Những lão nông miền Tây không có người kế nghiệp

Những lão nông miền Tây không có người kế nghiệp

Sự thiếu hụt thế hệ trẻ khiến nông nghiệp miền Tây ngày càng đối diện nhiều nguy cơ: Một là Khó áp dụng công nghệ cao: đất đai manh mún, kênh rạch chằng chịt, máy móc khó triển khai đồng bộ. Muốn ứng dụng nông nghiệp hiện đại, nông dân phải cải tạo toàn diện, điều mà đa số hộ không đủ khả năng. 

Ông Nguyễn Văn Mách, phát cỏ trong vườn xoài 30 năm tuổi. Ảnh: Ngọc Tài

Hai là, Lao động thời vụ khan hiếm: không thể thuê người cho mọi công đoạn, nhất là khi người trẻ bỏ ruộng lên thành phố.

Ba là Tác động biến đổi khí hậu: hạn mặn, sạt lở, nắng nóng kéo dài… nhưng đa phần nông dân chỉ ứng phó theo kinh nghiệm, tuổi cao, trình độ phổ thông, khó tiếp cận khoa học mới.

Bài viết dưới đây phản ánh đúng tình hình thực tế của Đồng Bằng Sông Cửu Long. Người nông dân vùng đất trù phú này đang ở gia đoạn tiến thoái lưỡng nan khi mà năng suất lúa ngày càng giảm, giá lúa tuy có tăng nhưng không thấm vào đâu so với tốc độ tăng giá của vật tư nông nghiệp và các loại chi phí sinh hoạt.

Những câu xưa nay hay được nhắc tới là nông dân một nắng hai sương bán mặt cho đất bán lưng cho trời nói phản ánh nỗi vất vả cơ cực của họ và qua đó họ mong được đổi đời thì sự đánh đổi đó chưa bao giờ người nông dân được đáp trả xứng đáng. Ở Đồng Bằng Sông Cửu Long bây giờ làm ruộng trồng lúa chỉ toàn người già trên dưới 50 tuổi, còn những người trẻ từ 18 đến 40 hầu hết đã đi làm ở các khu công nghiệp khu chế xuất dù tiền lương rất thấp. Điều đó đủ để thấy rằng cuộc sống và thu nhập của nông dânĐồng Bằng Sông Cửu Long thấp kém như thế nào.

Các chuyên gia nhận định, để giữ chân lớp trẻ, nông nghiệp Việt Nam cần thay đổi tận gốc: phải biến nông nghiệp thành một nghề có thu nhập ổn định, có an sinh xã hội, có cơ hội phát triển nghề nghiệp – tương tự công nghiệp hay dịch vụ.

Nếu không, nguy cơ tụt hậu của “vựa nông sản” lớn nhất nước là khó tránh khỏi, và vai trò “trụ đỡ” của nông nghiệp trong nền kinh tế cũng sẽ lung lay.

Báo VNexpress ngày 2/9/2025: Di cư và xu hướng người trẻ rời bỏ nông nghiệp khiến nhiều mảnh vườn, thửa ruộng ở miền Tây chỉ còn người già canh tác, đối diện nguy cơ không có thế hệ kế thừa.

Ông Nguyễn Văn Mách, 63 tuổi, tự mình quản lý 1,2 ha xoài cát chu tại xã Mỹ Thọ (huyện Cao Lãnh cũ, Đồng Tháp). Ba người con của ông đã trưởng thành nhưng đều không muốn theo nghề nông. Mỗi tháng, ông mất gần chục ngày phun thuốc, rải phân, vài ngày cắt cỏ, thêm thời gian tỉa nhánh, dọn dẹp vườn.

Một số công việc ông có thể tự lo nhờ máy cắt, hệ thống tưới tự động. Riêng bao trái, thu hoạch phải thuê nhóm lao động thời vụ, giá 400.000 đồng một ngày, chưa kể cơm nước và một bữa nhậu khi xong việc. "Làm vườn ngày nào cũng có việc. Vài năm nữa, tôi không làm nổi cũng phải buông, nhưng con cháu thì không ai mặn mà. Vườn cũng khó bán", ông Mách nói.

Cách đó không xa, ông Trần Phú Hậu, 62 tuổi, cũng trong cảnh một mình cáng đáng vườn 5.000 m2. Cả ba người con đều chọn làm công nhân, buôn bán. "Tụi nhỏ bảo làm nông cực, thu nhập bấp bênh, trong khi đi làm ở xưởng có lương đều, có bảo hiểm, lương hưu", ông kể. Hiện vườn mang lại khoảng 150 triệu đồng mỗi năm, đủ sinh hoạt cho hai vợ chồng già. Dự tính vài năm nữa, khi sức khỏe yếu, ông sẽ cho thuê vườn, chấp nhận thu nhập giảm.

Theo các lão nông, lao động thời vụ ngày càng khan hiếm, không thể thuê cho mọi công đoạn. Vườn cây manh mún, nhiều mương rạch khiến máy móc khó áp dụng đồng bộ. Muốn dùng công nghệ cao như ở nước ngoài, nông dân phải đồng loạt trồng mới, cải tạo toàn bộ vườn, điều kiện mà ít hộ làm được.

Ông Trần Phú Hậu định cho thuê vườn xoài khi sức khỏe không thể đảm đương công việc làm nông. Ảnh: Ngọc Tài

Không ít nông dân miền Tây như ông Mách, ông Hậu không có người kế nghiệp, dù vùng này là "vựa" nông sản lớn nhất cả nước, chiếm 50% sản lượng lúa, 65% thủy sản nuôi trồng và đóng góp 17% GDP.

Theo Tổng cục Thống kê, giai đoạn 2011-2021, lao động nông nghiệp ở Đồng bằng sông Cửu Long giảm từ 5,1 triệu xuống 3,6 triệu người, chỉ còn chiếm 40% lực lượng lao động. Đặc biệt, lao động trẻ dưới 30 tuổi sụt giảm mạnh, trong khi nhóm trên 40 tuổi chiếm gần 60% và tiếp tục tăng.

Một khảo sát tại Đại học Cần Thơ và Đại học An Giang với gần 450 sinh viên có gia đình làm nông nghiệp cho thấy chỉ 20% dự định gắn bó lĩnh vực này, dưới 3% muốn trực tiếp sản xuất.

Theo các chuyên gia, dịch chuyển lao động từ nông nghiệp sang công nghiệp, dịch vụ là xu thế tất yếu trong quá trình hiện đại hóa. Song việc thiếu vắng lực lượng trẻ kế thừa khiến nông nghiệp đối diện nguy cơ tụt hậu, khó ứng dụng công nghệ cao và duy trì vai trò "trụ đỡ" của nền kinh tế.

Nông nghiệp miền Tây còn đối mặt tác động nặng nề của biến đổi khí hậu. Nghiên cứu của các giảng viên Đại học Tài nguyên Môi trường TP HCM và Đại học Kinh tế Luật TP HCM cho thấy, phần lớn nông dân ứng phó theo kinh nghiệm, mang tính tự phát, trong khi nguồn nhân lực chủ yếu trên 40 tuổi, trình độ phổ thông, khó tiếp cận công nghệ sản xuất hiện đại.

"Muốn phát triển mạnh, nông nghiệp phải dựa vào tri thức, khoa học công nghệ. Nếu thiếu thế hệ trẻ có trình độ, việc chuyển đổi sẽ rất chậm", nghiên cứu nhận định.

Vùng chuyên canh xoài ở Đồng Tháp nằm ven sông Tiền. Ảnh: Ngọc Tài

Ông Lê Hà Luân, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Đồng Tháp, cho rằng người già trực tiếp sản xuất là xu hướng không chỉ ở Việt Nam mà cả nhiều quốc gia, bởi thu nhập ngành này khó cạnh tranh. Về lâu dài, cần phát triển hệ thống dịch vụ nông nghiệp, hợp tác xã, tổ nhóm ứng dụng máy móc để thay thế sức lao động trực tiếp. Khi đó, nông dân lớn tuổi giữ vai trò quản lý, giám sát, không phải gánh toàn bộ việc nặng.

Đồng Tháp hiện mở nhiều lớp tập huấn cho nông dân lớn tuổi, nhằm nâng cao kỹ năng, từng bước chuyên nghiệp hóa sản xuất. Chính quyền cũng khuyến khích hình thành hợp tác xã kiểu mới, doanh nghiệp nông nghiệp, thu hút lao động trẻ tham gia chuỗi giá trị thay vì chỉ trực tiếp canh tác.

Tuy vậy, theo nhiều chuyên gia, muốn giữ chân lớp trẻ, nông nghiệp phải trở thành một nghề hấp dẫn với thu nhập ổn định, cơ hội thăng tiến và được bảo vệ bằng hệ thống chính sách an sinh tương tự công nghiệp, dịch vụ.

https://vnexpress.net/nhung-lao-nong-mien-tay-khong-co-nguoi-ke-nghiep-4932728.html