Tại sao chúng ta phải bảo vệ sự đa dạng sinh học ?

Tại sao chúng ta phải bảo vệ sự đa dạng sinh học ?

Từ hôm anh Thái Khắc Thành (45 tuổi, ngụ xã Đô Lương, Nghệ An) bị tòa sơ thẩm tuyên 6 năm tù vì tội "vi phạm quy định về bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm" theo điểm b, khoản 2, điều 244 Bộ luật Hình sự; cụ thể là "Săn bắt, giết, nuôi, nhốt, vận chuyển, buôn bán trái phép động vật thuộc Danh mục thực vật rừng, động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm Nhóm IB hoặc Phụ lục I Công ước về buôn bán quốc tế các loài động vật, thực vật hoang dã nguy cấp...", tôi thấy phải viết ít dòng về việc bảo vệ sự đa dạng sinh học. Tuy nhiên, vì lười nên đến hôm nay vẫn chưa viết được.

Tôi cũng vừa viết bài "Tại sao con người không can thiệp vào tự nhiên ?" vì chứng kiến nhiều người thản nhiên tàn sát cỏ cây, động vật xung quanh mình, từ cỏ cây, hoa lá, con sâu, cái kiến, chim trời đến các loài thú hoang dã, mà không nghĩ rằng hủy diệt tự nhiên chính là hủy diệt con người.

Loài người và vạn vật trên trái đất đã trải qua năm cuộc đại tuyệt chủng trong lịch sử Trái Đất. Trong mỗi cuộc đại tuyệt chủng, một lượng lớn các loài sinh vật trên Trái Đất bị xóa sổ trong một khoảng thời gian ngắn.

Nhiều nhà khoa học lo ngại rằng các hoạt động của con người trong ba thế kỷ gần đây, như khai thác tài nguyên, phá hủy môi trường sống, ô nhiễm, và biến đổi khí hậu, đang đẩy nhanh tốc độ tuyệt chủng của các loài, có khả năng gây ra một cuộc đại tuyệt chủng lần thứ sáu.

Đáng quan tâm là các cuộc đại tuyệt chủng trong quá khứ thường do các thảm họa tự nhiên như núi lửa phun trào, va chạm thiên thạch, hoặc thay đổi khí hậu cực đoan. Cuộc đại tuyệt chủng lần thứ sáu, nếu xảy ra, sẽ chủ yếu do tác động của con người. 

Do đó trách nhiệm bảo vệ loài người và vạn vật trên trái đất đều phụ thuộc vào chính các hành vi của con người.

Khoản 1 Điều 3 Luật Đa dạng sinh học 2008 định nghĩa bảo tồn đa dạng sinh học như sau:

"Bảo tồn đa dạng sinh học là việc bảo vệ sự phong phú của các hệ sinh thái tự nhiên quan trọng, đặc thù hoặc đại diện; bảo vệ môi trường sống tự nhiên thường xuyên hoặc theo mùa của loài hoang dã, cảnh quan môi trường, nét đẹp độc đáo của tự nhiên; nuôi, trồng, chăm sóc loài thuộc Danh mục loài nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ; lưu giữ và bảo quản lâu dài các mẫu vật di truyền".

Một trong những hàng vi quan trọng nhất là bảo vệ, phát triển sự đa dạng sinh học.

Chúng ta phải bảo vệ sự đa dạng sinh học vì nó đóng vai trò cực kỳ quan trọng đối với sự sống trên Trái Đất, bao gồm cả con người. Dưới đây là những lý do chính:

1. Duy trì cân bằng hệ sinh thái:

Các loài sinh vật trong tự nhiên có mối quan hệ chặt chẽ với nhau (chuỗi thức ăn, chu trình dinh dưỡng, tương hỗ sinh học...). Mất đi một loài có thể làm mất cân bằng hệ sinh thái, dẫn đến sụp đổ các chuỗi sinh học và ảnh hưởng đến các loài khác, kể cả con người.

Ví dụ: Khi ong biến mất, nhiều loài thực vật không được thụ phấn, làm giảm năng suất cây trồng, dẫn tới thiếu lương thực.

2. Cung cấp nguồn tài nguyên cho con người như:

Thực phẩm: Gạo, ngô, cá, rau củ... đều đến từ thiên nhiên đa dạng.
Dược phẩm: Hơn 50% thuốc chữa bệnh (như penicillin, thuốc chống ung thư) có nguồn gốc từ động thực vật hoang dã.
Nguyên liệu: Gỗ, sợi vải, cao su, dầu thực vật... đều phụ thuộc vào đa dạng sinh học.

3. Ổn định khí hậu và môi trường

Rừng, đầm lầy, đại dương... hấp thụ khí CO₂, điều hòa khí hậu, ngăn biến đổi khí hậu.
Hệ sinh thái khỏe mạnh giúp giảm thiên tai như lũ lụt, xói mòn, hạn hán.

Ví dụ: Các khu rừng ngập mặn bảo vệ bờ biển khỏi sóng thần và bão.

4. Hỗ trợ phát triển kinh tế

Nhiều ngành kinh tế dựa vào tài nguyên thiên nhiên: nông nghiệp, ngư nghiệp, du lịch sinh thái, dược liệu... Vì vậy mất đa dạng sinh học, tức là thiếu nhiều loại tài nguyên, thì sẽ làm suy giảm nguồn lợi, gây thiệt hại kinh tế lớn.

5. Làm mất các giá trị văn hóa, tinh thần và thẩm mỹ

Thiên nhiên là nguồn cảm hứng cho nghệ thuật, tôn giáo, du lịch.
Nhiều cộng đồng bản địa sống hòa hợp với thiên nhiên, coi sinh vật là một phần linh thiêng của đời sống.

6. Dự trữ được nguồn gen cho hiện tại và cho tương lai

Đa dạng sinh học là "ngân hàng gen" giúp con người chống lại dịch bệnh, biến đổi khí hậu, thực phẩm thiếu hụt.
Khi có biến cố (dịch bệnh, hạn hán), các giống loài khác nhau giúp chúng ta có lựa chọn để thích nghi.

7. Trách nhiệm đạo đức

Con người không phải là loài duy nhất có quyền tồn tại trên Trái Đất.
Chúng ta có trách nhiệm bảo vệ các loài khác, không để sự phát triển của mình hủy hoại sự sống của các sinh vật khác.

Như vậy bảo vệ sự đa dạng sinh học chính là Bảo vệ chính sự sống của con người. Nhiều nhà khoa học đang cho rằng nhân loại đã nằm trong giai đoạn bắt đầu cuộc đại tuyệt chủng lần thứ sáu. 

Vì vậy, nếu chúng ta không hành động ngay, nhiều loài sẽ tuyệt chủng, hệ sinh thái sụp đổ, và con người sẽ phải đối mặt với khủng hoảng lương thực, y tế, khí hậu và môi trường sống.

Nhiều hành động nhỏ tuy nhỏ nhưng thực tế chứng minh có tác động lớn: Trồng cây, giảm rác nhựa, bảo vệ rừng, không săn bắt động vật hoang dã, sử dụng tài nguyên bền vững – mỗi người đều có thể góp phần bảo vệ sự đa dạng sinh học.

Nội dung chủ yếu của bảo vệ Đa dạng sinh học là bảo tồn và phát triển Ngân hàng gen để giúp con người chống lại dịch bệnh, biến đổi khí hậu, thực phẩm thiếu hụt" có ý nghĩa rất sâu sắc và quan trọng. 

1. "Ngân hàng gen" là gì?

Tưởng tượng như một ngân hàng lưu giữ rất nhiều "tài khoản gen" – tức là những thông tin di truyền (gen) khác nhau từ hàng triệu loài thực vật, động vật, vi sinh vật.
Mỗi loài, mỗi giống, mỗi cá thể có thể mang những đặc điểm di truyền độc đáo – như khả năng chịu hạn, kháng bệnh, phát triển nhanh, hoặc tạo ra chất có ích...

Tập hợp tất cả những gen này chính là "ngân hàng gen" tự nhiên do đa dạng sinh học tạo nên.

2. Tại sao ngân hàng gen lại quan trọng?

Ngân hàng gen giúp con người chống lại dịch bệnh: Trong tự nhiên có rất nhiều loài thực vật hoặc vi sinh vật sản sinh chất kháng sinh, chất ức chế virus, kháng thể tự nhiên. Ví dụ Penicillin (kháng sinh đầu tiên) được phát hiện từ nấm mốc. Nhiều thuốc ung thư được chiết xuất từ cây cỏ nhiệt đới. Nếu không có đa dạng sinh học, con người sẽ mất đi cơ hội tìm ra thuốc chữa bệnh mới. Do đó, bảo tồn và phát triển nhiều loài chính là giữ lại "kho thuốc tiềm năng" cho con người trong tương lai.

Ngân hàng gen giúp con người ứng phó với biến đổi khí hậu. Một số giống cây trồng dại có khả năng chịu hạn, chịu mặn, chịu nhiệt độ cao. Khi khí hậu thay đổi (nóng lên, hạn hán), các nhà khoa học có thể lai tạo giống mới bằng cách lấy gen từ những loài này để tạo ra giống lúa, ngô... thích nghi với điều kiện khắc nghiệt. Vì vậy, đa dạng sinh học giữ được "kho gen thích nghi" giúp nông nghiệp duy trì và phát triển trong tương lai.

Ngân hàng gen giúp con người chống được tình trạng thiếu hụt thực phẩm. Hiện nay, con người chỉ dựa vào một số ít giống cây trồng và vật nuôi để sống. Ví dụ chúng ta chỉ ăn 3 loại lương thực chính là lúa, ngô, lúa mì. Nếu dịch bệnh tấn công phá hủy một trong các giống cây trồng phổ biến trên, cả nền lương thực có thể sụp đổ. Nhưng nếu có nhiều giống loài khác nhau với các loại gen cần thiết, chúng ta có thể thay thế hoặc lai tạo để đảm bảo an ninh lương thực. Ngân hàng gen giúp con người tạo ra một "kho dự trữ thực phẩm gen", giúp ta không bị đói khi có khủng hoảng.

3. Hãy tưởng tượng Trái Đất là một ngân hàng gen khổng lồ, mỗi loài sinh vật là một tài khoản chứa đựng nhiều loại gen. Nếu chúng ta để các loài tuyệt chủng, nghĩa là đang đóng tài khoản và xóa sổ các loại gen quý giá – đến một ngày, khi cần dùng đến, thì kho đã trống rỗng.

Vì vậy, bảo vệ đa dạng sinh học chính là bảo vệ khoản đầu tư dài hạn cho sự sống của nhân loại.

Vì thế con người hãy dừng tay mỗi khi muốn xuất hiện ý định muốn bẻ cành cây hay giết chết những con kiến nhỏ bé dưới chân mình.