Lũ lụt khắp nơi, kể cả ở Thủ đô, là điềm gì ?

Lũ lụt khắp nơi, kể cả ở Thủ đô, là điềm gì ?

Người xưa thường nói khi con người làm điều bất nhân bất nghĩa thì thiên tai nổi giận, gây bão lụt... Đây là một quan niệm phổ biến trong văn hóa Á Đông, đặc biệt trong tư tưởng Nho giáo, Đạo giáo và một số tín ngưỡng dân gian. Từ góc nhìn khoa học hiện đại, điều này không được chứng minh theo tư duy duy lý hay thuyết nhân – hệ quả, nhưng trên thực tế nó có giá trị đạo đức và triết lý sâu sắc.

Suốt một tuần qua, cả miền Bắc và miền Trung đều mưa to gió lớn, nhà cửa ruộng vườn đổ nát tan hoang, hàng chục người chết và mất tích. Đặc biệt hôm qua cả thủ đô Hà Nội biến thành một biển nước. Bây giờ thì mình đọc được tin "Tuyên Quang mênh mông nước lũ, nghìn ngôi nhà ngập đến tận nóc". Rồi hai ba con bão nối tiếp nhau, cơn này chưa hết thì cơn khác đã tới, dự kiến cơn bão số 12 cũng sắp vào Việt Nam.... Sợ quá.

Nhìn đất nước đau lòng quá làm mình tự hỏi phải chăng chúng ta, Đảng, Nhà nước hay Nhân dân đã làm gì bất thiện để thiên nhiên nổi giận đến mức này ? Chẳng lẽ những sự kiện mới xảy ra gần đây làm trời nổi giận ?

Trong triết học cổ đại Trung Hoa và Việt Nam, có khái niệm được gọi là "thiên nhân cảm ứng" – nghĩa là trời (thiên) và con người (nhân) có mối liên hệ mật thiết. Khi vua chúa hoặc dân chúng làm điều ác, trái với đạo lý, thì trời sẽ giáng tai ương như bão lũ, hạn hán, động đất... để cảnh báo hoặc trừng phạt.

Ví dụ các sử gia Trung Quốc và Việt Nam thường ghi lại thiên tai như một dấu hiệu cho thấy vua quan đang cai trị bất công, xa rời đạo đức. Đây là cách để răn đe người cầm quyền, nhắc nhở họ phải tu thân, hành thiện, vì "Trời có mắt", "Người làm, Trời nhìn". Thuyết "Thiên nhân cảm ứng" khuyên vua quan và người dân phải sống hợp đạo lý, nếu không sẽ chuốc lấy hậu quả.

Theo người xưa, khi thiên tai lũ lụt liên tiếp xảy ra thì chính là điềm báo ý trời, và ý trời là vua quan và xã hội đang suy đồi đạo đức nặng. Cụ thể vua quan bất chính, dân chúng bất nhân, xã hội mất đạo lý (tham nhũng, bất công, tàn phá thiên nhiên...), và trời giáng tai ương để răn đe. Đặc biệt lũ lụt liên tiếp chính là dấu hiệu "thiên hạ bất an", "vương đạo suy vi". Thiên tai liên tiếp cũng là điềm hung, báo hiệu nạn đói, loạn lạc, hoặc biến cố lớn sắp xảy ra.

Sử sách Trung Hoa và Việt Nam thường ghi: “Năm ấy mưa to, lũ lụt khắp nơi – vua tự trách, xuống chiếu cầu ngôn, đại xá thiên hạ…”. Các nhân sĩ thường giải thích: Lũ lụt liên tiếp không phải ngẫu nhiên; đó là tiếng nói của trời để cảnh báo con người (đặc biệt là người lãnh đạo) đã đi lệch đạo lý, cần sửa mình, sửa chính sự.

Dưới góc nhìn của khoa học hiện đại thì thiên tai (bão, lũ, động đất, hạn hán...) là hiện tượng tự nhiên, do các quy luật vật lý, địa chất, khí hậu chi phối. Nhưng nếu không có những hoạt động tàn phá thiên nhiên để tạo ra những mức hưởng thụ ngày càng cao của con người (như phá rừng, xả thải, biến đổi khí hậu, quy hoạch đô thị sai lầm...) thì thiên nhiên có bị như thế này không ? 

Tôi khẳng định chính lòng tham hưởng thụ của con người đã và đang làm trầm trọng thêm môi trường sống, tạo thêm thiên tai, làm thiên tai nặng hơn và hoạt động với tần suất ngày càng nhanh và mức độ nghiêm trọng của chúng ngày càng cao.

Không cần học nhiều, chúng ta cũng biết phá rừng đầu nguồn thì không giữ được nước, gây ra lũ quét, sạt lở. Khí thải nhà kính làm toàn cầu nóng lên, gây bão tố mạnh hơn, hạn hán kéo dài. Xây dựng ồ ạt trên vùng trũng, nhất là ở các đồng bằng như ở Việt Nam, sẽ làm tình trạng ngập lụt ngày càng nghiêm trọng hơn.

Như vậy, không phải "trời trừng phạt" vì con người "bất nhân", nhưng hành vi thiếu trách nhiệm, tham lam, vô đạo đức của con người (như phá hoại môi trường, bất công xã hội dẫn đến suy yếu cộng đồng) có thể là một nguyên nhân rất quan trọng gây ra hoặc làm thiên tai ngày càng kinh hoàng hơn.

Vì thế người xưa quy định vua quan phải có trách nhiệm đạo đức, gồm "tu thân, tề gia, trị quốc, bình thiên hạ". Nếu để xảy ra dân đói khổ, thiên tai thì người dân sẽ coi vua quan là loại người thất đức, trái đạo trời. Vua sẽ mất "thiên mệnh", có thể bị lật đổ qua đảo chính, nội chiến, khởi nghĩa nông dân hay bị nước ngoài xâm lược và mất ngôi. Vì thế vua quan lại phải xứng đáng "làm cha mẹ dân", phải lấy dân làm gốc ("Dân vi bản, xã tắc vi quy, quân vi khinh" – Mạnh Tử).

Ngày nay cũng như ngày xưa, dù ở thời đại nào, người lãnh đạo chân chính đều phải "Lấy dân làm gốc", tức là phải đặt lợi ích của dân lên trên hết, phải biết lắng nghe dân, sửa sai và chịu trách nhiệm trước nhân dân. Đặc biệt lãnh đạo và cán bộ thời nay phải hiểu quyền lực của mình là do dân trao và được dùng để phụng sự nhân dân, chứ không phải để lợi dụng tham nhũng và hưởng thụ.

Khổng Tử từng nói: "Chính giả, chính dã. Tử soái dĩ chính, thục cảm bất chính?" (Người lãnh đạo ngay thẳng, ai dám không ngay thẳng?). Còn người Việt thường nói: "Nhà dột từ nóc".

Thể chế Việt Nam hiện nay vẫn có nhiều điều bất cập. Quyền lực tập trung quá nhiều trong tay quan chức vẫn thường dẫn đến lạm quyền, thiếu minh bạch. Lãnh đạo tập thể đôi khi trở thành "vô trách nhiệm cá nhân". Tiếng nói của người dân chưa được quan tâm đúng nghĩa. 

Vì vậy, xây dựng thể chế minh bạch, pháp luật nghiêm minh, và văn hóa trách nhiệm là điều cốt lõi hiện nay chứ không thể chỉ trông chờ vào "đức độ". "học tập Bác" của người lãnh đạo. Dư luận và mạng xã hội phải vươn lên, vừa là công cụ giám sát, vừa có thể gây áp lực phi lý.

Dưới đây là thông tin kinh hoàng hôm nay:

Tuyên Quang mênh mông nước lũ, nghìn ngôi nhà ngập đến tận nóc

Thứ Tư, 01/10/2025 (VTC News) - Hơn 4.300 nhà dân ở Tuyên Quang chìm trong nước lũ, nhiều căn chỉ còn thấy nóc, thậm chí có xã bị cô lập hoàn toàn.

Hoàn lưu sau bão số 10 Bualoi gây mưa lớn kéo dài suốt 3 ngày qua khiến nhiều khu vực ở Tuyên Quang chìm trong nước lụt, trong đó phường Hà Giang 1, Hà Giang 2 và xã Vị Xuyên bị ngập nặng nhất.

Hình ảnh Tuyên Quang nước ngập mênh mông, không thể phân biệt đâu là đường, đâu là sông.

Đến chiều 1/10, hàng nghìn hộ dân ở xã Vị Xuyên bị cô lập hoàn toàn, nhiều nhà nước ngập đến tận nóc.


Lực lượng chức năng đang khẩn trương di dời người dân ở vùng ngập sâu và bố trí nơi tạm trú an toàn.

“Nhà tôi ngập gần đến tầng 2, chúng tôi phải chuyển hết đồ đạc lên gác và nhờ hàng xóm hỗ trợ. Mọi người vừa lo lắng vừa bận rộn, cố gắng bảo vệ tài sản và tính mạng”, anh Thuận, ở xã Vị Xuyên, chia sẻ.

“Chúng tôi phải tạm thời sơ tán lên trên tầng 2, thậm chí có nhà lên tầng cao hơn. Mưa lớn kéo dài khiến việc đi lại và sinh hoạt rất khó khăn, may là chính quyền và lực lượng cứu hộ hỗ trợ kịp thời, giúp bà con yên tâm hơn", một người dân ở xã Vị Xuyên nói.

Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia cảnh báo, trong 12 giờ tới, lũ trên sông Lô tiếp tục dâng cao, lên mức báo động 2 - báo động 3 và trên báo động 3.

Trước tình huống khẩn cấp, Công an tỉnh Tuyên Quang huy động 100% quân số ứng trực, triển khai các biện pháp cấp bách, khẩn trương khắc phục hậu quả bão số 10 và mưa lũ sau bão.

Người dân được khuyến cáo hạn chế đi lại, bảo vệ tài sản và tuân thủ hướng dẫn của chính quyền để giảm thiểu rủi ro

Theo báo cáo của lực lượng chức năng tỉnh Tuyên Quang, mưa lũ trên địa bàn tỉnh khiến hơn 4.300 nhà bị ảnh hưởng. Tính đến 11h ngày 1/10, có 69 xã, phường báo cáo cây trồng bị ảnh hưởng, thiệt hại với tổng diện tích hơn 2.900 ha. Một số tuyến đường như đường vào thôn Má Lầu, xã Lũng Cú bị nứt, gãy, rất nguy hiểm.

ĐÀO THUẬN - VIÊN MINH - TỐNG HUỲNH

https://vtcnews.vn/tuyen-quang-menh-mong-nuoc-lu-nghin-ngoi-nha-ngap-den-tan-noc-ar968673.html