thuận có thể được thương lượng và triển khai.

1. NATO - nút thắt căn bản của cuộc xung đột

Theo Sachs, cuộc chiến Ukraine không thể được giải quyết bền vững nếu chỉ tập trung vào đường biên giới, lãnh thổ hay việc ngừng bắn. Cần phải giải quyết nguyên nhân sâu xa hơn: sự đối đầu về an ninh giữa Nga và phương Tây, đặc biệt là vấn đề mở rộng NATO.

Nga từ lâu đã phản đối việc NATO mở rộng về phía Đông và coi khả năng Ukraine gia nhập liên minh quân sự này là một mối đe dọa trực tiếp đối với an ninh quốc gia. Những bất đồng đó đã tồn tại từ trước năm 2022, thể hiện rõ trong các đề xuất về bảo đảm an ninh mà Moscow gửi tới Mỹ và NATO tháng 12/2021.

Sachs cho rằng phương Tây cần thừa nhận rằng an ninh của Nga cũng phải được tính đến trong một trật tự an ninh châu Âu mới. Không thể xây dựng an ninh cho một phía bằng cách liên tục làm gia tăng cảm giác bất an của phía còn lại.

Đây cũng là quan điểm mà Sachs đã theo đuổi nhiều năm. Ông thường xuyên chỉ trích chính sách mở rộng NATO và cho rằng Mỹ cùng các nước phương Tây đã không đánh giá đúng những hệ quả địa chính trị của chính sách này.

2. Một kế hoạch hòa bình gồm nhiều nhượng bộ từ cả hai phía

Trong đề xuất công bố ngày 22/10/2026, Sachs xây dựng một khuôn khổ hòa bình gồm 14 phần, với bốn nội dung cốt lõi.

Thứ nhất, NATO chấm dứt mở rộng về phía Đông.

Theo Sachs, đây là điều kiện nền tảng. Ông cho rằng việc NATO tiếp tục mở rộng đến biên giới Nga đã tạo ra một cuộc xung đột an ninh kéo dài, trong đó Nga coi sự hiện diện ngày càng lớn của liên minh quân sự phương Tây ở sát biên giới là mối đe dọa chiến lược.

Sachs đề xuất NATO cam kết không tiếp tục kết nạp các quốc gia nằm sát biên giới Nga. Đây là nhượng bộ quan trọng mà ông cho rằng phương Tây cần thực hiện nếu muốn có một thỏa thuận lâu dài.

Thứ hai, Ukraine trở thành quốc gia trung lập vĩnh viễn.

Ukraine sẽ cam kết không tham gia bất kỳ liên minh quân sự nào, không cho phép nước ngoài đặt căn cứ hoặc triển khai quân đội trên lãnh thổ của mình. Tuy nhiên, Sachs nhấn mạnh trung lập không đồng nghĩa với giải giáp. Ukraine vẫn được duy trì quân đội, mua vũ khí và có quyền tự bảo vệ trong những giới hạn quân sự được hai bên thỏa thuận.

Ông lấy mô hình Áo năm 1955 làm ví dụ: một quốc gia trung lập về quân sự nhưng vẫn có chủ quyền, độc lập và hội nhập kinh tế với phương Tây.

Thứ ba, giải quyết vấn đề lãnh thổ bằng đường ranh giới đình chiến.

Sachs đề xuất lấy đường tiếp xúc quân sự tại thời điểm ký kết thỏa thuận làm đường ranh giới đình chiến. Mỗi bên tiếp tục quản lý thực tế phần lãnh thổ mình đang kiểm soát, nhưng không bên nào phải chính thức công nhận yêu sách chủ quyền của bên kia.

Một số khu vực nhạy cảm, đặc biệt phần Donetsk còn do Ukraine kiểm soát, có thể được thiết lập thành vùng đặc biệt phi quân sự, dưới sự giám sát quốc tế. Hai bên rút quân theo cơ chế tương ứng, có giám sát quốc tế.

Điểm đáng chú ý là Sachs không đề xuất giải quyết ngay lập tức toàn bộ tranh chấp chủ quyền. Ông muốn đưa vấn đề lãnh thổ ra khỏi chiến trường, ngăn hai bên tiếp tục sử dụng vũ lực để thay đổi đường ranh giới.

Thứ tư, Ukraine vẫn có con đường gia nhập EU.

Đây là một điểm khá đặc biệt trong đề xuất của Sachs. Ông không cho rằng Ukraine phải lựa chọn giữa Nga và phương Tây về mọi phương diện. Ukraine có thể trung lập về quân sự nhưng vẫn hội nhập sâu rộng với Liên minh châu Âu về kinh tế, thương mại và thể chế.

Ông viện dẫn kinh nghiệm của Áo, Ireland và Malta, những nước duy trì quy chế trung lập quân sự nhưng vẫn là thành viên EU.

Ngoài bốn trụ cột trên, kế hoạch còn bao gồm nhiều nội dung cụ thể:

- Thành lập các khu vực phi quân sự dọc đường đình chiến và biên giới Nga – Ukraine.

- Giới hạn quân số, vũ khí hạng nặng, tên lửa và một số phương tiện tiến công của hai bên.

- Khôi phục cơ chế đối thoại an ninh Nga – NATO và vai trò của OSCE.

- Trao đổi tù binh, giải quyết vấn đề người mất tích và trẻ em bị chia cắt khỏi gia đình.

- Dỡ bỏ dần các lệnh trừng phạt Nga và giải tỏa tài sản Nga bị phong tỏa.

- Thành lập quỹ quốc tế tái thiết Ukraine và các vùng bị chiến tranh tàn phá, với sự tham gia đóng góp của cả Nga.

- Thiết lập cơ chế bảo đảm và giám sát thực hiện thỏa thuận dưới sự tham gia của Liên hợp quốc và các nước bảo trợ.

Một điểm cần lưu ý: Sachs đề xuất giải tỏa tài sản Nga theo từng giai đoạn, đồng thời xây dựng quỹ tái thiết cho cả hai phía đường đình chiến. Nga cũng tham gia đóng góp vào quỹ tái thiết. Theo ông, tái thiết không nên chỉ giới hạn ở một phía mà phải tạo ra lợi ích kinh tế chung để củng cố hòa bình. Đây là cách tiếp cận khác với quan điểm sử dụng tài sản Nga bị phong tỏa để tài trợ riêng cho Ukraine.

Điểm đáng chú ý trong toàn bộ kế hoạch là Sachs không đặt mục tiêu buộc một bên phải đầu hàng hoàn toàn. Ông tìm cách xây dựng một thỏa thuận trong đó cả Nga và Ukraine đều có thể chấp nhận những nhượng bộ cần thiết mà không phải từ bỏ hoàn toàn các lợi ích cốt lõi của mình.

3. Vì sao Sachs cho rằng cơ hội hòa bình đang tăng lên?

Nhận định lạc quan của Sachs xuất hiện trong bối cảnh một số hoạt động ngoại giao quan trọng đang được nối lại.

Một là, các cuộc đàm phán Nga – Ukraine được nối lại tại Abu Dhabi.

Ngày 10–11/11, Nga, Ukraine và Mỹ tiến hành đàm phán trực tiếp sau khoảng chín tháng gián đoạn. Hai bên đạt được một số tiến triển về vấn đề nhân đạo và trao đổi tù binh, nhưng chưa tìm được tiếng nói chung về lãnh thổ, NATO và các bảo đảm an ninh hậu chiến.

AP đánh giá các cuộc đàm phán chưa tạo ra đột phá đáng kể. Điều này cho thấy con đường hòa bình vẫn còn rất nhiều trở ngại. Tuy nhiên, việc các bên quay lại bàn đàm phán là một thay đổi đáng kể so với tình trạng bế tắc trước đó.

Hai là, vấn đề kiến trúc an ninh châu Âu bắt đầu được đưa trở lại bàn đàm phán.

Đây chính là điểm Sachs đặc biệt quan tâm. Theo AP ngày 21/11, Mỹ đã đề xuất thảo luận rộng hơn về cấu trúc an ninh châu Âu, trong đó có những vấn đề Nga đặt ra từ trước cuộc chiến năm 2022: không mở rộng NATO, không triển khai các lực lượng và vũ khí phương Tây tại Ukraine, cùng những giới hạn quân sự ở khu vực Đông Âu.

Đáng chú ý, Putin đã nhắc lại các đề xuất an ninh mà Nga đưa ra từ tháng 12/2021. Moscow cũng bày tỏ sẵn sàng thảo luận về an ninh châu Âu với các nước EU. Điều này có ý nghĩa vì nó mở rộng phạm vi đàm phán: từ việc tìm cách chấm dứt chiến sự ở Ukraine sang việc xử lý những bất đồng an ninh giữa Nga và phương Tây.

Ba là, cuộc gặp ba bên Nga – Trung Quốc – Mỹ tại Thâm Quyến.

Ngày 19/11, tại Thâm Quyến, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã chủ trì cuộc gặp ba bên với Tổng thống Nga Putin và Tổng thống Mỹ Trump. Cuộc gặp có ý nghĩa đặc biệt bởi ba cường quốc đã trực tiếp trao đổi về ổn định chiến lược và an ninh quốc tế.

Sachs cho rằng cuộc gặp ba bên này làm tăng đáng kể khả năng đạt được một thỏa thuận hòa bình. Ông cũng cho biết đã có dịp trao đổi với Tổng thống Putin tại sự kiện APEC và trình bày khuôn khổ giải quyết xung đột của mình như một gợi ý mang tính xây dựng.

Có thể thấy, điều Sachs kỳ vọng không chỉ là việc Nga và Ukraine nối lại đàm phán, mà là sự thay đổi trong cách tiếp cận của các cường quốc: từ đối đầu và gây sức ép sang thương lượng về một trật tự an ninh có thể chấp nhận được đối với tất cả các bên.

Cuộc gặp chưa đồng nghĩa với việc ba nước đã đạt được thỏa thuận về Ukraine. Tuy nhiên, sự xuất hiện của một kênh đối thoại cấp cao như vậy có thể tạo thêm điều kiện chính trị cho các cuộc thương lượng.

Sachs đánh giá đây là một yếu tố khiến khả năng đạt được thỏa thuận hòa bình trở nên thực tế hơn.

4. Những trở ngại lớn nhất đối với đề xuất của Sachs

Mặc dù đề xuất của Sachs có tính hệ thống và cố gắng dung hòa lợi ích an ninh của các bên, khả năng thực hiện vẫn còn nhiều vấn đề. Vì vậy, không nên quá lạc quan về khả năng sớm đạt được thỏa thuận.

Vấn đề thứ nhất: Ukraine có chấp nhận trung lập vĩnh viễn?

Đối với Ukraine, NATO không chỉ là một liên minh quân sự mà còn được xem là bảo đảm an ninh trước nguy cơ Nga tiếp tục tấn công trong tương lai. Vì vậy, yêu cầu từ bỏ con đường gia nhập NATO sẽ vấp phải sự phản đối đáng kể. Tổng thống Zelensky cũng nhiều lần nhấn mạnh Ukraine cần những bảo đảm an ninh đủ mạnh, chứ không chỉ một cam kết ngừng bắn.

Nga cũng có những yêu cầu về lãnh thổ và an ninh mà Ukraine cùng các nước phương Tây khó chấp nhận.

Vấn đề thứ hai: Nga có chấp nhận một đường đình chiến mà không được công nhận chủ quyền đối với toàn bộ lãnh thổ yêu sách?

Sachs muốn tạm gác tranh chấp chủ quyền để chấm dứt chiến tranh. Đây là một giải pháp thực dụng, nhưng cũng đòi hỏi Nga phải chấp nhận những giới hạn nhất định đối với mục tiêu lãnh thổ của mình.

Ngược lại, Ukraine cũng phải chấp nhận thực tế rằng một số vùng lãnh thổ có thể tiếp tục nằm dưới sự kiểm soát của Nga trong một thời gian dài.

Vấn đề thứ ba: Mỹ và châu Âu có thống nhất quan điểm về an ninh?

Trong khi đó, Mỹ và châu Âu không hoàn toàn thống nhất về cách thức giải quyết cuộc chiến. Đây có thể là trở ngại rất lớn. Mỹ có thể muốn nhanh chóng đạt được thỏa thuận, trong khi nhiều nước châu Âu lo ngại rằng việc nhượng bộ Nga sẽ làm suy yếu NATO và tạo tiền lệ nguy hiểm cho an ninh châu Âu.

Một diễn biến đáng chú ý là Wall Street Journal ngày 21/11 đưa tin các nhà đàm phán Mỹ đã thăm dò khả năng Ukraine được gia nhập NATO nếu chấp nhận nhượng bộ lãnh thổ ở Donbass. Đây là một phương án hoàn toàn khác với đề xuất trung lập của Sachs và cho thấy ngay trong nội bộ quá trình đàm phán, vấn đề NATO vẫn chưa có lời giải thống nhất.

Như vậy, có thể nói các cuộc đàm phán đang mở ra những khả năng mới, nhưng chưa có cơ sở để khẳng định một thỏa thuận hòa bình đã ở gần.

Bản thân các đề xuất của Sachs cũng là những phương án do ông đưa ra, chưa phải thỏa thuận đã được Nga, Ukraine, Mỹ và các nước châu Âu chấp nhận.

Dẫu vậy, giá trị lớn nhất trong quan điểm của Sachs là ông đặt vấn đề hòa bình trong một phạm vi rộng hơn: không chỉ giải quyết cuộc chiến ở Ukraine mà còn phải giải quyết tình trạng đối đầu an ninh giữa Nga và phương Tây.

Lịch sử cho thấy những cuộc xung đột lớn thường không thể chấm dứt bền vững nếu chỉ xử lý những biểu hiện trước mắt mà bỏ qua những mâu thuẫn căn bản đã dẫn đến xung đột. Một thỏa thuận ngừng bắn có thể chấm dứt tiếng súng, nhưng chưa chắc đã ngăn được một cuộc chiến mới nếu các bên vẫn coi nhau là mối đe dọa.

Bởi vậy, câu hỏi quan trọng không chỉ là Ukraine sẽ mất hay giữ những vùng lãnh thổ nào, mà là châu Âu sẽ được tổ chức theo một cấu trúc an ninh như thế nào trong tương lai: tiếp tục dựa trên sự mở rộng và đối đầu giữa các khối quân sự, hay chuyển sang một cơ chế trong đó lợi ích và an ninh của các bên đều được tôn trọng.

Đó chính là vấn đề mà Jeffrey Sachs muốn đặt trở lại trung tâm của tiến trình tìm kiếm hòa bình ở Ukraine.

https://www.jeffsachs.org/newspaper-articles/8p9jy8wm7nhjh87747hlnxr8ej5azy?trk=article-ssr-frontend-pulse_little-text-block&utm

https://situation.mto.sh/read/62109151

https://situation.mto.sh/read/62090983

https://www.wsj.com/world/europe/u-s-has-floated-nato-membership-for-ukraine-in-recent-meetings-d5c8243a

https://apnews.com/article/russia-ukraine-war-putin-trump-security-europe-60752c921b031be80b1f7a9e83455a0e

Không có nhận xét nào:

Đăng nhận xét